Kenya Hara & triết lý thiết kế “hư không”

 

 

 

Kenya Hara sinh năm 1958 và là nhà thiết kế đồ họa, giám đốc sáng tạo của hãng bán lẻ “Không Thương Hiệu” lừng danh MUJI. Hara được biết đến với tầm nhìn xa trông rộng và tư duy cấp tiến, bao quát toàn bộ của ông lên nền thiết kế Nhật Bản. Ông là tác giả của nhiều quyển sách giá trị như “Designing Design” (2007), là một giáo sư giảng dạy ở trường đại học nghệ thuật Musashino và nắm trong tay hàng loạt giải thưởng danh tiếng. Nhìn vào kho tàng sự nghiệp đồ sộ của Kenya Hara, người ta sẽ hiểu được tại sao người đàn ông khiêm cung, nhỏ nhẹ này lại được mệnh danh là nhà thiết kế đáng ngưỡng mộ nhất ở Nhật Bản.    
Hara đã nuôi dưỡng niềm yêu thích của mình với kỹ thuật tạo hình từ khi còn là một sinh viên đại học. Qua 6 năm rèn dũa, niềm đam mê ấy dần phát triển thành nền tảng cho những thiết kế của ông. Ông cho rằng một thiết kế thành công nắm giữ tinh hoa trí tuệ của con người và nó không chỉ đáp ứng nhu cầu về hình thức mà cũng nên có khả năng khơi gợi cảm xúc tiềm năng. Trong Kenya Hara cũng tồn tại khá nhiều mâu thuẫn, ông sáng tạo cởi mở nhưng lại rất thủ cựu khi nói về truyền thống. Đối với ông “văn hóa toàn cầu” không tồn tại, bản sắc chỉ duy nhất thuộc về dân tộc sản sinh ra nó. “Chính nền văn hóa địa phương nơi mỗi chúng ta lớn lên mới là thứ định hình ta, và việc đem văn hóa đó ra bối cảnh toàn cầu sẽ làm thế giới thêm phong phú chứ không phải pha trộn hỗn tạp chúng”. Việc đi du lịch khắp nơi đã thức tỉnh trong Hara ý thức về nền văn hóa Nhật Bản và ông dần tìm cách diễn dịch những đặc trưng đó ra một thứ ngôn ngữ quốc tế, đó chính là design. 

 

 

 

 

Ảnh trái Bao bì Ispahan dành riêng cho một loại bánh ngọt của Pierre Hermé với thiết kế liền khối nuột nà và điểm chóp/lõm để đặt ngón tay mở hộp. Một thiết kế tinh tế và vô cùng thấu đáo Ảnh phải Bộ ấm chén White dung dị và tròn trĩnh mà Hara thiết kế cho MUJI. Chiếc ấm đặc biệt không có quai cầm nên người sử dụng sẽ bọc nó trong một tấm vải lót nhỏ khi dùng trà

 

 

 

 

Ảnh trái Tatami Taza là loại ghế tựa dùng riêng cho những người ngồi bệt trên chiếu tatami. Ghế được làm từ gỗ uốn cong duyên dáng với phần khung vành hỗ trợ hông và tạo lưng tựa cho người sử dụng. Ảnh phải Tấm poster mà Kenya Hara thiết kế cho một chiến dịch quảng cáo của Muji, thinh lặng và trống trải một cách đầy ấn tượng

 

 

