Để có nội thất đa năng

Quá trình làm nhà hiện nay chia làm 2 giai đoạn là phần thô và phần hoàn thiện, trong đó không gian nội thất chỉ được hình thành ở giai đoạn sau và phụ thuộc nhiều vào hệ thống trang thiết bị, đồ đạc và chất liệu. Nhưng thực tế để có một nội thất thông minh, hợp lý và thẩm mỹ thì từ khâu thiết kế ban đầu và thi công phần thô đã phải chuẩn bị rất nhiều, mang tính quyết định.

 

Từ thông minh, tiết kiệm hơn đến đa năng hơn 
Chưa bao giờ khái niệm “giải pháp thông minh” được nhắc đến nhiều như hiện nay. Một phần vì thực trạng tấc đất tấc vàng khiến không gian cư trú ngày càng thu hẹp nên cần phải chọn lựa thiết kế thực sự đáp ứng đa năng trong không gian eo hẹp, phần khác là do sự thay đổi ngày càng nhanh của hệ thống thiết bị, kỹ thuật sẽ tác động đến giải pháp không gian. Ví dụ thuở trước hệ thống điều hòa không khí trong nhà dân dụng chỉ có máy lạnh 1 cục, sau đó là 2 cục, thì hiện nay đã có giàn lạnh âm trần, máy lạnh tủ đứng, hay loại “một máy mẹ nhiều máy con”... khiến giải pháp đóng trần hay trang trí tường cũng biến đổi tương ứng theo. Thiết bị càng thông minh, mẫu mã càng gọn gàng, thậm chí ẩn giấu chức năng này trong kiểu dáng kia, thì càng đòi hỏi thay đổi tư duy về xử lý không gian theo hướng giản lược bớt cầu kỳ, và đặt ra khả năng kết nối hệ thống kỹ thuật cao hơn. 
Những vấn đề này trên thế giới đã làm phổ biến như lẽ tất yếu của tiến trình phát triển, nhưng gần đây ở Việt Nam mới chính thức rộ lên. Như các tiêu chí của 3E-home hiện nay là Ecology (môi trường sống xanh sạch), Economy (tiết kiệm, kinh tế) và Efficiency (khai thác hiệu quả từng mét vuông) là điều cần thực thi, không còn gì để bàn luận. Mọi nước tiên tiến đều xem tính tiết kiệm và hiệu quả trong sử dụng phải được hiểu và thực hiện ngay từ khâu hình thành quan niệm, ý tưởng của chủ đầu tư, chứ không đơn giản là xây ngôi nhà trơ trọi phần khung rồi ép các giải pháp nội thất vào sau. Biểu hiện cụ thể, rõ ràng và dễ tiếp cận nhất của tính tiết kiệm - hiệu năng cao chính là làm ít mà được nhiều, đầu tư một lần và sử dụng lâu dài, không phải thay đổi cơi nới, dễ bảo trì thay thế sửa chữa… có thể thực hiện được qua giải pháp nội thất đa năng.
Cũng cần thấy rằng tính tiết kiệm và đa năng không phải là “đặc sản” của triết lý thiết kế nào đó, hay do cái khó ló cái khôn, mà chính là tất yếu để phát triển. Nhìn lại thuở gian khó, nhà cửa quá sơ sài gặp gì dùng nấy, thậm chí có những không gian hay món đồ không thực sự đảm bảo được chức năng cơ bản, như lấy cái bàn cũ kê lên đặt bếp, ra góc giếng nước làm chỗ rửa chén… thì rõ ràng việc chuyên năng hóa rồi sau này đa năng hóa chính là tăng tiện nghi và giúp đời sống thoải mái hơn, cho dù điều kiện diện tích ngày càng trở nên eo hẹp hơn. Ngôi nhà được lược giản và hoàn thiện hơn để cái gì hiện diện trong nhà đều có lý do và không chỉ là những đồ vật sử dụng và trang trí thuần túy nữa.

