Dù là một miếng đất thổ cư hay một miếng đất canh tác, khả năng sinh lời từ quá trình giao dịch mua bán luôn là điều được nhắc đến bởi các chủ sở hữu. Một miếng đất không thể chạy khỏi người sở hữu, không thể bị cướp đi; tuy nhiên cũng chính miếng đất ấy cũng có thể tăng giá chỉ trong một ngày, biến thành một căn nhà trong thời gian ngắn, và trong một lúc làm mất đi sự gắn kết của các mối quan hệ chòm xóm, gia đình chỉ vì tranh chấp. Vì thế BĐS mang trong mình sự thay đổi khôn lường về giá trị, nhưng lại luôn bền vững về diện tích và mức độ tăng trưởng trên thị trường.
BĐS là kênh đầu tư chính thống, tuy nhiên, đây chỉ là một trong những kênh đầu tư trong vô vàn các kênh khác. Các kênh này có những tính chất rất riêng, cùng khả năng sinh lời đáng kể, nhưng so với BĐS thì cũng phải xếp xó.
Trong lịch sử biến động về BĐS, chúng ta chứng kiến sự tăng giá liên tục từ 1990-2003, 2006-2007, 2013-2019, khủng hoảng chỉ đến vào thời kỳ 2004-2005 (tài chính châu Á), 2008-2012 (suy thoái kinh tế 2008), 2020-2022 (Covid). Tuy suy thoái nhưng giá BĐS chưa bao giờ giảm dẫn đến thua lỗ lớn, giá trị gốc của BĐS trong thời kỳ này thường nằm ngang, ít giảm và sau đó luôn lấy đà tăng mạnh trở lại, thậm chí tăng rất nhiều lần bù cho giai đoạn trước đó. Việc tăng giá của BĐS trong thời gian dài tạo nên một thói quen đầu tư BĐS ăn rất sâu vào trong lối sống, cộng với nhu cầu về chỗ ở tăng cao, đặc biệt ở các thành phố lớn nên việc nơi ở đôi khi bất giác cũng trở thành một BĐS kinh doanh. Khi việc kiếm lời từ BĐS trở thành một thói quen ăn sâu vào trong nhận thức con người, cùng với quan niệm về “tấc đất tấc vàng” thì ai ai cũng đều xem giá trị kinh tế của BĐS là trên hết, lấn át một giá trị vốn là thước đo cho BĐS ấy: Giá trị về nơi ăn chốn ở là một giá trị vốn có và luôn mặc định của BĐS. Theo số liệu hiện nay thì tỷ lệ giá nhà ở Việt Nam so với thu nhập lên đến 23,7 lần cao gần 1,6 lần so với mức trung bình của thế giới, riêng TP.HCM con số nằm ở mức 20-22 lần. Chúng ta mất gần 34 năm theo ước tính để có thể có một căn nhà, những con số trên cho thấy độ “vàng” của BĐS Việt Nam.
Khi cán cân về giá trị lệch đi, chúng kéo theo sự đi lên về giá cũng như đi xuống về chất lượng cuộc sống. Sự thiếu bền vững đó thể hiện qua các dự án chậm về tiến độ, thiếu về chất lượng, không đủ về nguồn lực, thậm chí chúng ta còn quên cả tình người. Điều này làm mất đi giá trị vốn có của BĐS, một sản phẩm phục vụ vì cuộc sống con người, hướng đến giá trị thực của “an cư lạc nghiệp”.
Ngày nay, BĐS mang cho người sở hữu nhiều âu lo hơn là hạnh phúc tận hưởng về một nơi ở thuần túy. Chúng ta lo lắng về giá khi mới từ đầu năm 2026 lãi suất ngân hàng đã đột ngột tăng mạnh, nỗi lo mất tiền được đẩy lên thành một gánh nặng cực lớn, thậm chí sợ phải mất đi căn nhà nếu là dự án bị thế chấp, chung cư bị cầm cố ngân hàng, chất lượng không tương xứng, quảng cáo quá đà... Khi chậm lại một nhịp, chúng ta thấy rằng không mấy ai đặt cả 2 giá trị về kinh tế và đời sống của BĐS lên bàn cân. Có lẽ những giá trị vốn có của BĐS đã bị các kênh quảng cáo vắt kiệt, làm mờ đến mức lâu dần chỉ còn tính sáo rỗng, nhàm chán thông qua những thông điệp được gắn lên tính “an cư lạc nghiệp”.
Chúng ta đã từng quen với việc những khu đất vàng sinh lời, những người kiếm tiền từ kinh doanh cho thuê đất, cho đến khi Covid-19 và Luật Bất động sản 2025 ra đời. Những dư luận lo ngại, trái chiều, những dòng người đi gia hạn đất đai, chủ đầu tư đất nền lo ngại, người dân hoang mang về bảng giá đất 2024… Việc luật ra đời nhằm tháo gỡ những vướng mắc có từ trước đó, hạn chế nạn đầu cơ, quản lý thị trường BĐS, thế nhưng những lời công nhận thì khó có thể được tìm thấy và tràn ngập sự khó chịu. Chúng ta đang phản ứng với một thói quen kinh doanh đang bị bắt phải thay đổi. Nhưng đỉnh điểm là sau ngày 1.3.2026, khi mã định danh nhà đất được ban hành, cùng nỗ lực thanh lọc dữ liệu đất đai nhằm trong sạch thị trường.
Như một phản ứng tất yếu, sự khó chịu của giới đầu tư cũng được bộc lộ, thể hiện rõ qua sự quan tâm của mọi người xung quanh những bức xúc từ luật đến cơ chế quản lý dữ liệu đất đai, giá cả thị trường nhà đất. Đây là phản ứng thường thấy do thay đổi những thói quen đã ăn sâu vào lối sống của mỗi người.
