Tính từ khi điều chỉnh quy hoạch chung năm 2010, TP.HCM đã có thêm nhiều công trình mới nhưng vẫn thiếu một trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế xứng tầm
Từ khóa “kiến trúc” và “đời sống” từ những văn bản qua các thời kỳ
Ở lần phê duyệt quy hoạch tổng thể xây dựng TP.HCM ngày 16.1.1993, quyết định số 20-TTg về phê duyệt quy hoạch xây dựng tổng thể TP.HCM nêu rõ: “Các giải pháp kiến trúc của thành phố cần thể hiện được tính dân tộc, tính nhân dân, tính hiện đại và tính hiệu quả”; yếu tố đời sống được đề cập là “yêu cầu tổ chức lao động và tổ chức đời sống, sinh hoạt, nghỉ ngơi, giải trí của nhân dân; bảo đảm tốt điều kiện môi sinh, môi trường trong và ngoài thành phố, đồng thời đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh”. Có thể thấy ở đây, yếu tố kiến trúc được nêu trực tiếp với 4 thuộc tính còn yếu tố đời sống mới chỉ được đề cập là có “tổ chức”.
Ở lần điều chỉnh quy hoạch chung lần thứ nhất, ngày 10.7.1998, tại quyết định 123/1998/QĐ-TTg về việc phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2020 nêu rõ, “Xây dựng TP.HCM trở thành một đô thị hiện đại, vừa có bản sắc dân tộc, là một trung tâm kinh tế, một trung tâm giao dịch quốc tế và du lịch của cả nước”. Chữ “bản sắc” đã xuất hiện. Yếu tố đời sống được nêu chi tiết hơn: “Xây dựng các khu sản xuất, các trung tâm thương mại, dịch vụ, đào tạo và nghiên cứu khoa học, các khu nghỉ ngơi giải trí, đáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao của nhân dân”.
Tại lần điều chỉnh quy hoạch chung lần thứ hai, ngày 6.1.2010, quyết định 24/QĐ-TTg về phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2025 nêu rõ quan điểm phát triển của thành phố (TP) là “Phát triển TP hiện đại, có bản sắc; Phát huy thế mạnh đặc thù sông nước, đồng thời tạo sức hấp dẫn của đô thị; Nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân”. Quan điểm này ngắn gọn, vừa trực tiếp và đầy đủ cả hai yếu tố về kiến trúc và đời sống. Yếu tố kiến trúc là “Phát triển TP hiện đại, có bản sắc; Phát huy thế mạnh đặc thù sông nước, đồng thời tạo sức hấp dẫn của đô thị”. Yếu tố đời sống là “Nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân”. Cách diễn đạt ngắn gọn và đầy đủ và rõ ràng là ở mức độ cao hơn so với năm 1993 và năm 1998. Nếu năm 1993 mới là “tổ chức đời sống, sinh hoạt nghỉ ngơi giải trí của nhân dân, bảo đảm tốt điều kiện môi sinh, môi trường”, năm 1998 là “đáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao của nhân dân” thì năm 2010 TP đã là “nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân”.
Lần điều chỉnh thứ ba là điều chỉnh cục bộ, quyết định số 430/QĐ-TTg chỉ điều chỉnh cục bộ hướng tuyến đường Vành đai 3 - khu vực phường Long Phước, Long Bình và Long Thạnh Mỹ (TP Thủ Đức).
Ở lần thứ tư là điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040 tầm nhìn đến năm 2060 hiện đã qua nhiều bước và UBND TP.HCM đã có tờ trình 4527/TTr-UBND gửi Bộ Xây dựng ngày 9.8.2024 “Về thẩm định, phê duyệt Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060”.
Tờ trình nêu hàng loạt căn cứ trong đó có quyết định số 1528/QĐ-TTg ngày 14.9.2021 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060.
