Cô H. bạn tôi, có lần gọi điện than thở: Em chỉ muốn có một hạnh phúc giản dị, có một ngôi nhà nhỏ, một cái bếp nhỏ, một người chồng và một đứa con… mà sao em cứ lênh đênh mãi? Tôi bảo: Mỗi người phải tự tìm lấy một cái hạnh phúc vừa vặn với mình. Hạnh phúc như cái áo, chẳng thể nào mặc áo của người khác được. Một gia đình hạnh phúc là hai vợ chồng phải có chung một quan niệm về hạnh phúc, phải cùng tìm được cái hạnh phúc vừa với mình, riêng cho mình. Chồng của cô chưa chắc đã là người không hay nhưng quan niệm về hạnh phúc của anh ta có khi chỉ vì không giống của cô, hạnh phúc với anh ấy có thể là hết lòng vì sự nghiệp của công ty, hoặc hạnh phúc là ở những chuyến đi xa dài ngày chẳng hạn. Tức là quan niệm hạnh phúc của cô và chồng cô không vừa với nhau, cái áo – hạnh phúc của cô không cùng cỡ với cái áo – hạnh phúc của anh ấy thôi.
Thỉnh thoảng có những buổi chiều sau giờ làm, tôi vẫn tình cờ nhìn thấy H. đi chợ Hàng Bè. Tôi hình dung trong ngôi nhà đó cô ấy lúi húi ở bếp với đứa con nhỏ, rửa rau vo gạo, những bữa cơm chiều đúng nghĩa là cơm dẻo canh ngọt nhưng sao vẫn lạnh. Chồng H. đi công tác đã nhiều năm không thấy về và cô ấy cứ đằng đẵng những buổi chiều như thế, cứ lênh đênh trong cái bếp của mình như thế. Cái bếp bé nhỏ mà sao cứ mênh mông, cái bếp đều đặn đỏ lửa mỗi chiều mà sao vẫn lạnh?
Hạnh phúc là một khái niệm trừu tượng và xa vời, mỗi người khi đi tìm nó đều cụ thể hoá hạnh phúc vào một hình ảnh trong đời thực. Với cô bạn tôi hạnh phúc là chiều chiều được chẻ củi bắc bếp nấu một bữa cơm ngon cho chồng con, một khát khao bình dị, giản dị đến vậy nào phải cao sang gì thế nhưng vẫn khó. Hạnh phúc thật khó!
Bẵng đi gần hai năm không gặp H., hôm rồi tôi nhận được email của cô: Chúng em quyết định tìm lại nhau, tìm lại cái “áo” tưởng như đã mất của mình, hiện nay vợ chồng em định cư ở… em mới sang đây được hơn tháng. Bọn em thuê một căn nhà… đang sửa lại nội thất, trước tiên là cái bếp. Hôm qua em đi siêu thị Home Depot chuyên về nhà cửa, dụng cụ đồ nhà bếp không thiếu một thứ gì, cái gì cũng đẹp, cũng tiện nghi, cũng bóng nhoáng. Tại sao cô ấy không hào hứng kể chuyện đi shopping ngắm nghía quần áo hàng hiệu, đi các cửa hàng mỹ phẩm ngửi hít không khí thơm tho của một đời sống giàu có. Một cái thú rất bình thường như tất cả những người phụ nữ khác? Với cô ấy, không có gì thay đổi, hạnh phúc gia đình vẫn là ở bếp, là những bữa cơm chiều với chồng con, vẫn giản dị như thế. Tôi trả lời qua mail: Cho dù sóng gió, cho dù đứt quãng, cho dù muộn nhưng tôi vẫn luôn cầu chúc vợ chồng cô sẽ sớm tìm lại được cái áo – hạnh phúc vừa vặn cho gia đình mình.
Chuyện sau đây của anh Q., bạn học cũ của tôi. Q. quen và yêu N. trong một buổi giới thiệu sản phẩm mới. N. khá đẹp, năng động tháo vát, tính tình cởi mở, tiếng Anh lưu loát. Cô ấy làm ở bộ phận chăm sóc khách hàng nước ngoài của một công ty buôn bán máy văn phòng. Có vẻ như cô ấy được tất trừ chuyện chồng con thì không thuận lắm. N. lấy chồng sớm, có một con nhưng chả hiểu sao sau hai năm thì ly thân. Tính tình N. như thế nhưng lại là người kén yêu, nghe nói hơn bốn năm cô ấy sống một mình, nuôi con cho đến lúc gặp anh bạn tôi. Họ yêu nhau say đắm, sau mấy tháng thì N. đưa người yêu về giới thiệu với gia đình, bố mẹ anh chị em N. cũng quý mến Q. đối đãi với anh ấy chu đáo. Có thể bố mẹ N. mừng vì con gái mình đã tìm lại được niềm vui sống, có thể họ cũng yên lòng hơn đôi chút vì N. có một người bạn trai chiều chiều cơm nước cùng cô. Nhưng chính vì chuyện N. và chồng mới chỉ ly thân cho nên N. và Q. yêu nhau thì không sao nhưng vai của Q. trong nhà N. thì lại không chính danh, đương nhiên thêm một lẽ nữa mẹ N. là người sống theo lối cổ. Q. đoán rằng gia đình nhà N. quý mến mình nhưng lại sợ mang tiếng với họ hàng hoặc giả họ quý anh chỉ vì muốn chiều con gái. Cho nên chuyện giao lưu của Q. với gia đình N. ấm áp đến chín phần rồi chỉ còn một phần không hẳn là nguội lạnh nhưng vẫn có điều gì