Ngày 3.11.2026, nước Mỹ bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ trong một hoàn cảnh đặc biệt: Chiến tranh chưa kết thúc, giá năng lượng biến động, Trung Quốc trỗi dậy như một đối thủ chiến lược, trí tuệ nhân tạo đang thay đổi thế giới, trong khi những tranh luận về nhập cư và bản sắc quốc gia tiếp tục chia rẽ xã hội Mỹ.
Đây không phải cuộc bầu cử tổng thống. Nhưng việc bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và khoảng một phần ba Thượng viện sẽ quyết định cán cân quyền lực tại Washington trong hai năm cuối nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump.
Với những người từng sống trên đất Mỹ như chúng tôi, đây không đơn thuần là cuộc tranh giành quyền lực giữa hai đảng Cộng hòa và Dân chủ. Đằng sau những lá phiếu còn có một câu hỏi sâu xa hơn: Điều gì đã làm nên nước Mỹ hùng mạnh hôm nay và đất nước ấy sẽ lựa chọn con đường nào trước những thử thách của lịch sử?
1. Kinh tế - Khi thế giới bước vào túi tiền cử tri
Người Mỹ có thể bất đồng về chính trị, về Donald Trump, về chiến tranh hay nhập cư. Nhưng có một mối quan tâm gần như mọi gia đình đều chia sẻ: Đời sống kinh tế.
Một người lao động ở California hay Texas không nhất thiết phải theo dõi từng cuộc thương lượng giữa Washington và Moscow. Nhưng mỗi lần ghé trạm xăng, họ đều nhìn thấy giá nhiên liệu. Một người mẹ đi siêu thị có thể không quan tâm nhiều đến những tuyên bố ngoại giao, nhưng bà biết rõ giỏ thực phẩm hôm nay đắt hơn tháng trước bao nhiêu.
Đó chính là nơi chính trị quốc tế bước vào đời sống thường nhật.
Các cuộc khảo sát cử tri trước bầu cử đều cho thấy kinh tế và chi phí sinh hoạt thuộc nhóm quan tâm hàng đầu. Giá xăng thường trung bình toàn quốc cuối tháng 10/2026 ở mức trên 4 USD/gallon, trong khi dầu diesel còn cao hơn đáng kể.
Nếu một gia đình sử dụng 60 gallon xăng mỗi tháng, mỗi lần giá tăng thêm 1 USD đồng nghĩa với 60 USD chi phí trực tiếp. Nhưng ảnh hưởng không dừng ở đó. Diesel tăng giá khiến vận tải đắt hơn; vận tải đắt hơn làm tăng giá thực phẩm, vật liệu xây dựng và hàng hóa.
Chiến tranh Iran – khi một eo biển trở thành vấn đề của mọi gia đình Mỹ
Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran trong năm 2026 đã đặt thị trường năng lượng thế giới trước những rủi ro lớn.
Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối vịnh Ba Tư với thị trường thế giới, trở thành một điểm nóng. Khi chiến sự đe dọa hoạt động vận tải, giá dầu và chi phí bảo hiểm có thể tăng mạnh.
Những người ủng hộ Tổng thống Trump xem chính sách cứng rắn với Iran là biện pháp cần thiết để bảo vệ đồng minh Israel và củng cố sức mạnh răn đe của Hoa Kỳ.
Ngược lại, những người phản đối đặt câu hỏi: Chiến tranh sẽ kéo dài bao lâu? Chi phí quân sự bao nhiêu? Và người dân Mỹ phải trả giá thế nào?
Cả hai cách nhìn đều dẫn về một thực tế: Một quyết định quân sự ở Trung Đông có thể tác động trực tiếp đến sức mua của người dân Mỹ.
Nga – Ukraine: Chiến tranh không chỉ tiêu hao vũ khí
Cuộc chiến Nga–Ukraine, bắt đầu từ tháng 2/2022, đã kéo dài gần năm năm.
Tổn thất không chỉ là sinh mạng và cơ sở hạ tầng bị tàn phá. Chiến tranh còn làm biến động thị trường năng lượng, lương thực, phân bón, vận tải và ngân sách quốc phòng.