Tờ trình cũng nêu tiến độ các bước tổng hợp góp ý cho đồ án điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060 gồm lấy ý kiến của cơ quan, tổ chức và cộng đồng dân cư trong đó có ý kiến góp ý và giải trình ý kiến chuyên gia, ý kiến góp ý của cơ quan, tổ chức; thống kê chi tiết nội dung lấy ý kiến cộng đồng dân cư.
Theo tờ trình 4527/TTr-UBND, “Tầm nhìn phát triển” của TP.HCM ở lần điều chỉnh quy hoạch chung này được xác định là “Thành phố toàn cầu, văn minh, hiện đại, nghĩa tình: TP.HCM phát triển ngang tầm các đô thị lớn trên thế giới, trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, dịch vụ của châu Á; Là điểm đến hấp dẫn toàn cầu; Kinh tế, văn hoá phát triển đặc sắc, người dân có chất lượng cuộc sống cao; Là hạt nhân của vùng TP.HCM và vùng Đông Nam bộ, cực tăng trưởng của cả nước”. Tầm nhìn này không có từ “kiến trúc” nhưng khẳng định TP.HCM là “Thành phố toàn cầu... ngang tầm các đô thị lớn trên thế giới”. Từ “đời sống” ở đây được nêu một cách cô đọng và ở mức độ cao hơn các lần trước là “người dân có chất lượng cuộc sống cao”.
Khu trung tâm TP.HCM là phố đi bộ Nguyễn Huệ và đường Lê Lợi vẫn được dùng làm mặt bằng tổ chức hội chợ, triển lãm
Câu chuyện trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế
Trung tâm Hội chợ Triển lãm quốc tế được nêu cụ thể trong phần “tính chất đô thị” của TP.HCM ở tờ trình 4527/TTr-UBND: “Là đô thị loại đặc biệt trực thuộc Trung ương; Trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục đào tạo, khoa học kỹ thuật và công nghệ quan trọng của quốc gia, có vai trò tiên phong dẫn dắt đổi mới, sáng tạo; Có vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị quốc gia; Là một trong những trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế, du lịch hỗn hợp, tài chính - thương mại và dịch vụ logistics của khu vực Đông Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương; Là trung tâm văn hóa, thể dục thể thao, giáo dục đào tạo; Là trung tâm chăm sóc sức khỏe khu vực ASEAN; Là trung tâm đổi mới sáng tạo, kinh tế trí thức, phát triển khoa học kỹ thuật và ứng dụng công nghệ của khu vực miền Đông Nam bộ; Là đầu mối giao thông, hạ tầng số quan trọng trong vùng Đông Nam bộ, quốc gia và quốc tế; Là trung tâm liên kết vùng, đầu mối kết nối các loại hình vận tải đa phương thức của vùng phía Nam; Là một trong những địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng về quốc phòng an ninh khu vực miền Đông Nam bộ và cả nước”.
Người viết chọn chi tiết trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế bởi tính thời sự của nó.
Mới đây thôi, ngày 2.8.2024, báo Thanh niên có bài “Khát” trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế thông tin rằng, “Hầu hết các hội chợ thương mại lớn của cả nước liên quan đến xuất nhập khẩu đều chọn TP.HCM làm nơi tổ chức, trong khi toàn TP chỉ có một trung tâm quy mô đủ lớn cho các hoạt động này. Đây là điểm nghẽn lớn hạn chế việc quảng bá, giới thiệu hàng hóa xuất khẩu Việt Nam ra thế giới”. Các doanh nghiệp cho biết, “Muốn triển lãm thương mại, chờ 1-2 năm sau” mới có chỗ. Báo dẫn lời một quan chức quản lý ngành công thương và nêu ý kiến liên quan đến quy hoạch là “Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó giám đốc Sở Công thương TP.HCM, cho biết Sở Công thương đã và đang phối hợp Q.12 để rà soát, tìm kiếm địa điểm để xây dựng trung tâm hội chợ triển lãm. Bên cạnh đó, tại Thủ Đức, TP cũng đã chọn được một số địa điểm, dự kiến sẽ xây dựng các trung tâm triển lãm với quy mô quốc tế nhằm “chia lửa” với SECC đang quá tải”.
