Dưới góc độ chuyên môn, xin ông cho biết, quá trình triển khai Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung đến 2040 tầm nhìn đến năm 2060 sẽ gồm những bước nào, công việc cụ thể và hồ sơ sản phẩm gồm những gì?
Về nguyên tắc, bước 1 mới là lấy ý kiến, đánh giá tổng quan. Tiến trình tiếp theo gồm mấy bước còn tùy thuộc chất lượng đồ án, nếu được sự đồng thuận cao thì sẽ nhanh hơn. Trường hợp còn nhiều vấn đề cần thảo luận thì phải có hội thảo, lấy ý kiến nữa. Đơn vị tư vấn phải nghiên cứu hết. Nếu các cơ quan ban ngành đóng góp dưới nhiều góc độ khác nhau thì đồ án sẽ toàn diện hơn. Một người làm quy hoạch hiệu quả trước hết là phải đánh giá hiện trạng chính xác. Các cuộc họp vừa qua mới là cung cấp thông tin và đóng góp chứ chưa thảo luận, phản biện. Lần điều chỉnh quy hoạch này ta đã có các định hướng phát triển của Chính phủ cho thành phố, khu vực tới từng mốc thời gian cụ thể 2030-2035 và xa hơn nữa, tới 2040, tầm nhìn 2060. Quy hoạch là đặt mục tiêu, vạch ra hướng đi còn đến được đích hay không thì quy hoạch chỉ là một phần. Thực tế còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác như tài chính, nhà đầu tư, năng lực quản lý…
Về “hồ sơ sản phẩm” của đồ án thì phải theo quy định pháp lý của Bộ Xây dựng. Điều 8 Quyết định 1528/QĐ-TTg ghi rõ: “Hồ sơ Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung đô thị TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060 thực hiện theo các quy định pháp luật hiện hành; bản vẽ thể hiện trên nền bản đồ tỷ lệ 1/10.000 đối với khu vực đô thị trung tâm, tỷ lệ 1/25.000 đối với phạm vi toàn đô thị và tỷ lệ 1/50.000 hoặc tỷ lệ thích hợp đối với các bản vẽ thể hiện nội dung phân tích mối quan hệ vùng, đánh giá môi trường chiến lược và các nội dung khác”. Đó chỉ là thông tin cơ bản, thực tế, có thể còn có nhiều hồ sơ, bản vẽ để giải trình những vấn đề tư vấn đề xuất.
Trong nội dung nghiên cứu quy hoạch, Quyết định 1528/QĐ-TTg có yêu cầu “Phân tích điều kiện tự nhiên, đặc trưng sông nước, khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ và các giá trị tự nhiên cần bảo tồn, gìn giữ trong phát triển thành phố”. Theo ông, trong thực tế hoặc các đồ án trước đây có gì thuộc về “đặc trưng sông nước” mà thành phố chưa làm được và cần điều chỉnh để làm tốt hơn ở lần này? Với Cần Giờ, bây giờ là thời điểm triển khai, ta cần lưu ý gì?
Những nội dung còn thiếu, chưa được triển khai tốt nói chung là các hoạt động trên sông nước. Các hoạt động này bao gồm tổ chức du lịch tham quan, giao thông đường thủy và cả các hoạt động trên mặt nước. Hoạt động như “Lễ hội sông nước TP.HCM lần thứ nhất năm 2023” tháng 8.2023 vừa qua là một ví dụ. Chính những hoạt động trên mặt nước mới tạo được giá trị của dòng sông.
Dòng sông chảy qua thành phố ngăn cách hai vùng đất. Khi quy hoạch thì phải tính đến liên kết vùng với dòng sông thì mới có giá trị. Tạo được liên kết hai bờ sông thì cả hai vùng đều có lợi. Quy hoạch là tạo lợi thế cho cả vùng, phục vụ cư dân cả vùng. Liên kết hai bên sông, xây thêm nhiều cầu nối hai bờ sông là cần thiết. Trong tương lai, Thủ Thiêm, Thanh Đa phải thêm nhiều cầu kết nối. Giá trị tự nhiên cần bảo tồn, phát huy là cảnh quan sông nước. Thiên nhiên đã ban tặng thì ta phải có giải pháp khai thác và giữ gìn, phát huy, bảo tồn cụ thể.
Với riêng đô thị Cần Giờ, ta bắt buộc phải nghiên cứu nó ảnh hưởng như thế nào đến khu dự trự sinh quyển thế giới, đến môi trường. Hồ sơ quy hoạch chi tiết phải thể hiện đầy đủ, ví dụ như dòng nước chảy, tác động lên cảnh quan sông nước, mức độ ô nhiễm của không khí… từ đó mới có giải pháp bảo vệ, gìn giữ hiệu quả.
