Toàn cảnh Phaeno
Có thể hiểu một cách đơn giản trung tâm Phaeno chính là “bảo tàng về khoa học”.
Ban đầu khu đất này được dự kiến xây dựng bảo tàng nghệ thuật (Kunst). Tuy nhiên sau lần tham quan Technorama, một trung tâm khoa học ở Thuỵ Điển, tiến sĩ Wolfsburg Guthardt - giám đốc về văn hoá thể thao và giáo dục của thành phố đã thuyết phục cho xây dựng trung tâm Phaeno này. Với mục đích chính là trung tâm có thể bổ sung thêm cho Autostadt và bảo tàng nghệ thuật Kunst.
Chỉ thời gian không lâu sau đó, tháng 11.1998 triển lãm mô phỏng sơ bộ về chức năng, hoạt động của dự án đã được tổ chức. Tháng 1.2000, Zaha Hadid đã thắng giải thiết kế, bà cùng kết hợp với kỹ sư cấu trúc Adams Kara Taylor và các cộng tác viên người Đức để cho ra đời tác phẩm kiến trúc này. Khoảng năm năm sau đó, tháng 11.2005, công trình khánh thành và đưa vào sử dụng đã gây kinh ngạc và sửng sốt cho bao khách tham quan.
Phaeno được đặt tại trung tâm thành phố Wolfsburg bên cạnh đường ray ICE, trung tâm khoa học được thiết lập như điểm kết của chuỗi các toà nhà văn hoá quan trọng bởi Aalto, Scharoun và Schweger, kết nối bờ bắc của kênh đào Mittelland - Kanal với hãng ô tô Volkswagen là những Autostadt.
Hadid đã tự miêu tả về Phaeno như một công trình ưa thích rằng “đó là sự đúc kết từ rất nhiều thứ trong một thời gian dài làm việc của tôi”. Phaeno cũng giống như các công trình khác của Hadid với vẻ ngoài là lạ, khó hiểu, nhưng nó lại như ma lực thu hút khi bạn ở bên trong. Cấu trúc hình dáng giống như chiếc tàu vũ trụ, sử dụng vật liệu chính là bê tông, xung quanh là lỗ kính với hình dạng và kích thước khác nhau giống như lỗ sáng của con tàu vũ trụ. Toàn bộ công trình nằm trên 10 chân hình nón cụt, chúng không chỉ mang chức năng nâng đỡ thông thường mà bên trong còn là những kho sách, phòng hội thảo, nhà hát 250 chỗ ngồi và lối vào cho bảo tàng… Một điều rất đặc trưng trong kiến trúc của người phụ nữ này, đó là sử dụng không gian đa dạng và các góc nhọn. Chính vì thế mà khi nhìn vào công trình chúng ta có cảm giác về sự mạnh mẽ, công phu và quá trình đầu tư. Không có sự đơn giản trong tìm tòi và sáng tạo của bà. Zaha Hadid đã kể rằng: “Phaeno đã kết hợp được nhiều dạng và khối hình học phức tạp cùng với cấu trúc táo bạo và vật liệu chính xác. Phải mất thật nhiều thời gian và năng lượng để có được kết quả này”.
Các lối vào ở tầng trệt
Chi tiết mặt trước. Khu vực thang cuốn, phía trên là mô hình diễn giải hệ mặt trời với các hành tinh
Hình dáng tàu không gian
Mô hình máy quay ly tâm. Cửa vào
Thế giới những trò chơi của Phaeno thực sự bắt đầu mở ra khi bước chân vào bên trong công trình. Không gian nội thất được dẫn dắt bởi ánh sáng và bóng đổ. Dường như không thể phân biệt được sự bắt đầu và kết thúc của một căn phòng. Phương án của Hadid tạo ra liên tưởng rất thú vị, cảm giác về không gian sàn nhà như đang tan chảy vào mười chiếc cột hình nón cụt cùng với những khối hình học không xác định khác. Đây chính là một điểm mạnh trong thiết kế không gian gây thu hút về mặt thị giác của bà. Bên trong Phaeno hình thành sân chơi kiến trúc, xứ sở của miệng núi lửa, hang động, bình nguyên cùng những hiện tượng khoa học khác. Công trình với 250 triển lãm thông tin, nó thực sự là thế giới của khoa học và kỹ thuật.
Cấu trúc mái thép của toà nhà cũng khá đặc biệt. Giầm thép được đan lẫn vào nhau nhưng không song song mà chéo góc, cũng không nằm trên mặt phẳng mà thay đổi đa dang về cao độ, tương phản hoàn toàn với những khối bê tông đặc. “Phaeno là toà nhà có cấu trúc bê tông tự đầm lớn nhất ở châu Âu” với 27.000 mét khối mẫu đúc bằng bê tông tự đầm. Trong đó bê tông đúc bao gồm cả cảnh quan và kiến trúc với 12.000 m2 diện tích không gian triển lãm chính ở phía trên và 15.000m2 diện tích bãi đậu xe dưới mặt đất cùng với plaza công cộng ở giữa. Nhờ phương pháp bê tông tự đầm mà chúng có thể thoả mãn được những cấu trúc hình học phức tạp và không xác định. Thêm nữa, hệ thống cấu trúc thay vì được kết hợp theo lối truyền thống, các kỹ sư đã phải phân chia cột, bản sàn bê tông, bề mặt… như các đối tượng riêng rẽ sau lần thử nghiệm kết hợp đầu tiên không thành công. Chân hình nón nghiêng góc 50 độ, chúng giúp che khuất đi đường biên giữa các bức tường và sàn. Tương tự, sàn và chân hình nón cụt cũng được làm mất đi ranh giới, tạo ra những đường lượn chuyển tiếp nhịp nhàng, đồng bộ trong toàn bộ không gian của công trình.
Với Hadid, sáng tạo là không ngừng. Phaeno cũng vậy, với giải thưởng “Thiết lập của kỹ sư cấu trúc” và giải thưởng cho “Cấu trúc vui chơi giải trí” như một món quà dành tặng cho tài năng của người nữ kiến trúc sư này. Đến với Phaeno không chỉ đến với những khám phá về khoa học kỹ thuật mà còn đến với sự khám phá về kỹ thuật kiến trúc hiện đại, về khả năng sáng tạo của con người khi biến những ước mơ thành hiện thực. Lúc đó người ta sẽ không còn thắc mắc về cái tên Phaeno nữa. Bởi Phaeno chính là điểm đến của những khám phá và bằng tài năng, Hadid và các đồng sự đã góp vào bộ sưu tập những công trình đặc sắc cho thế giới và cho thành phố khoa học và công nghiệp của nước Đức, Wolfsburg.
Tổng diện tích: 12.631m2
Thành phố Wolfburg, Đức
Năm hoàn thành: 2005
Kiến trúc sư: Zaha Hadid
Khu trưng bày dùng ánh sáng tự nhiên
Không gian lý giải các hiện tượng khoa học, bên phải là mô hình giải thích hiện tượng tam giác Bermuda
Phòng khám phá kỹ thuật
Cầu thang bộ và khu vệ sinh với đèn ánh sáng lạnh
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 33