Với từ khóa “thiếu trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế”, có thể tìm thấy trên mạng bài báo từ 16 năm trước, năm 2008.
Ngày 28.9.2008, Thời báo Kinh tế Sài Gòn có bài Thiếu mặt bằng tổ chức triển lãm, hội chợ. Bài báo nêu thực tế, “Theo các đơn vị tổ chức triển lãm, hội chợ chuyên nghiệp tại TP.HCM, hiện diện tích cũng như số lượng mặt bằng tổ chức triển lãm tại TP chỉ đáp ứng được khoảng 40% so với nhu cầu quảng bá sản phẩm của các doanh nghiệp”. Vào thời điểm năm 2008 đó, các doanh nghiệp hy vọng, “Dự kiến cuối tháng 10, TP sẽ có thêm một trung tâm triển lãm mới tại khu đô thị Phú Mỹ Hưng có tên Trung tâm Hội nghị và Triển lãm Sài Gòn (SECC), thế nhưng trung tâm này cũng chỉ đáp ứng số lượng tối đa 1.000 gian hàng, vẫn chưa đủ rộng để tổ chức các triển lãm mang tính chuyên ngành”.
Trung tâm Hội nghị và Triển lãm Sài Gòn (SECC) ở khu đô thị Phú Mỹ Hưng hiện không đáp ứng đủ nhu cầu tổ chức hội chợ, triển lãm của các doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM
Đặc biệt hơn, câu chuyện liên quan quy hoạch cũng được một quan chức quản lý ngành công thương của TP nhắc tới trong bài báo từ năm 2008: “Trao đổi với Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online hôm 25.9, ông Trần Vinh Nhung, Phó giám đốc Sở Công thương TP.HCM cũng nhận xét rằng, TP đang thiếu địa điểm, diện tích tổ chức các hội chợ trước nhu cầu quảng bá sản phẩm, thương hiệu của doanh nghiệp ngày càng tăng cao. “Do dự trù được nhu cầu ngày càng tăng, TP đã quy hoạch một khu đất diện tích 22,5 héc ta tại khu đô thị mới Thủ Thiêm, Q.2 để xây trung tâm triển lãm quốc tế. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa xác định được khi nào khởi công”, ông Nhung nói”.
Đọc lại ý kiến của ông Trần Vinh Nhung, Phó giám đốc Sở Công thương TP.HCM trong bài báo từ năm 2008 để thấy rằng “Trung tâm Hội chợ ở Thủ Thiêm” mà ông Trần Vinh Nhung nhắc tới đến nay là năm 2024 vẫn chưa khởi công.
Trong khi đó, báo chí lại đưa tin, ngày 30.8.2024, Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia tại huyện Đông Anh, Hà Nội do tập đoàn Vingroup làm chủ đầu tư đã được khởi công. Dự án có quy mô lên tới 90 ha, thuộc top 10 trung tâm triển lãm lớn nhất thế giới, tọa lạc ngay cửa ngõ Đông Bắc Hà Nội, nơi được ví như “cánh cửa mở ra thế giới” của thủ đô cũng như cả khu vực phía Bắc.
Điều đáng mừng là cùng với Hà Nội, việc xây dựng trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế tại TP.HCM cũng đang có những diễn biến triển khai cụ thể. Ngoài việc nêu trong tờ trình 4527/TTr-UBND ngày 2.8.2024 như đã nói ở trên, lịch công tác của UBND TP.HCM cho biết, 14 giờ thứ sáu 6.9.2024 có nội dung lãnh đạo “nghe đề cương Đề án xây dựng trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế tại TP.HCM”.
Muộn thì cũng đã muộn rồi, hy vọng TP.HCM cũng sẽ xây dựng được trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế như trong định hướng quy hoạch ở lần điều chỉnh quy hoạch chung đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060.
Theo Kiến trúc & Đời sống số 219