 

Không gian căn hộ nhỏ với bố trí nội thất tích hợp đa năng đem lại tiện nghi cao và thẩm mỹ tối giản, hiện đại

 

Định tính, định lượng, định hình
Ba yếu tố cần “định” này sẽ dẫn đến định dạng nội thất đa năng phải gắn liền với chuỗi cung ứng sản phẩm - vật liệu và thiết kế - thi công có sự liên kết chặt chẽ hơn nữa, chứ không đơn thuần là mua cái tủ lạnh nhiều chức năng hay sắm bộ tủ kệ đủ thứ hộc về đặt vào nhà là xong.
Khi tính chất ăn ở có sự thay đổi theo thời gian, nghề nghiệp, vai trò xã hội… thì tương ứng với đó là thay đổi về quan niệm sống, cơ cấu không gian cư trú và cách thức chọn lựa đồ nội thất. Có thể điểm qua cụ thể các không gian đặc thù của ngôi nhà Việt xưa và nay để thấy việc thay đổi từ nội thất đơn năng sang đa năng diễn ra thế nào.
Không gian phòng thờ - bàn thờ có cấu trúc trục chính và bộ bàn thờ “một đới gỗ mấy đời người” với kích thước hầu như bất biến. Nhưng khi chuyển sang dạng căn hộ chung cư hay nhà phố hẹp thì bộ tủ thờ hoành tráng cẩn xà cừ coi bộ không đủ chỗ và khó ăn nhập với không gian có trần thấp, phòng ốc quay quần sát nhau. Vậy là hệ thống tủ thờ “đa nhiệm” sẽ đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của thời mới: trên cao để đặt bài vị, thắp nhang, tầm giữa là tủ trưng bày, tủ sách, và tầng dưới làm tủ chứa đồ. Những bộ tủ thờ có phần bàn kéo ra thu vào cũng được khai thác tốt ở nhà phố hẹp để khi có việc giỗ tết thì linh hoạt sắp xếp rất tiện.
Không gian bếp ăn cũng biến đổi mạnh khi nhu cầu và cách thức nấu nướng thay đổi. Từ những dãy bàn bếp nặng nề, đơn điệu và “bám đất “ luộm thuộm đã dần chuyển sang hệ tủ kệ treo, đứng - liên hoàn phân khu thành khô, ướt, gia công, soạn rửa… rất bài bản và phong phú. Nội thất bếp hiện nay chuyên biệt khá cụ thể, sản xuất từ nhà máy để định vị các khối modul tùy theo chức năng, thành các dạng bếp chữ U, I hay L, song song, bếp đảo… tùy mặt bằng và gói chi phí. Bếp thậm chí không chỉ là để nấu nướng, mà thành studio, kho chứa đồ, và kết hợp bàn ăn thành bàn tiếp khách, bàn làm việc đang thành phổ biến. Rồi kệ bếp có cả chỗ cho máy giặt, máy sấy, bàn ủi đồ… tất cả tích hợp hoàn hảo, giảm diện tích chiếm chỗ, nhất là với căn hộ nhỏ, hoặc không gian sống người độc thân muốn tăng tính giao tiếp - thư giãn nhiều hơn chỉ là nơi nấu nướng thuần túy. 
Tương tự, các tính chất của không gian ngủ, sinh hoạt giải trí, phòng làm việc… cũng đi từ chỗ có phòng chuyên biệt sang dạng phòng tích hợp. Kiểu nhà dạng như “lâu đài bánh kem” tô vẽ cầu kỳ chia phòng lắt nhắt đang dần phải nhường chỗ cho tư duy bố trí nhà một phòng, nhà studio, nhà liên thông không gian tối đa với các đồ nội thất cũng có tính liên kết không gian và công năng, như một tủ kệ vừa làm vách nhẹ vừa làm bình phong, nơi cất đồ và mảng trang trí…

 

 

Tủ thờ hiện đại tiết kiệm diện tích trong nhà phố nhỏ, có thể co giãn tùy sự kiện. Tận dụng từng góc cột, bệ cửa để bố trí nội thất giúp không gian gọn gàng và quang đãng