Đối với Hoa Kỳ, vấn đề không đơn giản là nên hay không nên giúp Ukraine. Đó còn là trách nhiệm với NATO, uy tín quốc tế, chi phí viện trợ và việc tìm kiếm một nền hòa bình lâu dài.
Những tranh luận về khả năng mua nhiên liệu Nga cho thấy một nghịch lý: Washington muốn gây sức ép với Moscow, nhưng đồng thời phải tìm cách giảm giá năng lượng trong nước.
Thương mại – những cuộc thương lượng không bao giờ chỉ là thương mại
Canada và Mexico là những đối tác thương mại quan trọng của Hoa Kỳ. Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và các nền kinh tế Đông Nam Á cũng gắn chặt với thị trường Mỹ.
Tổng thống Trump theo đuổi chiến lược America First: Bảo vệ việc làm, khuyến khích sản xuất nội địa, áp dụng thuế quan và thu hút đầu tư.
Những người ủng hộ coi đây là sự điều chỉnh cần thiết sau nhiều thập niên toàn cầu hóa. Những người phê bình lại lo ngại thuế quan làm hàng hóa đắt hơn và khiến quan hệ thương mại trở nên khó dự đoán.
Một nền kinh tế có thể công bố những khoản đầu tư hàng trăm tỷ USD. Nhưng thành quả ấy khó trở thành lợi thế chính trị nếu người dân chưa cảm nhận được sự cải thiện trong đời sống.
Bởi vậy, thành công kinh tế không chỉ được đo bằng những khoản vốn cam kết, mà còn bằng nhà máy thực sự hoạt động, việc làm được tạo ra và mức sống được nâng cao.
2. Trung Quốc trỗi dậy - Và kỷ nguyên AI của châu Á
Nếu thế kỷ 20 chứng kiến Hoa Kỳ trở thành siêu cường công nghiệp, quân sự và tài chính, thì thế kỷ 21 đang đặt nước Mỹ trước một đối thủ cạnh tranh có quy mô đặc biệt: Trung Quốc.
Từ một nền kinh tế dựa nhiều vào lao động giá thấp, Trung Quốc đã phát triển mạnh trong sản xuất công nghiệp, xe điện, pin, năng lượng tái tạo, viễn thông, robot và trí tuệ nhân tạo.
Cuộc cạnh tranh hôm nay không còn đơn thuần xoay quanh hàng hóa rẻ hay đắt. Nó đã chuyển sang câu hỏi:
Ai sẽ làm chủ những công nghệ quyết định tương lai nhân loại?
Chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, AI và robot công nghiệp đang trở thành những lĩnh vực chiến lược.
Sự xuất hiện của DeepSeek và những mô hình AI Trung Quốc cho thấy Bắc Kinh không còn chỉ ứng dụng công nghệ phương Tây, mà đang phát triển những nền tảng có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Nhưng điều thú vị là trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc, nước Mỹ lại đang sử dụng rất nhiều tài năng đến từ chính châu Á.
Ấn Độ – những bộ óc điều hành các tập đoàn Mỹ
Satya Nadella lãnh đạo Microsoft; Sundar Pichai điều hành Alphabet/Google; Arvind Krishna đứng đầu IBM; Shantanu Narayen lãnh đạo Adobe; Nikesh Arora điều hành Palo Alto Networks; Sanjay Mehrotra lãnh đạo Micron Technology.
Đó mới chỉ là một số gương mặt tiêu biểu trong hàng chục nhà lãnh đạo doanh nghiệp gốc Ấn Độ tại Hoa Kỳ.
Họ không chỉ mang đến kiến thức kỹ thuật, mà còn tham gia quyết định chiến lược phát triển AI, phần mềm, an ninh mạng và bán dẫn.
Một nghịch lý thú vị xuất hiện: Để duy trì vị trí dẫn đầu công nghệ, nước Mỹ phải tiếp tục thu hút những con người tài năng nhất, bất kể họ sinh ra ở đâu.
Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và cộng đồng người Việt Nam
Người Nhật mang đến kinh nghiệm sản xuất tinh gọn, kỹ thuật chính xác và văn hóa quản trị công nghiệp. Người Hàn Quốc đóng góp trong điện tử, bán dẫn, công nghệ và kinh doanh.
Người Philippines hiện diện đáng kể trong ngành y tế, đặc biệt là đội ngũ điều dưỡng và chăm sóc sức khỏe – những công việc thầm lặng nhưng thiết yếu đối với xã hội Mỹ.
Còn cộng đồng người Việt Nam?
Sau năm 1975 đã hình thành cộng đồng người Việt ở Mỹ. Từ những cơ sở kinh doanh nhỏ, tiệm ăn, ngành làm đẹp, đến y tế, kỹ thuật, giáo dục và công nghệ, cộng đồng hơn hai triệu người Mỹ gốc Việt đã từng bước tạo dựng vị trí của mình.
Những khu Little Saigon không chỉ là nơi buôn bán. Đó còn là không gian gìn giữ tiếng Việt, ký ức gia đình và bản sắc văn hóa qua nhiều thế hệ.
Điều đáng quý là con cháu của những người nhập cư hôm qua đang trở thành những chuyên gia trong các tập đoàn, doanh nhân thành đạt và đặc biệt rất thanh danh là tướng lĩnh trong quân đội Hoa Kỳ hay là những nhà khoa học của NASA cũng như chính trị gia trong chính quyền và quốc hội của tiểu bang và liên bang.
3. Điều gì đã làm nên nước Mỹ?
Muốn hiểu những tranh luận về nhập cư năm 2026, chúng ta phải trở về với lịch sử hình thành Hợp Chủng quốc.
Nước Mỹ không được xây dựng bởi một sắc dân duy nhất.
Trên vùng đất vốn là quê hương của các dân tộc bản địa, những làn sóng người châu Âu đã đến định cư, lập nên các thuộc địa và sau đó hình thành quốc gia Hoa Kỳ.
Nhưng lịch sử ấy cũng chứa đựng những trang đau thương: Sự tước đoạt đất đai của người bản địa, chế độ nô lệ đối với người châu Phi và những cuộc xung đột về quyền công dân.
Cuộc Nội chiến 1861-1865, với vấn đề nô lệ ở vị trí trung tâm, đã đặt nước Mỹ trước một thử thách sinh tử: Một quốc gia tuyên bố đề cao tự do có thể tiếp tục tồn tại cùng chế độ nô lệ hay không?
Đọc Cuốn theo chiều gió của Margaret Mitchell, chúng ta cảm nhận được sự biến động dữ dội của xã hội miền Nam. Nhưng đằng sau những câu chuyện gia đình và tình yêu còn là lịch sử phức tạp của bất bình đẳng, chiến tranh và tái thiết.
Nước Mỹ đã phải trả giá rất lớn để từng bước mở rộng ý nghĩa của hai chữ tự do.
Người nhập cư – những tinh hoa hội tụ
Năm 2024, Hoa Kỳ có khoảng 50 triệu cư dân sinh ra ở nước ngoài, tương đương gần 14,2% dân số. Đầu năm nay 2026, số người bị trục xuất lên đến 980,000 người đưa tổng số những người này về lại 13,x%. Nghĩa là tương đương con số mà các vị quốc phụ của Mỹ đã ra luật bất thành văn. Không như nước Pháp chấp nhận con số của người nhập cư lên đến 20-23% góp một nguyên nhân tạo ra một nước Pháp hỗn loạn hôm nay!!!
Từ những nhà khoa học châu Âu chạy trốn chiến tranh, những người thợ lành nghề, doanh nhân, nghệ sĩ, đến các kỹ sư châu Á ngày nay, người nhập cư đã góp phần tạo nên sức sống đặc biệt của Hoa Kỳ.
Albert Einstein sinh ra tại Đức. Steven Chu, nhà vật lý gốc Hoa đoạt giải Nobel, từng giữ chức Bộ trưởng Năng lượng Hoa Kỳ.
