Mặt tiền nhà! Có mấy mặt tiền?

 

 

 

Đây cũng là vấn đề âm ỉ đang diễn ra: gia chủ rất hay tranh luận, sửa đổi, thậm chí làm khác hoàn toàn thiết kế mặt tiền, cho dù có bản vẽ thiết kế đầy đủ. Rồi nhà thầu cũng có xu hướng “lèo lái” mặt tiền theo cách mà đội thợ của họ quen làm, khiến nhiều kiến trúc sự chỉ bẵng đi vài tuần không xuống công trường là phải bật ngửa khi thấy “đứa con tinh thần” của mình mang diện mạo không giống ai! 

Khi tập hợp lại những tình huống “dở khóc dở cười” quanh vấn đề làm mặt tiền nhà ở tư nhân, có thể tạm phân loại một số “trường phái ứng xử“ phổ biến sau đây:

a. Chỉ cần mặt tiền hợp ý gia chủ (hoặc người thiết kế), bất chấp mặt bằng hay công năng bên trong.

b. Coi thường mặt tiền đến mức không cần thiết kế, chỉ cần lang thang tìm ra mẫu nào đó tàm tạm là “dán” vào nhà thôi.

c. Thiết kế chi tiết mặt tiền rất nhiều lần, đến khi nào ưng mới thôi. Và lúc ra thực tế thi công vẫn... tiếp tục băn khoăn, thay đổi.

Dù theo trường phái nào, thì cả ba dạng a, b, c kể trên đều thể hiện kiểu làm việc thái quá, hoặc xem thường, hoặc ngược lại quá xem trọng vấn đề mặt tiền nhà. Dù theo thái cực nào thì phàm cái gì “quá” cũng đều dở. Dở về mặt tiến trình làm việc, chạy theo cái này xem nhẹ cái khác, tốn kém không đáng. Dở về giao tiếp giữa các bên vì người thiết kế làm cả một ngôi nhà chứ đâu phải chỉ có mỗi cái mặt tiền ưng ý hay không. Dở về hiệu quả lâu dài khi đầu tư xây dựng vì suy cho cùng mặt tiền chỉ là cái vỏ bên ngoài, nếu không xác định đúng “chức năng, nhiệm vụ” thì ảnh hưởng có tính liên hoàn đến các thành phần kinh tế - kỹ thuật khác của cả công trình. 

Khi trao đổi với một số nhà chuyên môn, người viết bài thống kê được các bức xúc về mặt tiền chiếm tỷ lệ khá lớn trong làm nhà tư nhân. Hóa ra cái nhà chiều ngang vài mét chiều cao vài tầng lại thông qua hình khối (và mặt tiền bên ngoài) để thể hiện nhiều quan niệm đến thế. Hóa ra, các tiêu chí nền tảng của ngành kiến trúc như thích dụng, bền vững, kinh tế... đôi khi bị lung lay dữ dội chỉ vì mấy mảng miếng mặt tiền! Quan niệm khác nhau sẽ dẫn đến biểu hiện khác nhau, có thể liệt kê dưới đây: 

 

Đây là cách thức làm việc khá cơ bản của các kiến trúc sư, kỹ sư thuộc thế hệ tuổi U-50, U-60 nay vẫn còn “cày nhà phố”. Mọi mặt tiền đều từ mặt bằng mà ra, nên với họ các mặt tiền sẽ có dáng vẻ quen thuộc, với cửa và ban công, mái và cột, che nắng thì dùng lam, cổ điển thì cân xứng. Tất cả cứ thế mà làm, nhất quyết không chơi “đồ giả”, nhất định chẳng chịu chạy theo mấy anh trẻ tuổi tạo mảng miếng hình khối sao cho thật “ngầu” bên ngoài. Dĩ nhiên dạng ăn chắc mặc bền này cũng có những đối tượng khách hàng thân thiết, đa phần là cùng trang lứa, cùng quan niệm và cùng con mắt thẩm mỹ. Khi có sự đầu tư chăm chút về hoàn thiện, chọn lọc vật liệu và “canh tỷ lệ” kỹ lưỡng, dạng mặt tiền này trở nên an toàn, khá được chuộng bởi tính thực dụng, quen thuộc, tạo sự an tâm và nhất là kiểu dáng “không thể cũ hơn được”. Mặt trái: tất nhiên giới gia chủ trẻ và nhà thiết kế 8x, 9x không khoái chút nào, bởi họ đã có gu khác.