Tránh thái quá và thích ứng tốt
Dĩ nhiên bất kỳ xu hướng, giải pháp nào cũng có người ủng hộ, cổ súy và người phản đối, dè bỉu. Hầu như có hẳn hai phái ngược ý kiến nhau về vấn đề thiết kế - sử dụng nội thất đa năng. Nhóm ủng hộ, đa phần là người trẻ, ưa đời sống xê dịch, thích cá tính tiện lợi và… ít dọn dẹp (?) thì khen nội thất đa năng cũng như chiếc điện thoại đời mới đa nhiệm, tiện lợi đủ đường. Những văn phòng chia sẻ, văn phòng mở, bệnh viện như khách sạn, siêu thị kiêm nơi giải trí… cũng là xu hướng phổ biến và ngày càng chứng minh tính ưu việt của tổ chức không gian đa năng có thể thích ứng tốt với thời đại công nghệ hiện nay ra sao. Nhóm phản đối thì cho rằng ngôi nhà để ở đâu phải cái máy chạm vào để lấy ra gì đấy, mỗi món đồ phải dành chỗ cho kỷ niệm, dấu ấn thời gian và cả yếu tố độc bản, riêng tư nữa. Những cái tủ kín kít nhiều hộc nhiều cánh, mở ra chứa đủ thứ nội dung và chức năng bị nhóm phản đối xem là cái kho, là thiếu diện tích mới phải làm thế, rằng nếu nhà có con nít hay người già thì sao mà kiếm đồ trong mê cung ấy, và làm nhiều chưa chắc đã xài hết, mấy thứ n trong một là thứ chắc chẳng được cái gì nổi bật…
Rõ ràng là ưu và khuyết của nội thất đa năng đều được từng nhóm bóc tách và nhường quyết định sau cùng cho người tiêu dùng chọn lựa. Làm sao để chất công nghệ, tiện ích không phá hỏng nét ấm áp cá tính của góc sống riêng tư, không biến nhà ở thành cỗ máy quả là chuyện nên cân nhắc kỹ. Nếu gia chủ thực sự theo chủ nghĩa hoài niệm, thích sưu tập đồ xưa, hoặc muốn sống với “mỗi món đồ là một dấu ấn riêng tư” thì có lẽ nên chọn giải pháp nội thất đa năng cho các không gian đặc thù (như bếp, phòng làm việc…) và vẫn dành chỗ cho dạng nội thất đơn năng tại những chỗ có nhiều giao tiếp và kết nối thế hệ. Ví dụ như phòng thờ vẫn không thể phủ nhận nét ấm cúng của bộ tủ gỗ truyền đời bao năm sừng sững oai vệ, hay thư phòng với những giá sách ngổn ngang ký ức chiếm chỗ khá nhiều mà bộ tủ kệ công nghiệp dù gọn ghẽ tiện dụng nhưng khó bì được về mặt ghi dấu kỷ niệm. Nhưng tất cả đều không thể đi ngược xu hướng tích hợp công nghệ và giải pháp kết nối vào không gian sống nếu chúng ta vẫn còn muốn ngôi nhà vận hành theo đúng quy luật phát triển tất yếu. Nội thất đa năng cần đáp ứng ít nhất 2 tiêu chí cơ bản sau để thích ứng với thời đại:
- Đa năng trong tính chất sử dụng, dẫn đến mẫu mã thiết kế tiện lợi và dễ thay đổi khi có biến động về nhân khẩu hay kỹ thuật.
- Đa năng trong tổ chức không gian, dẫn đến giảm chi phí vật tư, công sức hoàn thiện khi xây dựng và hoàn thiện công trình.
Dẫu biết mọi đánh giá, dự đoán chỉ mang tính tương đối, thì mỗi nhà thiết kế làm việc tích cực vẫn luôn có thói quen nhìn ngó đó đây, rút tỉa ít nhiều kinh nghiệm, lắng nghe phản hồi và nhu cầu... để đưa ra các khuynh hướng phù hợp, dung hòa và hiệu quả hơn sao cho cho hợp với từng bài toán cụ thể của khách hàng. Vì vậy, không thể xem tính tích hợp công năng trong nội thất là duy nhất và đúng đắn. Vấn đề mấu chốt vẫn là chất lượng sống cần được đảm bảo trong không gian, theo thời gian, và tương tác tốt với những con người cụ thể, còn cảm quan và gu thẩm mỹ, gu sử dụng vẫn chỉ mang tính nhất thời.

 

Một phòng ngủ trong chung cư với hệ tủ và giường thay đổi tùy chức năng và thời điểm sử dụng

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 150