Nhưng đóng góp của người nhập cư không chỉ nằm ở những tên tuổi lớn. Đó còn là người công nhân, người nông dân, y tá, người thợ và những gia đình kinh doanh nhỏ.
Một thành phố như New York không chỉ được tạo nên bởi những tòa nhà chọc trời. Nó còn được tạo nên bởi những cộng đồng sống trong các khu phố, những ngôn ngữ vang lên trên đường phố và những giấc mơ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Nước Mỹ trở thành trung tâm sáng tạo không phải vì mọi người đều giống nhau, mà vì những con người khác nhau có cơ hội gặp gỡ, cạnh tranh và hợp tác.
Người nhập cư – những mặt tối của một xã hội mở
Tuy nhiên, một quốc gia cởi mở cũng phải đối diện với những rủi ro.
Cuốn Bố Già của Mario Puzo gợi lại thế giới Mafia Mỹ gốc Ý, nơi quyền lực, tiền bạc, bạo lực và lòng trung thành gia đình đan xen. Nhưng đó không phải chân dung của cả cộng đồng người Mỹ gốc Ý.
Ngày nay, những hình thức trục lợi có thể tinh vi hơn.
Có những đường dây tổ chức du lịch sinh con bằng cách gian dối về mục đích nhập cảnh. Có những vụ gian lận trong chương trình đầu tư định cư EB-5, lạm dụng visa lao động H-1B, gian lận bảo hiểm và bóc lột lao động... Những hành vi ấy cần được điều tra và xử lý nghiêm minh.
Nhưng cũng cần công bằng: Người nhập cư có thể là người phạm tội, đồng thời cũng có thể là nạn nhân của những đường dây gian lận.
Điều cần chống là hành vi bất hợp pháp, không phải một sắc dân.
Mafia không phải bản chất của người Ý. Hoạt động của chính quyền Bắc Kinh không thể đại diện cho hàng triệu người Mỹ gốc Hoa, trong đó có nhiều người phản đối Bắc Kinh.
Chính vì thế, chính sách nhập cư là bài toán cân bằng: Siết quá chặt có thể khiến Mỹ mất nhân tài; nới quá lỏng có thể tạo cơ hội cho gian lận và những nguy cơ an ninh.
Tìm được sự cân bằng ấy mới là thách thức của một quốc gia hợp chủng.
4. Donald Trump - Và ngã rẽ lịch sử giữa thiện và ác
Khó có thể viết về bầu cử giữa kỳ 2026 mà không nhắc đến Donald Trump.
Đối với nhiều người ủng hộ, ông là nhà lãnh đạo dám thách thức những thói quen của Washington, quyết liệt kiểm soát biên giới, gây sức ép với các đối tác thương mại và thúc đẩy đầu tư vào nước Mỹ.
Họ nhìn những cuộc điều tra, kiện tụng, hai lần luận tội và những nỗ lực ngăn cản sự trở lại của ông như bằng chứng cho thấy Trump đã đối đầu với một hệ thống quyền lực lâu đời.
Sau hai vụ mưu sát nhằm vào ông trong chiến dịch tranh cử năm 2024, hình ảnh Trump càng mang ý nghĩa đặc biệt đối với những người tin rằng ông đang chiến đấu vì sự thay đổi.
Gần đây, tôi đọc được một đoạn tâm sự trên internet. Người viết kể rằng trước kia chỉ xem Trump là một tổng thống kiệt xuất, nhưng sau khi chứng kiến những cuộc đối đầu giữa ông với truyền thông, các cơ quan công quyền và giới tinh hoa Washington, người ấy đã thay đổi suy nghĩ, đi đến lời khẳng định:“Ông ấy là người vĩ đại nhất mọi thời đại”.
Đó là tiếng nói của một phía, đầy niềm tin và cảm xúc.
Nhưng cũng có một nước Mỹ nhìn ông hoàn toàn khác.