Thành phố Thủ Đức là “đô thị loại 1 nằm trong đô thị đặc biệt” có nhiệm vụ quy hoạch được Thủ tướng phê duyệt bởi Quyết định 1538/QĐ-TTg ngày 16.9.2021. Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung thành phố lần này có bao gồm Thủ Đức luôn hay là sẽ làm riêng? Theo Quyết định 1538/QĐ-TTg, Thủ Đức sẽ là “trung tâm mới mở rộng của thành phố, có yếu tố mới”? Những “yếu tố mới” đó là gì?
Trong TP.HCM có thành phố Thủ Đức. Theo tôi, khi điều chỉnh quy hoạch chung thành phố thì đương nhiên phải có hồ sơ riêng cho Thủ Đức. Ta phải làm quy hoạch đồng thời chứ không phải làm xong thành phố rồi mới tới Thủ Đức.
Thủ Đức là một phần trong TP.HCM. Trước kia quận 1, quận 3 là trung tâm hành chánh, chính trị, xã hội của thành phố, nay có thêm vai trò trung tâm của Thủ Đức. Có mấy trụ cột đã được xác định, Thủ Đức là trung tâm đổi mới sáng tạo dựa trên nền tảng là kinh tế tri thức, khoa học công nghệ và hợp tác phát triển; tập trung vào các lãnh vực giáo dục đào tạo bậc cao, nghiên cứu và sản xuất công nghệ cao, tài chính và thương mại dịch vụ; có vai trò là hạt nhân trong đổi mới sáng tạo, phát triển hạ tầng số của thành phố và vùng TP.HCM.
Trong tương lai, bờ tây sông Sài Gòn là thành phố cũ, bờ đông bên kia là thành phố mới mở rộng đảm nhận nhiệm vụ mới mà bên cũ không đáp ứng được. Thủ Đức sẽ có trung tâm tài chính, trung tâm công nghệ cao, trung tâm giáo dục đại học, có nhà hát giao hưởng, trung tâm triển lãm, quảng trường… sẽ đảm nhiệm những chức năng bổ sung cho đô thị cũ ở bên này.
Thực tế đã ghi nhận ở Việt Nam, cứ nói đến quy hoạch là giá đất tăng. Sau Hội nghị Báo cáo đầu kỳ về điều chỉnh Quy hoạch chung TP.HCM vừa qua, có ý kiến cho rằng ta định hướng quy hoạch nhưng nếu “tuyên bố quá sớm” thì giá đất sẽ tăng nên cần cân nhắc! Nghĩa là ta đã có chủ trương, có định hướng quy hoạch nhưng ta không công bố sớm vì sợ giá đất tăng. Theo ông, về chuyên môn, thế nào là “quá sớm”? Ông có cho rằng cần hạn chế thông tin để không gây tác động tăng giá đất?
Tôi nghĩ không có gì giấu được người dân hết. Thực tế, nếu có chủ trương quy hoạch, người dân sẽ biết hết. Vấn đề chỉ là biết chính thức hay không chính thức mà thôi. Theo tôi, những quy hoạch phát triển cần công bố công khai, minh bạch. Còn chuyện giá đất lên hay xuống là phụ thuộc vào nhiều yếu tố của thị trường. Nếu cần, ta phải dùng các giải pháp khác chứ không thể dùng thông tin quy hoạch để quản lý giá. Quy hoạch là định ra con đường để đi còn công tác quản lý, điều hành là đảm bảo cho quá trình phát triển tốt trong đó có yêu cầu không làm ảnh hưởng đến người dân yếu thế.
Thành phố đang thiếu nhà hát giao hưởng, sân vận động, cung thi đấu thể thao, quảng trường, bãi đậu xe ngầm… Sau khi điều chỉnh quy hoạch, thành phố sẽ có đầy đủ?
Trong quy hoạch có hạ tầng đô thị bao gồm hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội. Khi quy hoạch phát triển một khu dân cư nông thôn hay thành phố nào cũng vậy, yêu cầu bắt buộc phải có đủ những cái cơ bản như trường học, cơ sở y tế, thể dục thể thao... Nhưng muốn có công trình đẳng cấp đứng đầu khu vực thì phải có nhà đầu tư, có quá trình xây dựng những công trình theo quy chuẩn quốc tế. Quy hoạch chỉ là định hướng phát triển và dự kiến vị trí. Muốn có công trình phải có giải pháp tài chính, phải kêu gọi đầu tư. Đó là chưa kể bối cảnh hiện nay, nhiều nhà đầu tư đòi hỏi phải có liền hiệu quả.
Lấy ví dụ như trung tâm triển lãm - hội chợ, hiện ta có Trung tâm Triển lãm và Hội nghị Sài Gòn (SECC) tại đô thị Phú Mỹ Hưng. Trung tâm này còn nhỏ so với trung tâm cùng chức năng ở Singapore, Thượng Hải… Nhưng nếu ngay bây giờ, giả sử ta làm quy mô như họ thì có ai vô, làm hội chợ gì? Một trung tâm triển lãm - hội chợ có quy mô bắt buộc kéo theo hàng loạt hạ tầng như kho bãi, khách sạn, cảng, bãi xe. Trung tâm triển lãm - hội chợ đại diện cho một nền kinh tế. Kinh tế phát triển đến quy mô nhất định thì mới lôi kéo được khách hàng có nhu cầu đến trưng bày hàng hóa trong một trung tâm triển lãm - hội chợ tương ứng.
