Một ngôi nhà cũ biết giữ ký ức hơn nhiều bức tường mới.
Sài Gòn có thói quen mà ai cũng biết: Thấy cũ thì sửa, thấy sửa không kịp thì phá. Những căn biệt thự có tuổi hoặc biến thành quán cà phê, hoặc nằm im chờ một quyết định. Số ít còn lại may mắn hơn, được dùng đúng với bản chất của nó. Căn nhà ở đường Nguyễn Văn Trỗi, nơi Nguyễn Gia Trí từng sống và làm việc trong những năm 1980-1990, là một trong những trường hợp hiếm hoi đó.
Hôm nay, người ta mang tranh vào lại ngôi nhà này.
Chân dung họa sĩ
Phòng triển lãm không nhất thiết phải trắng
Phần lớn triển lãm hiện nay ưa không gian trắng, tường phẳng, đèn rọi, ngôn ngữ trung tính. Lý do dễ hiểu: Tranh cần đứng một mình, không bị cái gì làm nhiễu.
Nhưng không gian trung tính có cái giá của nó. Nó xóa luôn cả bối cảnh. Tranh được nhìn như một vật thể tách khỏi đời sống, treo ở đâu cũng giống nhau.
Ngôi nhà cũ thì khác. Nó có tuổi, có vết, có ánh sáng đi theo giờ trong ngày. Tranh bước vào đó không thể làm ngơ. Nó phải chịu được ánh nhìn của những bức tường từng chứng kiến một đời vẽ.
Với một triển lãm về hình thể con người, điều đó có lý của nó.
Chân dung thiếu nữ - sơn dầu - 2026
Chân dung - màu nước - 2016
Nude vốn là nghệ thuật của căn phòng
Ít người để ý rằng đề tài nude sinh ra từ không gian kín. Nó là nghệ thuật của xưởng vẽ, của căn phòng có ánh sáng chọn lọc, của một thân thể được nhìn lâu và nhìn kỹ. Nude chưa bao giờ là nghệ thuật của đám đông.
Đặt những bức tranh vẽ thân thể nữ của hoạ sĩ Hoàng Võ trong một ngôi nhà từng là xưởng vẽ, vì vậy, là trả đề tài về đúng chỗ của nó. Người xem đi từ phòng này sang phòng khác, bước qua ngưỡng cửa, rẽ vào một góc. Mỗi lần như thế là một lần gặp một thân thể, không phải một lần "tham quan tác phẩm".
Cách xem ấy chậm hơn. Mà chậm là điều kiện đầu tiên để nhìn ra thứ hội họa này đang làm gì.
Cô hái và con mèo - tổng hợp - 2026
Năng xuân - sơn dầu - 2026
Thục nữ - sơn dầu - 2026
Tranh nói chuyện bằng mặt phẳng, nhà nói chuyện bằng khối
Có một điều thú vị mà dân kiến trúc dễ nhận ra. Hoàng Võ đang làm một việc rất gần với nghề dựng không gian: Biến cấu trúc ba chiều thành quan hệ trên mặt phẳng.
Cơ thể người mẫu có khối, có chiều sâu. Khi lên tranh, ông tiết chế chúng thành các cặp quan hệ: Hình và nền, đặc và rỗng, sáng và tối, đường cong và đường thẳng. Đường cong của vai, lưng, hông không còn là chi tiết giải phẫu. Chúng là cấu trúc của bố cục, giống như một đường mái, một khung cửa, một nhịp cột trong bản vẽ.
Đến đây, chuyện thú vị xuất hiện. Một ngôi nhà vốn là thứ ba chiều. Một bức tranh là thứ hai chiều. Ngồi giữa hai thứ đó, người xem tự nhiên so sánh chúng. Ánh sáng chiếu vào phòng và ánh sáng trên da thịt trong tranh có gặp nhau không? Một mảng màu phẳng trên canvas có đang "nhại" mảng tường bên cạnh không?
