Dinh Thượng Thơ hiện nay đang là trụ sở làm việc của Sở Thông tin Truyền thông TP Hồ Chí Minh
Hội thảo ghi nhận ý kiến của 15 chuyên gia, nhà khoa học. Phó Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc thành phố Nguyễn Thanh Toàn cho biết sẽ ghi nhận đầy đủ, báo cáo UBND TP.Hồ Chí Minh để có quyết định cuối cùng. Được sự đồng ý của nhóm tác giả gồm TS.KTS Vũ Thị Hồng Hạnh, ThS.KTS Nguyễn Bích Hoàn, ThS.KTS Ninh Việt Anh thuộc khoa kiến trúc - trường Đại học Kiến Trúc TP.Hồ Chí Minh (UAH), KT&ĐS xin trích giới thiệu bài thuyết trình tại hội thảo trên do nhóm tác giả này cùng các sinh viên Đại học Kiến Trúc thực hiện xung quanh giải pháp bảo tồn Dinh Thương Thơ.
Khoa Kiến trúc - Đại học Kiến Trúc TP.Hồ Chí Minh đã tổ chức workshop 2 tuần về “Ý tưởng bảo tồn Dinh Thượng Thơ” nhằm nghiên cứu, đề xuất một góc nhìn khác về bảo tồn Dinh Thượng Thơ và cải tạo mở rộng trụ sở làm việc của UBND TP.Hồ Chí Minh.
Xuất phát từ yêu cầu mở rộng khu trung tâm hành chính của thành phố tại khu đất được giới hạn bởi 4 con đường Lý Tự Trọng, Đồng Khởi, Lê Thánh Tôn, Pasteur, nhóm đã đề xuất giải pháp nghiên cứu khảo sát hiện trạng khu vực xung quanh khu đất với bán kính đi bộ tính từ khu đất là 500m để làm rõ các mối liên hệ giữa các công trình lịch sử, không gian lịch sử, các không gian công viên, cây xanh, mảng xanh và tiện ích cũng như hạ tầng đô thị tại khu vực.
Các nội dung khảo sát phân tích bao gồm:
1. Các công trình hiện hữu: ghi nhận các công trình chính với lớp thời gian xây dựng theo từng thời kỳ (thời kỳ Pháp thuộc, thời kỳ Việt Nam cộng hòa và các công trình đương đại).
2. Giao thông nối kết khu đất xây dựng ra các khu xung quanh: xác định các tuyến đường nối kết xuyên trung tâm để đi đến các quận khác về các hướng, chú trọng đánh giá về mật độ các phương tiện giao thông.
3. Khảo sát vị trí các công viên và mảng xanh và làm rõ vị trí các công trình điểm mốc của đô thị, các công trình có giá trị lịch sử, kiến trúc; làm rõ vị trí, chức năng và tính chất chủ yếu của các trục đường nối kết với khu đất ra xung quanh. Trên cơ sở đó, ghi nhận được sự thuận lợi và bất lợi của các trục đường tiếp cận khu đất để làm cơ sở cho các đề xuất tiếp theo.
4. Các tiện ích đô thị như các bãi đỗ xe, tuyến lưu thông của giao thông công cộng (xe buýt), vị trí các trung tâm thương mại, khu vực mua sắm…
5. Làm rõ vị trí hiện hữu của các sở, ban ngành hiện hữu trong thành phố và trong khu vực khảo sát. Đặc biệt lưu ý đến các sở, ban ngành trong danh mục dự kiến sẽ tập trung về khu vực ô trung tâm khi xây dựng công trình cải tạo mở rộng khu hành chính.
6. Liên hệ với định hướng phát triển của thành phố từ đó lập ra các bản đồ thể hiện:
- Các tuyến và nhà ga metro đi qua khu vực khảo sát;
- Các bãi đỗ xe được hoạch định trong khu vực khảo sát.
Theo nhiệm vụ thiết kế từ Sở Quy hoạch Kiến trúc, lô đất nằm trong ranh giới 4 trục đường Đồng Khởi, Lê Thánh Tôn, Pasteur, Lý Tự Trọng được xây dựng thành khu hành chính với quy mô gồm 1.830 cán bộ nhân viên, diện tích sàn sử dụng 54.200m², mật độ xây dựng 60%, tầng cao được phép tối đa là 14, phục vụ 8 sở, ban ngành gồm: Sở Nội vụ, Sở Công thương, Sở Tài nguyên Môi trường, Sở Giao thông Vận tải, Ban chỉ huy phòng chống tham nhũng, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Quy hoạch Kiến trúc, Sở Xây dựng.
Tuy nhiên, thực trạng khu trung tâm thành phố cho thấy, nếu xây dựng công trình với quy mô như trên sẽ dẫn đến rất nhiều bất cập sau:
- Không tận dụng hết khả năng sử dụng cơ sở vật chất của các sở, ban ngành đã có;
- Tăng thêm lượng người và lượng xe cơ giới về khu vực trung tâm;
- Trong khi đó, các công trình hiện hữu, các phương tiện giao thông công cộng, các bãi xe… chưa đáp ứng được việc gia tăng số lượng người với quy mô quá lớn như trên, tạo thêm quá nhiều áp lực cho khu vực di sản ở khu trung tâm thành phố;
- Xây mới công trình quá cao tầng, không tương thích, sẽ ảnh hưởng đến cấu trúc khu vực và các di sản hiện hữu;
- Không khai thác hết được giá trị của các di sản kiến trúc hướng tới phục vụ cộng đồng, tạo cho khu vực trung tâm thành phố thực sự là một không gian lịch sử văn hóa có giá trị và thu hút được khách du lịch trong ngoài nước.