Theo dòng sự kiện quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM
(chỉ tính từ sau 1975)
1. Ngày 16.1.1993, Đồ án đầu tiên Quy hoạch tổng thể xây dựng TP.HCM được Chính phủ phê duyệt tại quyết định 20/TTg
2. Ngày 10.7.1998, Đồ án điều chỉnh lần thứ nhất Quy hoạch chung TP. HCM được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 123/1998/QĐ-TTg
3. Ngày 6.1.2010, Đồ án điều chỉnh lần thứ hai Quy hoạch chung xây dựng TP.HCM được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 24/QĐ-TTg
4. Ngày 1.2.2019, Chính phủ đồng ý chủ trương điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung TP.HCM tại Văn bản 136/TTg-CN
5. Ngày 14.9.2021, Chính phủ Phê duyệt nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040 tầm nhìn đến 2060 tại Quyết định số 1528/QĐ-TTg
6. Ngày 16.9.2021, Chính phủ Phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chung thành phố Thủ Đức thuộc TP.HCM đến năm 2040 tại Quyết định số 1538/QĐ-TTg
7. Ngày 5.10.2022, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM công bố Thông báo và Hồ sơ cho gói thầu “Tư vấn lập đồ án quy hoạch” thuộc Dự án Lập đồ án điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060
8. Ngày 28.4.2023, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM ký hợp đồng nguyên tắc Nghiên cứu tư vấn lập đồ án điều chỉnh quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060 với các đơn vị là Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn quốc gia (VIUP); Viện Quy hoạch Xây dựng miền Nam (SISP) và công ty Không Gian Xanh (Green Space)
9. Ngày 25 và 26.5.2023, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM tổ chức Hội nghị chuyên đề cung cấp thông tin và yêu cầu mới trong điều chỉnh Quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060 cho các đơn vị tư vấn nghiên cứu lập đồ án
10. Ngày 26.8.2023, lãnh đạo TP.HCM khảo sát thực tế bằng trực thăng để có thêm góc nhìn tổng thể phục vụ công tác lập quy hoạch phát triển đô thị
11. Ngày 12.9.2023, UBND TP.HCM tổ chức hội nghị báo cáo đầu kỳ về điều chỉnh Quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060 với sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành về quy hoạch, phát triển đô thị cùng các nhà quản lý
Về cuộc thi Ý tưởng thiết kế đô thị khu vực trung tâm hiện hữu mở rộng TP.HCM
Ngày 15.7.2007 bắt đầu cuộc thi. Có 8 đơn vị nộp đồ án dự thi. Giải nhất thuộc về công ty Nikken Sekkei (Nhật Bản). Sau nhiều lần được đóng góp ý kiến và chỉnh sửa, Nikken Sekkei đã hoàn chỉnh bản quy hoạch và UBND TP.HCM đã có quyết định 6708/QĐ-UBND ngày 29.12.2012 phê duyệt đồ án quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị tỷ lệ 1/2.000 khu trung tâm hiện hữu TP.HCM 930 ha.
Về cuộc thi Ý tưởng quy hoạch tổng mặt bằng khu trung tâm đô thị Thủ Thiêm
- Cuộc thi Ý tưởng quy hoạch tổng mặt bằng khu trung tâm đô thị Thủ Thiêm đã nhận được 29 phương án của 10 đơn vị trong nước và 15 đơn vị nước ngoài
- Ngày 24.6.2003, Ban Quản lý đầu tư xây dựng khu đô thị mới Thủ Thiêm đã chính thức công bố kết quả cuộc thi Ý tưởng quy hoạch tổng mặt bằng khu trung tâm đô thị mới Thủ Thiêm. Kết quả: không có giải nhất; giải nhì thuộc về công ty Sasaki Associates (Mỹ)
- Khu đô thị mới Thủ Thiêm có tổng diện tích 770 ha, trong đó diện tích mặt đất và sông rạch 640 ha, diện tích mặt nước sông Sài Gòn bao quanh khu đô thị là 130 ha
- Công ty Sasaki Associates được chọn để hoàn chỉnh đồ án quy hoạch tổng mặt bằng khu trung tâm đô thị Thủ Thiêm. Ngày 27.12.2005, UBND TP.HCM đã phê duyệt đồ án này bằng quyết định 6565/QĐ-UBND và ngày 19.6.2012 đã điều chỉnh tại Quyết định 3165/QĐ-UBND
Theo Kiến Trúc & Đời Sống số 208