TS.KTS Trần Mai Anh và KTS Nguyễn Trường Lưu trao đổi với sinh viên trong buổi thuyết trình và giao lưu ngày 19.11 do Quỹ học bổng Huỳnh Tấn Phát tổ chức
Tại buổi giao lưu ngày 19.11 cùng người đề dẫn nội dung là TS.KTS Trần Mai Anh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Quốc tế - Đại học Kiến Trúc TP.HCM, KTS Nguyễn Trường Lưu đã giải thích rõ hơn tại sao cần đọc sách văn học.
Sau phần thuyết trình về chủ đề Thiên nhiên và con người trong định hướng kiến trúc Việt Nam, KTS Nguyễn Trường Lưu đã dành nhiều thời gian giao lưu với sinh viên.
Là người mở đầu phần giao lưu đặt câu hỏi, sinh viên Phú Ngọc Ân gây chú ý với đề xuất xưng hô anh - em với diễn giả và sau đó là 3 câu hỏi “nặng ký”. Thứ nhất, kiến trúc xanh, kiến trúc bền vững là xu thế tất yếu hay chỉ là giải pháp kiến trúc? Thứ hai, em hình dung, KTS ra trường sẽ có nhiều định hướng phát triển khác nhau. Vừa làm nghề vừa làm quản lý như anh là Chủ tịch Hội thì có thuận lợi và khó khăn gì? Thứ ba, môi trường hành nghề ở TP.HCM khác với Hà Nội như thế nào?
KTS Nguyễn Trường Lưu khen bạn sinh viên đã mạnh dạn và khuyên các em hãy học tập bạn. “Làm KTS phải can đảm, không hiểu thì hỏi, né bao nhiêu sẽ thiệt thòi bấy nhiêu. Hồi tôi học ở Đại học Kiến Trúc TP.HCM, tôi thấy có người thiết kế tốt nhưng không dám đứng trước đám đông trình bày phương án là thiệt thòi. Nếu làm theo nhóm, người có kỹ năng nói thường được trình bày. Anh ta đã có kỹ năng lại có thêm cơ hội thì sẽ tiến hoài”, KTS Nguyễn Trường Lưu nói.
Đi vào câu hỏi cụ thể thứ nhất, kiến trúc xanh là một xu thế phát triển, không phải chỉ của Việt Nam mà của toàn thế giới. Kiến trúc là để phục vụ con người, cái gì phục vụ tốt nhất cho con người thì được làm theo. Hiện nay với sự biến đổi khí hậu toàn cầu làm trái đất nóng lên, mực nước biển dâng cao, lũ lụt... tất cả do chúng ta đã sử dụng năng lượng quá nhiều tạo nên khí thải CO2. Kiến trúc xanh là kiến trúc tiết kiệm năng lượng, vì vậy kiến trúc xanh là xu thế.
Trả lời câu hỏi thứ hai, KTS Nguyễn Trường Lưu kể lại khởi đầu quá trình học tập và làm việc của mình sau khi tốt nghiệp đại học. Dù có cơ hội giảng dạy nhưng ông vẫn chọn thiết kế vì đó là đam mê. Từ vị trí giành được trong công tác chuyên môn, ông được tín nhiệm đứng ra gánh vác công việc Hội. “Nhưng tôi vẫn ưu tiên làm nghề. Từ hơn năm nay, đảm đương thêm nhiệm vụ Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật, thời gian bị giảm, công việc giảm nhưng tôi vẫn làm nghề”, KTS Nguyễn Trường Lưu nói.
Về so sánh giữa Hà Nội và TP.HCM, KTS Nguyễn Trường Lưu tâm sự, ông quê ở Tiền Giang, được sinh ra tại Hà Nội và sống ở đó đến khi học xong Đại học Kiến Trúc năm 2 thì chuyển vào TP.HCM học tiếp Đại học Kiến Trúc năm 3. Chuyển nhà, thay đổi chỗ học là quá trình không tránh khỏi những khó khăn ban đầu nhưng rồi ông cũng hòa nhập được vào môi trường mới. Trên thực tế, từ năm 1954 đến 1975, Hà Nội gần như không xây dựng gì nhiều, học nặng về lý thuyết. Trong khi đó, từ trước và sau 1975 đến khoảng 1990, Sài Gòn - TP.HCM vẫn là nơi năng động, xây dựng nhiều hơn Hà Nội.
“Tôi có may mắn là từ sau khi ra trường năm 1979, thị trường rộ lên. Mọi người đủ thành phần, nghề nghiệp, cứ bám vào Sài Gòn - TP.HCM là sống được vì dễ sống. Dễ sống thì dễ thỏa mãn, sẽ dẫn đến lười nghiên cứu. Nếu nói nghiên cứu sâu để đi xa hơn, cá nhân tôi vẫn đánh giá Hà Nội đi đúng hướng. Gần đây tôi có cơ hội làm việc với các KTS trẻ học từ nước ngoài về. Thoạt tiếp xúc, có vẻ như họ không biết làm một sản phẩm cụ thể theo cách nghĩ của chúng ta. Nhưng họ nắm được phương pháp tư duy, làm việc. Sau khi tìm hiểu công việc và môi trường, họ nhanh chóng thích nghi và trở thành người dẫn dắt cuộc chơi. Nói vậy để các em biết và chuẩn bị cho mình một hành trang vào đời”, KTS Nguyễn Trường Lưu nhắn nhủ.
