Bảo trì nhà cửa

 

Bảo trì là gì, vì sao cần bảo trì?
Bảo trì công trình, bảo trì nhà cửa là một hoạt động kỹ thuật có tính hệ thống và định kỳ nhằm sửa chữa, khôi phục, bảo vệ các bộ phận, cấu kiện của ngôi nhà để đạt tới trạng thái tốt trong vận hành và hoạt động, đảm bảo an toàn. Việc bảo trì cần làm định kỳ với khoảng thời gian tùy thuộc tính chất và quy mô công trình cũng như chất lượng thi công xây dựng.
Trong quá trình vận hành sử dụng, ngôi nhà nói chung và các bộ phận kiến trúc, hệ thống kỹ thuật sẽ xuống cấp, hư hại theo thời gian và mức độ, tần suất sử dụng; có những bộ phận, thiết bị hết niên hạn sử dụng. Nguyên nhân có thể bởi quá trình sử dụng hay ngoại cảnh tác động tiêu cực. Chính vì vậy, công tác bảo trì cần được thực hiện để sửa chữa, khôi phục, làm mới hay thay thế các bộ phận, cấu kiện, thiết bị của ngôi nhà. Việc bảo trì cần làm định kỳ và có kế hoạch với những nội dung cụ thể. Với nhà ở gia đình bình thường, sau 5 năm cần tiến hành bảo trì.

 

Các nội dung cần bảo trì 
- Phòng chống mối mọt
Mối, mọt là tác nhận ngoại cảnh gây hại rất nghiêm trọng đối với ngôi nhà. Các loài này có thể phá hoại vật liệu gỗ (hệ thống cửa, sàn gỗ, đồ nội thất) rất nhanh mà khó nhận biết. Khi nhận biết được có thể đã muộn để có thể khôi phục những thứ bị phá hủy. Trong trường hợp phát hiện ra mối đã xâm nhập cần đặt thuốc để diệt mối tận gốc. Còn nếu không có mối thì nên phun thuốc bảo vệ chống xâm nhập - đặc biệt ở tầng trệt, tại các vị trí cửa gỗ hay đồ gỗ nội thất kê sát tường. Mọt đỡ nguy hiểm hơn mối song lại có thể xuất hiện ở bất cứ nơi nào, kể cả tầng cao. Cần kiểm tra thường xuyên những dấu hiệu bất thường nơi đồ gỗ hiện diện để nhanh chóng xử lý kịp thời.

- Phòng chống thấm, dột
Thấm, dột luôn là điều không ai muốn nhưng lại thường xuyên xảy ra. Thấm dột gây bất tiện và làm giảm thẩm mỹ của công trình, và có thể gây hư hại tới đồ đạc trong nhà. Trong đó, vấn đề thường gặp là thấm dột từ mái. Tùy từng loại mái với những vật liệu và kết cấu khác nhau mà có quy trình và phương án kỹ thuật bảo trì khác nhau. Với mái bằng chất liệu bê tông, cần thiết phải có lớp chống thấm; với mái dốc (mái ngói, mái tôn) phải kiểm tra các tấm lợp, liên kết, khung mái… Với mái nhựa cần kiểm tra xem có bị lão hóa, vỡ, rách hay không? Và một điều quan trọng là phải kiểm tra, tu sửa, bảo trì hệ thống thoát nước mái (ga thoát, sê-nô, ống thoát, hố ga…), để đảm bảo thoát nước tốt. Cần tính toán thoát nước mái ở tình huống xấu nhất (khi mưa đạt lớn nhất), để đảm bảo an toàn không có sự cố tràn, ngập có thể gây thấm dột. Ngoài mái ra thì các diện tường bên ngoài và khu vệ sinh cũng là nơi cần được kiểm tra vấn đề này. Nếu có hiện tượng thấm (tường, sàn) thì phải tìm hiểu nguyên nhân và căn cứ và tính chất thực tế để đưa ra giải pháp chống thấm phù hợp.

 

- Hệ thống điện
Là hệ thống thường vận hành thường xuyên, nên có sự cố là biết ngay. Tuy nhiên, hệ thống điện vẫn cần bảo trì. Cần kiểm tra các công tắc xem có bị lờn, các ổ cắm có bị lỏng hay không? Đây là nguyên nhân dễ khiến đánh tia lửa điện gây chập cháy. Ngoài ra cần kiểm tra các dây dẫn lộ bên ngoài (không âm tường) có bị hư hại (thường là do chuột cắn, hoặc tự lão hóa vỏ) hay không? Các thiết bị điện, bao gồm cả đồ gia dụng như tivi, tủ lạnh, lò vi sóng… cần được vệ sinh, kiểm tra dây dẫn và phích cắm để xử lý kịp thời nếu có sự cố. Vấn đề điện rất quan trọng vì không những liên quan đến chất lượng, tuổi thọ của thiết bị mà còn liên quan đến sự an toàn của con người.
 

- Hệ thống cấp thoát nước
Thường xuống cấp theo thời gian và quá trình sử dụng. Ví dụ như vòi cấp nước hở, các điểm đấu nối vòi, ống, thiết bị hở gây rò rỉ; đường thoát các chậu rửa, hố ga, bồn cầu, bể phốt bị nghẹt, tắc… Với các thiết bị cấp, việc bị hở, rò rỉ thường do các gioăng cao su lâu ngày bị lão hóa, hoặc thiết bị đã hết niên hạn sử dụng, cần phải thay thế. Còn với các đường thoát thì nguyên nhân là trong quá trình sử dụng, rác lẫn nước trôi vào ống gây nghẹt, tắc. Với những trường hợp đơn giản như tắc ở ống xi phông dưới chậu rửa, hay hố ga lộ thiên có thể tháo ra thông, dọn rác rồi lắp lại, còn với những trường hợp nghẹt tắc ở tuyến ống chính nằm trong hộp kỹ thuật, hay đi ngầm dưới nền thì phải dùng thiết bị thông tắc chuyên dụng. Đặc biệt cần lưu ý các vị trí thu nước mưa trên mái phải được vệ sinh sạch sẽ rác để đảm bảo thoát nước tốt, không gây tắc tràn có thể dẫn tới thấm dột.
 