 

 

 

Nghe như tiêu chí của thời trang hay thiết kế mỹ thuật ứng dụng, nhưng đa phần nhà mới làm năm năm trở lại đây có không ít công trình lấy tiêu chí thu hút “ngay từ cái nhìn đầu tiên” làm hàng đầu. Dạng thiết kế thuần theo phong cách để ngắm này có thể xuất phát từ kiến trúc mặt tiền cửa hàng, spa, quán xá hay văn phòng, là những công trình mang công năng khác với nhà ở thông thường. Dĩ nhiên không ai cấm các gia chủ cũng như nhà thiết kế tạo nên phong cách riêng, ấn tượng riêng cho mặt tiền, nhưng rõ ràng các tiêu chuẩn và kịch bản sử dụng của ngôi nhà để ở sẽ dẫn đến biểu hiện mặt tiền tương ứng, điều mà các quán xá hay cửa hàng, văn phòng hoàn toàn không phải chịu sức ép từ nhiệm vụ cơ bản ban đầu. Yếu tố cảnh quan lân cận cũng ảnh hưởng không ít đến khả năng biểu hiện của dạng mặt tiền ấn tượng này, và chi phí đầu tư cũng không hề ít, nếu không nói là vượt trội so với dạng truyền thống quen thuộc.

 

Một tâm lý phổ biến nữa của gia chủ là đánh đồng mặt tiền nhà mình với vị trí mang tính thương mại của ngôi nhà, từ đó chạy theo hình thức phổ biến chung quanh để “buôn có bạn bán có phường”, hoặc ngược lại, bỏ qua mặt tiền luôn vì cho rằng dù mình có làm kiểu gì thì cuối cùng cũng chỉ để cho thuê, các bảng hiệu thương mai sẽ che khuất hết, cần chi mặt tiền!

Nhiều chủ nhà còn lập luận: cứ xây lên thực tế rồi tính, cứ làm mấy cái ban công đưa ra tối đa là được! Với “nhiệm vụ” như vậy thì thiết kế phần mặt tiền thường làm theo kiểu cho có, thiết kế chung chung rất dễ dẫn đến sơ sài, thiếu cụ thể, thiếu chi tiết và chi phí sửa chữa phát sinh thường kéo dài và hao tốn chẳng kém. Mặt khác về mặt cảnh quan chung trong đô thị, dạng nhà phố thương mại hiện nay rất cần các thiết kế mặt tiền (khống chế chung của tuyến phố) đảm bảo yếu tố kinh doanh về sau không phải chỉnh sửa nhiều. Điều đó dẫn đến định dạng phần mặt tiền nên giản đơn nhưng đầy đủ kỹ thuật liên quan với công năng sử dụng bên trong (như khả năng mở cửa thông thoáng, thoát hiểm). Kinh nghiệm Phú Mỹ Hưng và một số khu vực có nhà phố thương mại được thiết kế từ đầu là phải khống chế các phần cứng cho bảng hiệu quảng cáo bên ngoài, có kiểm soát tỷ lệ và độ che chắn, đặc rỗng trên mặt ngoài nhà tùy theo hướng nhà cụ thể. Các khống chế trên giúp những mặt “hái ra tiền” không làm xấu cảnh quan đô thị, đồng thời cũng không để các dạng bảng quảng cáo bọc hết toàn bộ mặt ngoài nhà, vừa ảnh hưởng khả năng thông thoáng, chiếu sáng và thoát hiểm như một số quán karaoke hay nhà hàng đã từng vi phạm. Nói cách khác là cần có quan niệm khác nhau về mặt tiền tùy theo tuyến phố để đạt được các thuận lợi đúng mức về kỹ thuật, mỹ thuật chung.