Nhưng như đã nói, giá trị của BĐS không phải chỉ ở giá trị kinh tế. Khi “tấc đất” không thể sống mà chỉ có thể sinh lời, còn “tấc vàng” thì không những có giá trị kinh tế mà còn mang trong mình nhiều giá trị khác như một thước đo bất đắc dĩ. Nhưng quan trọng bậc nhất trong nhu cầu của con người vẫn là giá trị về nơi ăn chốn ở, một tổ ấm mà bất cứ gia đình nào cũng nên có cơ hội được sở hữu. Có lẽ đến đây chính là thời điểm chúng ta nên đem giá trị kinh tế và giá trị sống của BĐS ra và làm chúng cân bằng lại.
Bên cạnh đó, chúng ta nên xem lại những hậu quả của việc phát triển BĐS ồ ạt đã đẩy vấn đề về nơi ăn chốn ở đến những bất cập ra sao. Chúng ta chưa bao giờ thật sự giải quyết được ô nhiễm môi trường, ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm không gian sống. Dù chúng ta có chối bỏ hay làm ngơ thì những căn nhà với diện tích siêu nhỏ, những khu chung cư xuống cấp, thiếu nơi ở dành cho người thu nhập thấp, dự án bỏ hoang gây lãng phí,… tất cả đều là những ô nhiễm do chính sự mất cân đối trong giá trị của BĐS khiến ai ai cũng lo giữ “tấc đất” bên mình mà quên đi công năng quan trọng của loại “tấc đất” này là ở đâu.
Hãy nhớ lại, khi Covid-19 ập đến, kéo chúng ta khỏi công việc, bắt buộc phải sống trong tổ ấm của gia đình, nhà trọ, trong một không gian nhỏ. Đấy là chính nơi mà chúng ta hàng ngày luôn tiếp xúc, nhưng tại sao nhiều người lại chọn bỏ phố về quê, bỏ lại tổ ấm này rồi tìm về tổ ấm khác? Không phải họ lên các thành phố để xây dựng tương lai, xây dựng một tổ ấm hay sao? Mà khi chúng ta bị bắt phải ở trong cái tổ ấm đó, chính chúng ta lại phản đối, trầm cảm, stress,… Tổ ấm ngày nào giờ đây với nhiều người không khác gì cái nhà tù mà họ luôn đối diện, dù hàng ngày họ vẫn ở đấy.
Chúng ta nhận ra vấn đề của tổ ấm không còn đáp ứng đủ nhu cầu của con người về tinh thần. Dù chúng ta có mạng xã hội, có thế giới phẳng, có tin tức, âm nhạc và lượng nội dung đủ để có thể sống về tinh thần, nhưng chúng ta vẫn cảm thấy thiếu thốn ngay trong tổ ấm của mình, chúng ta đòi thoát ra bằng mọi giá.
Khi giá trị về nơi ở bị giảm xuống quá thấp, chúng ta nhận ra thì đã quá muộn và chính chúng ta cũng không đủ trang bị về mặt tâm lý lẫn nhận thức để đối diện với thực tế. Khi nhìn nhận về BĐS một cách đầy đủ thì việc xây dựng một tổ ấm vô cùng quan trọng, không kém giá trị kinh tế trên thị trường. Cho dù có một đại dịch thứ 2, thứ 3 diễn ra, dù có bị bắt phải ở nhà lâu dài, thì việc sinh sống trong một không gian ấm cúng vẫn sẽ ổn hơn cho chúng ta về chất lượng cuộc sống, tâm lý con người. Có lẽ khi con người xem “mỏ vàng” BĐS không còn quý giá thì việc giá đất lên hay xuống, xây dựng những nhà ở xã hội nhiều hay ít sẽ cốt để phục vụ cho những người muốn có một nơi để sống. Từ đó có khi chúng ta cũng sẽ không phải nghe những câu nói “cửa miệng” khi hỏi về BĐS là “có bán được giá không?” hay “lời được bao nhiêu”,...
Việc thay đổi một thói quen “tấc đất tấc vàng” theo lối suy nghĩ hiện đại ngày nay có thể không phải một sớm một chiều, nhưng việc nhìn nhận lại sự khó lường của thị trường, sự mất cân bằng trong cách nhìn về không gian sống hợp lý, đầy đủ, ấm cúng có thể mang lại những thay đổi tích cực cho BĐS, chữa lành cho giá trị kinh tế BĐS mà còn có thể khuyến khích nền kiến trúc phục vụ chất lượng sống phục hồi, bên cạnh đó phục vụ tốt hơn cho mục đích “an cư lạc nghiệp” của đại bộ phận người dân lao động.
Đôi khi chỉ cần giảm được độ chênh lệch tỷ giá giữa thu nhập và BĐS thôi cũng đã giúp nhiều gia đình có căn nhà mơ ước hơn. Thậm chí có thể từ đó xuất hiện những loại hình mới giúp tạo dựng không gian sống hợp lý cho nhiều bộ phận người, giúp sức khỏe của xã hội ổn định hơn, sẵn sàng cho nhiều sự biến động tương lai khó lường.
Có lẽ chính chúng ta có thể thay câu “ăn chắc mặc bền” thành câu “ăn đầy mặc đủ” khi một bữa ăn gia đình ấm cúng đầy ắp tình cảm, với sự có mặt đầy đủ thành viên trong gia đình, vui vẻ trong không gian sống hợp lý, ấm cúng là điều luôn được hiện diện như một truyền thống của mỗi gia đình Việt Nam.
Khi ấy, mỗi “tấc đất” sẽ là một “tấc vàng” đúng nghĩa.
THEO KT&ĐS SỐ 238