Vì vậy, nhóm nghiên cứu đề xuất như sau:
Các sở, ban ngành có cơ sở vật chất có sẵn và đang hoạt động tốt, đề xuất giữ nguyên vị trí và cải tạo mở rộng cho phù hợp, đáp ứng nhu cầu hoạt động phát triển chung của thành phố (không đưa Sở Quy hoạch Kiến trúc, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Sở Xây dựng về khu trung tâm hành chính). Như vậy, quy mô về chỉ tiêu diện tích, số lượng cán bộ nhân viên, diện tích bãi xe sẽ giảm chỉ còn gần 50% so với diện tích sàn sử dụng như yêu cầu ban đầu.
.jpg)
Quang cảnh buổi workshop về đề tài bảo tồn Dinh Thượng Thơ
Trên cơ sở đó, nhóm đề xuất nguyên tắc thiết kế cho khu đất của tòa nhà:
- Bảo tồn, gìn giữ các di tích có giá trị và các di tích khảo cổ học nếu phát lộ được trong quá trình thi công;
- Đảm bảo giữ được khoảng lùi hiện hữu của các di tích và khoảng lùi chung của trục phố;
- Tháo dỡ các công trình cơi nới trong khu vực, nhường chỗ cho mảng xanh kết nối;
- Xây dựng mối liên hệ xác định chiều cao tối đa cho phần công trình cải tạo hoặc xây mới xuất hiện trong khu đất của tòa nhà. Mối liên hệ này được xác định trên cơ sở tầm nhìn tính từ điểm giao hai trục chính Nguyễn Huệ và Lê Lợi, đồng thời đây cũng là khu vực là đầu mối giao thông công cộng, là các điểm của nhà ga metro trong tương lai;
- Kiến trúc cải tạo hoặc xây mới không được phá vỡ cấu trúc của khu đất và có sự ứng xử tôn trọng các công trình có giá trị của khu vực.
Từ đó, nhóm đề xuất định hướng thiết kế cho công trình cải tạo mở rộng khu hành chính của thành phố:
- Dựa trên quy mô đề xuất và những nguyên tắc được xây dựng, các phương án sẽ tuân thủ việc gìn giữ các công trình là trụ sở UBND thành phố hiện hữu (Dinh Xã Tây) và Sở Thông tin Truyền thông (Dinh Thượng Thơ);
- Công trình Dinh Thượng Thơ cần gấp rút được thiết lập hồ sơ và công nhận di tích để đưa vào danh sách di sản cần bảo tồn. Đề xuất lập một “tuyến di sản” liên kết cụm các công trình di sản: từ Dinh Độc Lập - Tòa án nhân dân thành phố, Thư viện Khoa học tổng hợp, Bảo tàng thành phố (tức Dinh Gia Long cũ) - Dinh Thượng Thơ - trục đường Đồng Khởi - Bưu điện thành phố - Nhà thờ Đức Bà - công viên 30/4. Đây cũng là đề xuất thuyết phục việc gìn giữ lại kiến trúc Dinh Thượng Thơ để tuyến di sản không bị đứt gãy;
- Đề xuất giải pháp kết nối, khai thác các công trình trong tuyến di sản: có biện pháp quản lý về thời gian người dân và du khách có thể tham quan các công trình trong tuyến di sản, hoặc khi tổ chức lại công năng trong công trình, có phần không gian giới hạn nhất định để du khách có thể tham quan tất cả công trình trong các ngày. Điều này sẽ giúp gia tăng lượng khách du lịch, tạo nên sự hấp dẫn và là yếu tố giúp di sản khai thác thêm giá trị kinh tế của chính nó;
- Đề xuất 3 giải pháp cụ thể để chọn 1 cho việc xây dựng công trình mở rộng trung tâm hành chính của thành phố cụ thể tại phần đất còn lại của ô phố, sau khi đã gìn giữ lại 2 kiến trúc quan trọng là UBND thành phố và Dinh Thượng Thơ.
Tóm lại, theo quan điểm của nhóm nghiên cứu, Dinh Thượng Thơ là một công trình có giá trị và hiếm tại Sài Gòn - TP.Hồ Chí Minh cần được bảo tồn. Mọi tác động vào không gian xung quanh nó, cùng với các công trình “di sản lân cận” cần được xem xét kỹ lưỡng, và dưới góc độ “bảo tồn”.
Khoa Kiến trúc - ĐH Kiến Trúc TP.Hồ Chí Minh, với vai trò là đơn vị đào tạo gắn với các chuyên ngành quy hoạch, thiết kế đô thị, kiến trúc ở TP.Hồ Chí Minh mong muốn đóng góp một góc nhìn mang tính học thuật cho vấn đề này. Qua kết quả workshop, việc nghiên cứu đề xuất nhiệm vụ mới cho công trình cải tạo mở rộng khu hành chính của thành phố là cần thiết, và cần quan tâm đến các vần đề sau:
- Bảo tồn Dinh Thượng Thơ;
- Giảm diện tích sàn sử dụng cho công trình xây dựng tại địa điểm này, đồng thời xây dựng mô hình quản lý “bán tập trung”, rà soát lại quỹ đất, tìm kiếm, bố trí khu đất mới bổ sung phần diện tích còn thiếu;
- Xem xét lồng ghép các hoạt động công cộng, thương mại du lịch vào trong khu vực này, kết nối với tổng thể quy hoạch mạng lưới khu vực lân cận.\
(*) Tựa bài do KT&ĐS đặt
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 150