Đó là loại câu hỏi mà không gian trắng không bao giờ đặt ra.
Phong cảnh - màu nước - 2026
Ba chất liệu, ba tốc độ của một ngôi nhà
Triển lãm có ba lớp tranh, và đi trong nhà cũ, tôi thấy chúng giống ba tốc độ.
Nude là tốc độ chậm và nặng, những mảng đầy đặn của thân thể, đòi hỏi người xem dừng lại. Chân dung, bằng sơn dầu và acrylic trên canvas, là tốc độ vừa: một khuôn mặt, một ánh mắt, một mái tóc đủ để giữ chân người xem trong chốc lát. Phong cảnh màu nước khổ nhỏ là tốc độ nhanh và nhẹ, như một khung cửa sổ nhìn ra ngoài sau khi đã đi qua những căn phòng kín.
Một người sắp đặt triển lãm giỏi sẽ biết điều này. Nhà không chỉ chứa tranh. Nhà còn quy định nhịp đi của người xem.
Phong cảnh - màu nước - 2026
Một mùa ngắn, một ngôi nhà dài
Chủ đề của triển lãm là tuổi xuân. Mùa đẹp nhất của thân thể, và cũng là mùa ngắn nhất.
Còn ngôi nhà là thứ ngược lại. Nó là vật chứng của thời gian dài. Một bên là cái đẹp đang đi qua, một bên là cái cũ đang ở lại.
Tôi nghĩ đây là sự trùng hợp có chủ ý, hoặc ít nhất là một sự trùng hợp đáng được tận dụng. Khi hai thứ đó đặt cạnh nhau, câu chuyện về sự hữu hạn không cần ai giảng giải. Người xem đứng giữa một thân thể trẻ trên canvas và một bức tường đã qua mấy chục năm, tự khắc hiểu "xuân thì" là gì.
Phong cảnh - màu nước - 2026
Điều thành phố nên học
Triển lãm này không giải quyết bài toán bảo tồn của Sài Gòn. Nhưng nó gợi ra một hướng mà đô thị chúng ta chưa dùng đủ: Giữ nhà cũ bằng cách cho nó làm việc tiếp.
Một ngôi biệt thự không cần trở thành bảo tàng đóng băng. Nó có thể là nơi tranh mới đến ở, người mới đến xem, ký ức cũ được nối vào hiện tại bằng một cuộc đối thoại lặng lẽ giữa hai thế hệ họa sĩ. Một thế hệ đã đi qua và để lại bức tường. Một thế hệ đang vẽ và treo tranh lên đó.
Ngôi nhà không cần được thờ. Nó cần được dùng.
Còn với người xem, một tuần từ 10 đến 17.10 là đủ để kiểm chứng điều này. Hãy đến vào lúc ánh sáng trong nhà thay đổi, đi chậm, và để ý xem bức tranh nào "chịu" được căn phòng, bức nào không. Một ngôi nhà cũ là người chấm điểm khó tính nhất, và cũng công bằng nhất.
LÝ LỊCH NGHỆ THUẬT
CÁC TRIỂN LÃM CÁ NHÂN
- Những góc đời (2016, Hội Mỹ thuật TP.HCM)
- Vũ điệu hoang dã (2023, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM)
- Xuân thì mấy độ (2025, Hội Mỹ thuật TP.HCM)
- Từng nhiều lần tham dự triển lãm mỹ thuật khu vực 6, khu vực 8 và các triển lãm nhóm trong nước và quốc tế.
- Hội viên Hội Mỹ thuật TP.HCM.
- Hội viên Hội Màu nước Hoa Kỳ
- Giảng viên thỉnh giảng đại học Kiến trúc TP.HCM
- Đồng sáng lập nhóm màu nước đồng chất (2017)
- Có tranh trong các bộ sưu tập trong và ngoài nước
TP.HCM ngày 3.10.2026
Hà My