Những người phản đối lo ngại về cách sử dụng quyền lực hành pháp, tính độc lập của các cơ quan công quyền, việc tôn trọng những chuẩn mực dân chủ, tác động của chính sách nhập cư và những tranh cãi pháp lý liên quan đến ông.
Sự phản đối mạnh mẽ không tự nó chứng minh một người là anh hùng, cũng như việc một người bị điều tra không tự nó chứng minh người ấy có tội. Mỗi cáo buộc phải được đánh giá bằng chứng cứ và pháp luật.
Khi nhìn lại lịch sử Hoa Kỳ, từ Nội chiến đến phong trào dân quyền, từ những làn sóng nhập cư đến cuộc cách mạng AI hôm nay, tôi nghĩ nước Mỹ nhiều lần phải đứng trước những lựa chọn vượt xa một nhiệm kỳ tổng thống.
Cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 cũng đặt ra một lựa chọn như thế.
Nếu gọi đây là cuộc đối đầu giữa cái Thiện và cái Ác, chúng ta cần hiểu rằng không thể mặc nhiên xem toàn bộ một đảng chính trị là đại diện cho điều thiện, còn đảng kia đại diện cho điều ác.
Cái thiện được nhận ra qua sự trung thực, lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm và ý thức bảo vệ công lý.
Cái ác xuất hiện khi quyền lực bị lạm dụng, sự gian dối được dung túng, bạo lực được biện minh và lợi ích phe nhóm được đặt cao hơn phẩm giá con người.
Những điều ấy có thể xuất hiện trong bất kỳ đảng phái hay chính quyền nào.
Vì vậy, sứ mệnh của lá phiếu không chỉ là chọn người chiến thắng. Đó còn là cách người dân yêu cầu những người nắm quyền phải chịu trách nhiệm.
5. Lời kết - Nước Mỹ sẽ chọn con đường nào?
Ngày 3.11.2026, hàng triệu cử tri Mỹ bước vào phòng phiếu.
Người quan tâm giá xăng, người lo việc làm, người mong chiến tranh kết thúc, người muốn biên giới được kiểm soát, người lo tương lai con cái trước làn sóng AI, và người chỉ mong đất nước bớt chia rẽ.
Họ có thể chọn những ứng viên khác nhau, nhưng đều đang tham gia quyết định tương lai chung của một quốc gia.
Nước Mỹ từng vượt qua Nội chiến, khủng hoảng kinh tế, hai cuộc thế chiến và nhiều biến động xã hội sâu sắc. Trong mỗi thời kỳ, sức mạnh của đất nước ấy không chỉ đến từ những người lãnh đạo, mà còn từ khả năng tự sửa chữa sai lầm của xã hội và những thể chế.
Ngày nay, giữa một thế giới nhiều bất trắc, nước Mỹ lại đứng trước ngã rẽ.
Sẽ tiếp tục mở rộng cánh cửa đón nhận nhân tài thế giới, hay thu hẹp nó vì nỗi lo an ninh? Sẽ dẫn đầu cuộc cách mạng AI bằng sáng tạo và hợp tác, hay để cuộc cạnh tranh công nghệ trở thành một cuộc đối đầu không giới hạn? Sẽ tìm kiếm hòa bình bằng sức mạnh và ngoại giao, hay tiếp tục phải trả giá cho những cuộc chiến kéo dài?
Và trên hết, liệu những người Mỹ có quan điểm khác nhau còn đủ lòng tin để cùng xây dựng một đất nước hay không?
Tôi tin rằng di sản lớn nhất của nước Mỹ không phải là một tổng thống, một đảng phái hay một chiến thắng bầu cử.
Di sản ấy là khát vọng xây dựng một quốc gia nơi con người, dù xuất thân từ đâu, vẫn có thể sống trong tự do, được đối xử công bằng và đóng góp bằng tài năng của mình.
Bởi sau tất cả những cuộc tranh luận về cái Thiện và cái Ác, điều đáng mong đợi nhất là nước Mỹ biết lựa chọn những gì làm cho con người tốt đẹp hơn.
Đó mới là ngã rẽ lịch sử mà cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 đang đặt ra.
THEO KT&ĐS SỐ 245