- Hệ thống điều hòa không khí
Được xếp vào loại thiết bị công nghệ cao nên điều hòa cần được bảo dưỡng đúng quy trình, thường xuyên mới có thể vận hành tốt, hiệu quả, kéo dài tuổi thọ và đỡ tốn điện năng. Thông thường, điều hòa sử dụng qua 1-2 mùa nóng cần được làm vệ sinh. Tùy mức độ sử dụng nhiều hay ít dẫn tới việc có phải bơm khí gas bổ sung hay không. Cần thiết kiểm tra các đường ống khí gas xem có được bọc bảo ôn tốt không, đường thoát nước có bị hở hay đọng chảy nước không? Nếu có sự cố phải xử lý ngay, để khi cần vận hành được hiệu quả.
 

- Thang máy
Tuy không phải là thiết bị phổ biến trong nhà ở gia đình song cũng không phải là cái gì quá xa lạ. Nhiều công trình nhà ở hiện nay đã lắp thang máy. Thang máy cần bảo trì, bảo dưỡng định kỳ, kể cả khi không có sự cố. Thời gian và quy trình bảo trì của thang máy thực hiện theo khuyến cáo của nhà sản xuất, và do thợ kỹ thuật của nhà sản xuất hay nhà cung cấp thực hiện. Với thang máy nhà ở gia đình còn mới, thời gian bảo trì khoảng 3 tháng/lần. Nếu thang sử dụng lâu thì 1 tháng/lần.
 

- Hệ thống cửa
Là một nội dung trong việc bảo trì công trình. Dù cửa là chất liệu gì, gỗ, nhựa, nhôm, kính… cũng cần được bảo trì. Cửa là bộ phận kiến trúc vận hành thường xuyên liên quan trực tiếp đến thao tác của người sử dụng nên phải luôn ở trạng thái tốt. Cần kiểm tra cửa có cong, vênh, xệ cánh hay không? Nếu có phải xử lý. Các bản lề, tay khóa, ổ khóa, phụ kiện kim khí cần được tra dầu, mỡ để hoạt động êm ái, trơn tru. Các loại cửa nhôm, cửa nhựa cần được kiểm tra gioăng có kín khít hay không? Các loại cửa gỗ cần kiểm tra có bị mối mọt xâm hại hay không? Ở các loại cửa nhựa, cửa nhôm thường có rãnh và lỗ thoát nước mưa ở khuôn dưới, cần kiểm tra và thông tắc các lỗ thoát đó.

 

 

- Trần thạch cao, bề mặt sơn tường
Trần thạch cao sau một thời gian sử dụng thường có hiện tượng nứt ở vị trí khe ghép các tấm. Tường sơn thường bị bẩn hay mốc loang do thấm dột. Việc bảo trì này không quá quan trọng vì chủ yếu chỉ là xử lý để đảm bảo thẩm mỹ, không liên quan nhiều tới vận hành hay an toàn. Tuy vậy, nếu ngôi nhà được bảo trì tổng thể cũng đừng quên hạng mục này để ngôi nhà mang một sắc thái mới mẻ và sạch sẽ.
 

- Sàn gỗ
Sau một thời gian sử dụng, sàn gỗ có thể bị xô lệch; một số tấm sàn (chủ yếu là sàn công nghiệp không có khả năng chịu nước) có thể bị cong vênh hư hỏng. Việc bảo trì sàn là xử lý các vấn đề đó. Nếu làm quy mô, có thể dỡ toàn bộ sàn gỗ ra và ghép lại (thuật ngữ của dân sàn gỗ là “vỗ” lại sàn); còn nếu không có thể xử lý cục bộ từng khu vực có sự cố. Đặc biệt cần lưu ý xử lý những tấm sàn bị cong vênh trồi lên bề mặt, có thể gây vấp ngã, nguy hiểm cho người sử dụng.
 

- Các cấu kiện sắt thép
Bao gồm hàng rào, cổng, lan can, lam, khung mái… Dù sơn xịn đến đâu thì sau một thời gian nhất định lớp sơn cũng bị bong và cấu kiện han rỉ - nhất là những cấu kiện ngoài trời. Vì vậy việc sơn lại là cần thiết để đảm bảo thẩm mỹ và kéo dài tuổi thọ của các loại cấu kiện trên. Khi sơn lại cần cạo rỉ và làm vệ sinh sạch bề mặt cấu kiện. Mỗi loại sơn, mỗi hãng sơn có những quy trình và kỹ thuật thực hiện khác nhau, để đảm bảo chất lượng sản phẩm tốt nhất. Lưu ý khi thực hiện bảo trì (sơn) những cấu kiện sắt thép phải chọn lúc thời tiết khô ráo, nhiều nắng, độ ẩm thấp, không khí ít bụi.
Trên đây là những nội dung cơ bản trong việc bảo trì công trình nhà ở dân dụng. Có những nội dung công việc liên quan chặt chẽ với nhau; có những việc rất quan trọng và những việc ít quan trọng. Song về tổng thể, đó là những nội dung cần thiết để duy trì, đảm bảo cho công trình vận hành tốt và tăng giá trị thẩm mỹ cho kiến trúc và không gian sống. 

 

 

 

Theo TC kiến Trúc & Đời Sống số 169