đó sường sượng và hai bên tuy không nói ra nhưng đều cảm thấy rất khó xử. Và đâu có ngờ lại liên quan đến chuyện bếp. Cả N., gia đình cô và Q. đều ngại đối diện với 1/10 đó, đều lảng tránh “cái bếp”. Chuyện thế này: sau vài tháng đi lại nhà N., khi đã quen quen, Q. thường được gia đình mời ở lại ăn cơm, chẳng phải cỗ bàn gì (mà tôi biết tính Q., tay này thuộc loại khảnh ăn) nhiều khi chỉ là tiện bữa. Mẹ N. hay nói: khách sáo gì, thêm bát thêm đũa ấy mà. Thế nhưng nói vậy mà không hẳn là như vậy. Tuy nhiên phải nhắc lại là gia đình N. rất quý mến Q. Vài ba lần đầu ăn cơm ở nhà N., Q. không để ý nhưng về sau anh thắc mắc, mẹ của N. luôn lấy một lý do nào đó để tránh phải ngồi ăn cùng, khi thì bà cụ bảo bữa nay đói, ăn trước; khi thì bảo vẫn ngang dạ, ăn sau v.v. Lại thêm một chi tiết này nữa, mười lần như cả mười, hễ Q. ở lại ăn cơm là bà cụ bê mâm ra phòng khách, trong khi bình thường thì cả nhà vẫn ăn ở bếp. Bếp nhà N. tương đối rộng, đủ chỗ trải cái chiếu đôi cho cả nhà cùng ngồi được và chỉ ngăn với phòng khách bằng cái rèm lụa mỏng. Có hôm N. và Q. đi chơi về, đúng lúc cả nhà đang ăn cơm trong bếp. Bà mẹ N. dứt khoát bê mâm ra phòng khách, mọi người lục tục đứng dậy, ai bê bát đũa của người ấy, chuyển chỗ. Cho dù Q nài nỉ xin phép cho vào bếp ăn cùng nhưng không được. Q. rất áy náy, tuy vậy cũng đành chịu. Anh chỉ nghĩ đơn giản chắc là bà cụ muốn chu đáo với mình, nói gì thì nói ăn ở phòng khách vẫn lịch sự hơn. Hai năm quan hệ với N., chưa bao giờ Q. được ăn một bữa cơm nào trong bếp. Anh cũng chẳng hiểu sao. Cho đến tận sau này khi đã chia tay với N., anh mới ngẫm ra. Như đã nói, mười phần thì chín phần ấm cúng, thương yêu quý mến đủ cả chỉ còn một phần nhỏ còn lại, bà mẹ N. không thể vượt qua được, bà vẫn buộc phải khách sáo với Q. cho dù chưa chắc trong lòng bà đã muốn như vậy nhưng lề thói, định kiến và những tập tục văn hoá của bà bắt bà phải làm thế. Vợ chồng N. mới chỉ ly thân, về một mặt nào đó chồng N. vẫn là con cái trong nhà, ông bạn Q. của tôi vẫn chỉ là khách. Chồng N. tuy đã chín phần là người ngoài về bản chất nhưng một phần nhỏ còn lại về hình thức vẫn là chồng N., họ chưa ly hôn. Cho nên một phần nhỏ đó lại to hơn chín phần kia. Giấy rách vẫn phải giữ lề. Sai đúng chưa bàn, nhưng giả dụ họ hàng bạn bè bất chợt đi qua vào chơi, nhìn thấy Q. ngồi ăn cơm cùng gia đình trong bếp là không ổn rồi. Thế là thân tình mất rồi, là có chuyện rồi, dễ sinh dị nghị. Ăn ở phòng khách thì không sao, ăn bao nhiêu bữa cũng không tiếc, phòng khách là nơi tiếp khách, mọi người nhìn thấy thì quá lắm cũng chỉ cho rằng Q. là khách.
Công bằng mà nói, Q. nhớ lại, có một bữa duy nhất. Bữa cơm chiều mồng một tết năm… trong cái không khí xốn xang của xuân mới, Q. lần đầu tiên được đặc cách, bà mẹ N. phá lệ cho Q. đánh chén trong bếp. Khi chuẩn bị nâng ly, bỗng dưng bà cụ đứng dậy chạy vội ra cài chặt then cổng. Bà bảo: “Coi như nhà mình đi chúc tết vắng hết, ai đến chơi bấm chuông cũng kệ, các con ăn uống thoải mái đi nhé”.
Hạnh phúc là một khái niệm rộng dài, chập chờn ẩn hiện nhưng biết hài lòng với mình, giản dị nó lại thì hạnh phúc vẫn không phải là quá khó để không tìm được. Như chuyện của cô H. hạnh phúc tức là gia đình, chồng con là cái bếp luôn đỏ lửa mỗi chiều, là cả nhà quây quần. Cô ấy biết tha thứ, biết chấp nhận, biết bằng lòng với mình để kiếm tìm, kiếm tìm lại hạnh phúc hay nói khác đi là
cô ấy cố gắng thắp lửa để sưởi ấm lại cái bếp đã lỡ nguội lạnh của mình.
Còn chuyện của N. và gia đình cô. Cái bếp dù nhỏ nhưng bếp là nhà, là người nhà, là của gia đình, là thân tình, thân mật, là riêng. Khách thì đã có phòng khách. Cái quy ước này không rạch ròi cụ thể, không cần nói ra nhưng khách phải tự cảm nhận được.
Chuyện gia đình, chuyện vợ chồng, chuyện nhà cửa, chuyện hạnh phúc bất hạnh loanh quanh thế nào lại là chuyện bếp. Nó cũng không chỉ là chuyện riêng của hai người phụ nữ kể trên mà nó cũng là chuyện chung của tất cả mọi phận người.