 

 

 

Chuẩn ở đây là những chuẩn thông thường mà giới thầu và gia chủ tuy không hẹn mà hay gặp nhau ở điểm chung trong các dạng công trình nhà phố, nhà tây, nhà mái ngói, nhà cổ điển... Ví dụ như dùng cặp cột sóng đôi và mái chữ A với nhà kiểu lặp lại cổ điển. Hoặc kiểu bắt buộc phải có gờ chỉ, hoặc nhìn vào phải đối xứng dù phòng bên trong bố trí lệch... Những dạng này thực ra ban đầu cũng không hoàn toàn là “chuẩn” gì cả, nhưng theo thời gian nhiều người áp dụng lâu ngày thành quen mắt, ví dụ như kiểu hai bên ban công có hai khoảng khung “giả cửa sổ” , giữa gắn cái đèn áp tường, chung quanh tô chỉ. Thậm chí khá nhiều kiểu mặt tiền nhà phố hiện đại về sau này cũng có dạng lặp lại cứng nhắc một kiểu cách tạo khối ban công có phòng lấn ra, bên lồi bên thụt với khung cửa kính vòng qua hai mặt mà không để ý gì đến cấu trúc phòng bên trong. Nhà hướng tây nắng gắt mà vẫn “áp” mặt tiền kiểu mở cửa kính tối đa, nên làm xong thì nhà phơi ra nắng gay gắt, phải kéo rèm suốt và rất ít khi ra ban công sử dụng. Dạng mặt tiền theo chuẩn này thực ra là một dạng sao chép hời hợt, áp đặt không có chọn lọc, nên thực tế sử dụng thiếu hiệu quả và cũng khá lãng phí. 

 

Đây là quan niệm thấy có vẻ thoáng nhất, được nhà chuyên môn “kết” nhất, nhưng tiếc thay, thực tế lại chứng minh cũng không nên hoàn toàn theo quan niệm này. Bởi không ít gia chủ đã nghiệm ra rằng nếu để kiến trúc sư tự do thoải mái khi “binh bố” mặt tiền thì rất dễ “vẽ” nhiều thứ mang tính chủ quan. Khao khát sáng tạo ra thứ khác biệt, cái tôi cá tính trong nghề lấn át, hoặc ngược lại do tham khảo nhiều ví dụ xa xôi đâu đó khi áp vào mặt tiền xứ ta... đều dễ dẫn đến một giải pháp mặt tiền thiếu kiềm chế, tốn kém, hoặc phức tạp kỳ lạ, hoặc tối giản quá mức. Các quan niệm về tỷ lệ, trường phái, phong cách cũng vậy, luôn thay đổi theo thời gian và phụ thuộc vào chủ quan cá nhân của người thiết kế. Người ưa các mảng đặc rỗng lồi lõm sẽ tạo tác mặt tiền theo hướng điêu khắc hóa. Người thích phong cách nhiệt đới thường dùng lam hay gạch bông gió, giàn cây leo bọc lại kín mít...

Một số mặt tiền có thể rất ấn tượng trên bản vẽ phối cảnh nhưng khi ra thực tế thiếu khoảng lùi cần thiết để nhìn ngắm, mở cửa ban công sẽ “dính” dây điện chằng chịt, hoặc thi công không đạt khiến các bên phải tính toán chỉnh sửa vất vả. Tình trạng các kiến trúc sư trẻ thời internet lên mạng tìm mẫu có sẵn rồi xào nấu các ý tưởng mặt tiền không phải là ít, dẫn đến nhiều ngôi nhà có mặt tiền khá “chất”, nhưng đó là dấu ấn của sự lạ mắt trong góc nhìn của riêng kiến trúc sư (mà thực sự cũng đã có người làm rồi), chứ không phải là hợp với lối sống hay quan niệm của gia chủ. Việc dễ dàng tham khảo thông tin qua mạng khiến ít ai chịu thấu hiểu đằng sau những hình ảnh 3D lung linh dễ dàng download về tham khảo đó, đâu là lý do, nguyên nhân đưa đến giải pháp thiết kế mặt tiền như vậy. Nhà người ta và nhà mình có hàng trăm các dữ liệu đầu vào không thể giống nhau, thì làm sao có thể có cùng sản phẩm đầu ra giống nhau.

Như vậy, vấn đề đặt ra là: khi có quan niệm, cách thức làm mặt tiền thế nào thì nhiệm vụ thiết kế sẽ tương ứng. Mọi kiểu dáng mặt tiền đều hàm chứa các ưu và nhược về nhiều mặt như công năng sử dụng, vật lý kiến trúc, khả năng thay đổi, kỹ thuật thi công, hiệu quả thẩm mỹ... Khi có các bên cùng tham gia và đầu tư tương xứng về thời gian, công sức thì hầu như không có mặt tiền đẹp hay xấu, thời thượng hay lỗi thời, mà chỉ có những mặt tiền đã thực sự hài hòa nhiều mặt hay chưa.

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống, số 145