Luis Barragán trong thư viện của mình
Luis Barragán sinh năm 1902 tại thành phố Guadalajara - một trung tâm văn hóa lớn của Mexico. Ông từng tốt nghiệp trường Kỹ sư tự do trước khi lên kế hoạch cho chuyến đi đến một số nước châu Âu - nơi có ảnh hưởng quan trọng đến cách tiếp cận và quan điểm nghệ thuật của ông.
Barragán dành sự quan tâm cho kiến trúc bản địa Bắc Phi và Địa Trung Hải, đồng thời tìm thấy mối liên hệ của những điều này với bối cảnh Mexico. Ông cũng từng có dịp tiếp xúc với những điển hình thuộc nhiều trường phái khác nhau trong nghệ thuật và kiến trúc như Ferdinand Bac, Le Corbusier, José Clemente Orozco... và đã ứng dụng tài tình các yếu tố của mỗi bậc thầy vào các tác phẩm của mình.
Phong cách của Barragán là sự kết hợp giữa tư duy hình học của Corbusier, màu sắc phong phú của Orozco và yếu tố cảm xúc của Bac. Ông đặt các yếu tố tự nhiên như nước, ánh sáng, cây xanh cạnh những đường nét gãy gọn và hình khối mạnh mẽ được tô điểm bằng bảng màu rực rỡ của quê hương Mexico.
Các tác phẩm của ông được cho là theo phong cách tối giản, nhưng vẫn giàu màu sắc, chất liệu và cảm xúc, đồng thời thể hiện sự hòa hợp giữa kiến trúc và cảnh quan. Là một người mộ đạo theo đuổi quan điểm thiết kế hướng đến cảm xúc hơn là hình thức và công năng, Barragán từng khẳng định: “Bất kỳ công trình kiến trúc nào không thể hiện được sự thanh tịnh đều là một sai lầm”.
Năm 1980, Barragán là kiến trúc sư Mexico đầu tiên được trao giải Pritzker - giải thưởng kiến trúc danh giá bậc nhất thế giới.
Luis Barragán ở Majahua
Công trình tiêu biểu làm nên tên tuổi của Luis Barragán
Casa Barragan
Được xây dựng vào những năm 1947-1948, Casa Barragan vừa là nơi ở, vừa là nơi làm việc của Barragán cho đến khi ông qua đời vào năm 1988. Công trình gồm một tầng trệt, hai tầng lầu cùng một khu vườn nhỏ yên tĩnh, nằm tại khu dân cư dành cho tầng lớp lao động ở ngoại ô thành phố Mexico.
Có thể nói, công trình là minh chứng cho sự thích ứng của các yếu tố không gian với tinh thần bản địa: Những mảng tường phẳng màu sắc sống động lấy cảm hứng từ cảnh quan và cuộc sống địa phương, bóng râm giúp giảm bớt ánh nắng gay gắt của khí hậu nhiệt đới, hiệu ứng bóng đổ thay đổi màu sắc của tường theo chu kỳ chuyển động của mặt trời…
Năm 2024, Casa Barragan được công nhận là Di sản thế giới. UNESCO đánh giá đây là “một kiệt tác của những bước phát triển mới trong phong trào hiện đại, tích hợp các dòng chảy của truyền thống, triết học và nghệ thuật trong một chỉnh thể thống nhất”.
Casa Barragan - kiệt tác cuối cùng và cũng là một trong những dự án được đánh giá cao nhất của Luis Barragán
Torres de Satélite
Torres de Satélite khánh thành vào năm 1958, do Barragán cùng nhà điêu khắc Mathias Goeritz thiết kế. Không chỉ trở thành biểu tượng của đô thị vệ tinh ở ngoại ô thành phố Mexico, công trình còn được đánh giá là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo kết hợp giữa kiến trúc và điêu khắc.
Công trình gồm năm khối bê tông hình lăng trụ tam giác hoàn toàn rỗng, không có mái, với chiều cao khác nhau lên đến 57m. Trải qua một số lần sơn sửa, màu sắc của công trình đã có sự thay đổi so với ý tưởng ban đầu là ba khối màu trắng, một khối màu vàng và một khối màu đỏ đất - lấy cảm hứng từ những tòa tháp thời trung cổ ở San Gimignano, Ý.
Một ý tưởng khác mà Barragán và Goeritz theo đuổi là tính đa diện của công trình. Theo đó, ở mỗi góc nhìn, Torres de Satélite lại mang một hình hài khác nhau: Khi là những mặt phẳng chữ nhật đồ sộ, khi giống như những cạnh sắc nhọn vươn thẳng lên bầu trời…
Torres de Satélite - biểu tượng của sự kết hợp độc đáo giữa kiến trúc và điêu khắc
Casa Gilardi
Được thiết kế và xây dựng trong giai đoạn 1975-1977, Casa Gilardi là kiệt tác cuối cùng trong sự nghiệp của Barragán, cũng là một trong những dự án được đánh giá cao nhất của ông. Ở đó, vật liệu địa phương, dấu ấn bản địa và lớp hoàn thiện mang tinh thần tối giản đã mở ra cuộc đối thoại giữa truyền thống và hiện đại.
Với tổng diện tích khoảng 430m2, Casa Gilardi có thể đáp ứng đầy đủ các không gian chức năng: Phòng khách, phòng ngủ, khu vực ăn uống, hồ bơi… Không những vậy, công trình còn mang đến cảm giác yên bình, riêng tư nhờ cách tổ chức không gian hướng vào bên trong và giao hòa với thiên nhiên: Hai khối nhà chính kết nối với nhau bằng khoảng sân trong bao quanh một cây phượng tím, hồ bơi trong nhà mang đến những trải nghiệm đa giác quan nhờ sự kết hợp của nước, ánh sáng và những gam màu, tường trơn và cao tạo cảm giác kín đáo
Giống như công trình “Nhà Barragán” (Casa Barragan), “Nhà Gilardi” (Casa Gilardi) tiếp tục minh chứng cho khả năng sử dụng màu sắc và ánh sáng bậc thầy của Barragán. Trong sự tương tác với ánh sáng tự nhiên từ các ô cửa và giếng trời, những mảng tường vàng đậm, xanh lam, đỏ, hồng, tím đã biến ngôi nhà thành một tác phẩm nghệ thuật đầy lôi cuốn, có khả năng chạm đến tâm hồn con người.
Với những đóng góp của mình, Barragán được coi là kiến trúc sư người Mexico có tầm ảnh hưởng nhất thế kỷ 20. Di sản kiến trúc của ông đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ kiến trúc sư và nhà thiết kế trên toàn thế giới.
Casa Gilardi là minh chứng cho cách tiếp cận kiến trúc của Barragán
THEO KT&ĐS SỐ 243