Sinh viên Quốc Trung đặt câu hỏi: Em tự tìm hiểu thì thấy kiến trúc Nhật cũng không thua gì Pháp, Mỹ. Vậy khi tu nghiệp thì nên chọn Nhật hay Pháp, Mỹ?
Thay vì trả lời cụ thể, KTS Nguyễn Trường Lưu chia sẻ những thực tế ông biết về học và làm kiến trúc liên quan đến từng nước. Kết luận, câu trả lời của ông là học Mỹ, Pháp hay Nhật cũng được. Đó đều là nơi tiên tiến ta có thể học. Vấn đề là học như thế nào.
TS.KTS Trần Mai Anh tổng hợp câu hỏi nhận được từ trước và đặt vấn đề về quá trình tư duy tự phản biện làm mới mình trong thiết kế.
KTS Nguyễn Trường Lưu chia sẻ: Khoảng từ năm 1988 đến 1996, tôi rất “đắt khách”, liên tục nhận thiết kế và thi công một số biệt thự ở khu Thảo Điền, quận 2. Khách phải xếp hàng chờ, thậm chí cả năm. Nhưng rồi tôi thấy có nhu cầu tự nhiên là cần đổi mới mình, có thể do bẩm sinh lúc nhỏ là ưa tìm tòi và khi lớn lên là không dễ thỏa mãn với mình. Tôi nghĩ nếu không tự làm mới mình thì chỉ luôn gặp lại những khách hàng như cũ. Tôi không nhận công trình kiểu cũ nữa, tôi đi tìm những khách hàng mà người ta đồng ý làm cái mới theo ý tưởng của tôi. Quá trình tự “làm mới mình” mất khoảng 4 năm. Đó là việc khó. Công trình đầu tiên đánh dấu bản thân theo hướng mới là Trụ sở Đài truyền hình TP.HCM - HTV (được Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia năm 2006). Từ đó, tôi thay đổi sang hướng khác so với chính tôi lúc trước.
TS.KS Trần Mai Anh thắc mắc: “Đề nghị anh nói kỹ hơn về “cú hích” tự làm mới mình. Bạn trẻ chúng ta cũng cần những cú hích như vậy”.
Thay vì trả lời trực tiếp, KTS Nguyễn Trường Lưu hỏi lại, “Các bạn sinh viên ở đây có thường hay đọc sách văn học không”? Lặng im. Ông mời ngẫu nhiên một sinh viên và hỏi, “Vài năm nay bạn đã đọc cuốn tiểu thuyết nào chưa”?. Câu trả lời là: “Hiện tại thì chưa bởi em không phải là người mê sách”.
Một sinh viên khác tự tin đứng lên trả lời: “Anh muốn hỏi về sách gì? Em đọc nhiều, đa số là sách lịch sử, viễn tưởng, cả thần thoại nữa. Mấy hôm nay em đang đọc về Bauhaus và thiết kế nội thất”.
KTS Nguyễn Trường Lưu nhấn mạnh: “Tôi hỏi các em có đọc văn học không? Có đọc tiểu thuyết không? Kiểu như Chiến tranh và Hòa bình của Lev Tolstoy. Các em có đọc sách văn học của Việt Nam không? Tôi làm mới mình được, thay đổi tư duy được bắt đầu từ việc đọc và học theo các nhân vật văn học”.
Các sinh viên sôi nổi tham gia đặt câu hỏi chung quanh việc học hành và làm nghề với diễn giả, KTS Nguyễn Trường Lưu
KTS Nguyễn Trường Lưu đột nhiên quay lại đề tài thi vào Đại học Kiến Trúc TP.HCM. Ông cho biết bản thân ông là người ủng hộ và xúc tiến việc tổ chức thi vào Đại học Kiến Trúc TP.HCM theo tổ hợp môn toán - vẽ - văn thay vì thi toán - vẽ - vật lý. Tuy nhiên hiện nay, việc thi vào trường này vẫn do thí sinh tự chọn một trong các cách trên. Ông hỏi: “Trong hội trường này, em nào thi vào kiến trúc chọn môn văn thì giơ tay. 1, 2, 3, 4, chỉ 4 em”.
Và KTS Nguyễn Trường Lưu kể lại câu chuyện của bản thân mình.