Kenya Hara phát triển một khái niệm gọi là “hư không” - emptiness lấy cảm hứng từ văn hóa Nhật Bản, làm nền tảng cho các thiết kế của mình. Khác với lẽ thường là xây đắp, tô vẽ, Hara lại lược bỏ đi bất cứ gì không liên quan và không cần thiết để tạo nên vẻ đẹp của một vật thể. 
Khái niệm “hư không” sẽ không cần xét đến ai là người ứng dụng nó và ứng dụng như thế nào. Bởi lẽ, nó chính là sự theo đuổi sự tự do. Khi một vật thể trống rỗng, nó có khả năng tiếp nhận bất kỳ thứ gì mới mẻ, đẹp đẽ, nó mở ra những cơ hội và khả năng vô tận. Kenya Hara đã dùng phép so sánh về hai con dao Henckel (của Đức) và Yanagiba (của Nhật Bản) để tạo tính tượng hình cho khái niệm này. Dao Henckel mang sự chính xác tuyệt đối với gợi ý chỉ dẫn người dùng nên để tay làm sao và tại chỗ nào. Trong khi đó Yanagiba chỉ là một con dao cán gỗ trơn láng, mộc mạc. Vậy nên khi sử dụng Yanagiba, người dùng có thể đặt tay vào bất cứ đâu, cầm theo bất kỳ kiểu nào mà họ thoải mái. Cả hai con dao đều tuyệt vời theo cách của chúng. Dao Henckel đơn giản nhưng dao Yanagiba thì trống rỗng. “Emptiness” của Hara dường như chính là sự cải tiến cao cấp hơn của trường phái tối giản khi ông không chỉ lược bỏ bớt để cô đọng, tinh hóa vật thể mà còn thách thức con người ta thay đổi, nhìn mọi sự khác đi so với lối tiếp cận thông thường. Kenya Hara gọi giai đoạn này là sự thức tỉnh khi ta bỏ trống tất cả để chừa chỗ cho những hình dung và nhận thức mới.
Một vùng trống có khả năng “ngấm” lấy những ý tưởng sáng tạo hiệu quả hơn rất nhiều so với một nơi đã đầy. Cũng giống như khu vườn Zen kiểu Nhật trống trải chỉ có mỗi cát trắng và đá, vậy nhưng nơi đó lại có thể khơi gợi trí tưởng tượng diệu kỳ cho những con người từng ghé thăm; ở một nơi quá trống trải người ta buộc phải nhìn ngắm sự vật bằng chính hình dung của mình, mỗi người sẽ vẽ nên một khung cảnh khác nhau mang ý niệm khác nhau. Đó chính là những gì mà Hara đã dày công xây dựng cho MUJI - những đồ vật giúp kích hoạt trí tưởng tượng ở con người.

 

 

 

 

 

Ảnh trái Bộ bàn chải cọ rửa vệ sinh MUJI trông thật khác lạ qua sự uốn nắn theo góc nhìn của Kenya Hara Ảnh phải Hình ảnh về khách sạn mang nội thất tinh giản của MUJI ở tỉnh Shenzhen

 

 

 

 

Ảnh trái Dự án “Architecture of Dog” tập trung vào xây dựng những kiểu hình kiến trúc dành riêng cho chú cún cưng trong nhà Ảnh phải Một hình ảnh trích từ dự án Staple nói lên sự tương quan giữa thức ăn và thiết kế

 

Ông tìm thấy sự tương quan gần gũi giữa triết lý đơn giản (simplicity) của phương Tây và triết lý hư không (emptiness) của Nhật Bản và phát triển nó trở thành tiền đề “no design” (không thiết kế) cho hãng MUJI. Cách làm này không có nghĩa là tảng lờ hoàn toàn vẻ ngoài của sản phẩm, mà là “chuyển dịch sự chú ý ra khỏi thiết kế nhiều nhất có thể”. Với lối tư duy đó, Hara không chỉ thay đổi bộ mặt của nền thiết kế đương đại Nhật Bản mà ông có tiến xa hơn trong việc tạo lập một hệ giáo dục nhận thức thông qua thẩm mỹ hàng tiêu dùng. Ông tin tưởng rằng sự đổi thay của công nghệ và môi trường sẽ tạo nên những khác biệt bên trong con người và rằng công cụ sẽ định hình chúng ta, chứ không phải chúng ta đơn thuần làm ra những công cụ nữa. Giờ đây, cách lựa chọn sản phẩm thực sự không đơn thuần phục vụ cho nhu cầu nữa, mà nó còn là sự phản ánh của sở thích cá nhân, lối sống và địa vị một con người. Kenya Hara đã nhìn thấy điều đó từ rất nhiều năm về trước và thiết kế của ông phản ánh tầm nhìn ấy, đó là lý do vì sao vị thế của ông trong ngành thiết kế lại được coi trọng đến vậy.

 

 

 

 

Ảnh trái Bình nước không có lấy một chi tiết thừa với dấu ấn thẩm mỹ đặc trưng của Hara Ảnh phải Bìa quyển sách “White” một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của Kenya Hara 

 

 

 

 

Ảnh trái Thiết bị văn phòng không nhãn hiệu dưới bàn tay chỉ đạo nghệ thuật của Kenya Hara cũng trở nên thú vị Ảnh phải Kenya Hara là một nhà thiết kế mang góc nhìn thách thức lẽ thường. Ông khám phá ra các cuộn giấy mang lõi vuông sẽ dễ chất chồng lên nhau hơn lõi tròn và sản phẩm này là một phần dự án thuộc quyển sách “Redesign” của ông

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 147