“Anh trưởng phòng thiết kế của văn phòng tôi nhận lời thiết kế, thi công một biệt thự. Hôm đó tôi và anh đến gặp thân chủ tại một biệt thự sang trọng ở khu Thảo Điền. Sau khi ngồi trò chuyện uống nước một hồi, chúng tôi mới hỏi: “Anh cho đi xem thực địa miếng đất sẽ xây biệt thự ở đâu?”. Vị thân chủ bảo: “Đây”! “Đây là sao hả anh?”. Trả lời: “Thì đập cái nhà này đi”. Công trình mới xây được 6 năm. Tôi bảo anh ấy là, “Anh dẫn tôi lên xem phòng ngủ của anh”. Anh dẫn lên, xem xong, tôi chỉ nói một câu: “Đập đi, làm lại”!
Có thể xem đó là một ví dụ của trường hợp thiết kế không biết khách hàng, không hiểu con người.
Nhân câu chuyện của KTS Nguyễn Trường Lưu, TS.KTS Trần Mai Anh giải thích thêm với sinh viên về quy trình thiết kế. Bước đầu tiên là thấu cảm. Để thấu cảm được thì người thiết kế phải có độ rung về cảm xúc. Người làm thiết kế phải biết quan sát (quan sát chứ không phải là nhìn), lắng nghe (chứ không phải là nghe), tìm hiểu. Sau khi thấu cảm về thiên nhiên, địa hình, khí hậu, về tất cả những gì thuộc về tự nhiên trong bối cảnh thực tế là đến con người với văn hóa, xã hội, tính chất đặc biệt của cộng đồng định cư. Rồi khi làm đến công trình phải chú ý đến gia đình, đến con người cụ thể. Phải chuẩn bị cho mình sự thấu cảm để có thể đồng cảm giúp cho toàn bộ quá trình thiết kế của mình.
“Đọc sách văn học, tìm hiểu con người qua các nhân vật văn học, qua các bộ môn nghệ thuật khác sẽ giúp các bạn hiểu hơn về con người. Đó là cái rất cần thiết cho các bạn”, KTS Nguyễn Trường Lưu khuyên.
Tiếp tục chia sẻ thêm về việc đọc, ông cho biết, hiện nay sinh viên có rất nhiều tài liệu về kiến trúc, thậm chí không cần vào thư viện, cần gì cứ gõ trên Google là có cả đống tài liệu. Mặt trái của việc này là người đọc lướt dễ có cảm giác đã thấu hiểu.
Nếu mình đọc cuốn sách về Normal Foster thì nó có giá trị hơn nhiều lần việc mở mạng tìm kiếm chữ “Normal Foster”. Cuốn sách là của mình, sáng dậy là thấy nó ở đầu giường. Kiến thức ở trên mạng là của chung thiên hạ. Mình đọc cuốn sách của mình thì câu chuyện nó khác với đọc lướt lướt kiểu lang thang trên mạng.
KTS Nguyễn Trường Lưu kể: “Tôi không tin ý kiến cho rằng ôm một đống tài liệu trên mạng để đọc là đủ. Các bạn nên đi vào đời sống để tìm hiểu. Tôi đã từ chối hướng dẫn tốt nghiệp cho sinh viên từ mấy năm trước vì không đồng ý với cách làm đồ án tốt nghiệp. Tôi hỏi sinh viên được phân công nhờ tôi hướng dẫn là làm đồ án gì thì em trả lời “thiết kế sân bay Nha Trang”. Tôi hỏi tiếp em đã đi máy bay bao nhiêu lần rồi, câu trả lời là chưa. Như vậy sẽ xảy ra tình trạng lấy mặt bằng từ khóa trước rồi vẽ lên đó một lớp áo. Làm vậy thì không nên. Một sinh viên khác được phân công làm đồ án nhà bảo tàng. Tôi hỏi đã tham quan những bảo tàng nào, nhiều chưa thì trả lời là chưa. Làm vậy sẽ rất khó thành công. Kiến trúc là nghệ thuật trực quan. Chúng ta phải ở trong đó, phải sống với nó thì chúng ta mới có cảm nhận”.
Lời khuyên thực tế cuối buổi nói chuyện của KTS Nguyễn Trường Lưu với các sinh viên là đừng lo vẽ trước cái hình của mình. Cần khắc phục tình trạng nhận đề tài là nghĩ ngay đến việc vẽ cái gì, vẽ như thế nào? Trước hết, bạn cần đặt mình vào vị trí người dùng, cần nói chuyện với thân chủ. Bằng kiến thức, hiểu biết xã hội của mình, bằng cảm nhận của mình, lắng nghe xem họ là ai, họ cần gì? Khi đã biết chính xác, đầy đủ cái họ cần rồi thì vẽ gì chỉ là hình thức thể hiện thôi.
Sinh viên tham gia buổi giao lưu chụp ảnh lưu niệm với diễn giả tại buổi thuyết trình và giao lưu ngày 19.11 do Quỹ học bổng Huỳnh Tấn Phát tổ chức
Theo Kiến Trúc & Đời Sống số 198