Sơn và không sơn

Thị trường sơn - trăm hoa đua nở
Ngay từ giai đoạn cất móng, nhiều chủ nhà đã nhận được sự tiếp thị trực tiếp tại chân công trình của nhiều hãng vật liệu, thiết bị, trong đó có sơn tường. Với logic thiết kế và xây dựng thông thường, thì sơn tường là không thể thiếu. Đây cũng là loại vật liệu thường được tiếp thị nhiều nhất. Cầm những catalogue trong tay, chủ nhà không khỏi hoa mắt. Có quá nhiều hãng sơn, từ sơn ngoại, đến liên doanh, nội địa; có quá nhiều màu sắc; nhiều mức giá; rồi sơn đa chức năng: 3 trong 1, 5 trong 1, 7 trong 1… Các hãng sơn cũng cạnh tranh rất mạnh ở nhiều phương diện: giá cả, dịch vụ, hậu mãi, quà tặng… Thường thì các kiến trúc sư, nhà thiết kế chỉ giúp chủ nhà chọn màu, hay quyết định khu vực này sơn màu gì; còn việc chọn loại sơn hay hãng sơn là do chủ nhà lựa chọn, bởi nó liên quan đến túi tiền. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của các kiến trúc sư và nhà thầu xây dựng thì: có thể sơn không tốt mà giá vẫn cao, nhưng không có chuyện sơn chất lượng cao mà giá lại thấp. Điều này rất dễ kiểm nghiệm với sơn ngoại thất - là nơi chịu điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Với những loại sơn chất lượng kém, chỉ một thời gian ngắn là xảy ra hiện tượng rêu mốc, bong, rộp trên bề mặt tường. Chính vì vậy, lựa chọn một hãng sơn có uy tín vẫn là cách làm của nhiều người, hơn là “phiêu lưu” với một thương hiệu mới.
Đa dạng màu sắc là một thế mạnh hay được quảng cáo của các hãng sơn. Các hãng đều nhấn mạnh yếu tố này, lên tới hàng nghìn màu. Tuy nhiên thực tế thiết kế và thi công không cần nhiều màu đến thế. Xu hướng kiến trúc hiện đại khá kiệm màu, thậm chí nhiều công trình chỉ sử dụng một màu trắng cho tất cả các diện tuờng. Và dường như, màu sắc không còn là thế mạnh tuyệt đối nữa, mà thay vào đó là những ứng dụng công nghệ để sơn có thể bền và ưu việt hơn.

 

 

 

Công trình Nhà trưng bày di tích Mỹ Sơn (Duy Xuyên, Quảng Nam) với mái bê tông trần và tường xây bằng đá, không sử dụng sơn

 

 

Nhiều loại sơn công nghệ mới
Để đáp ứng thực tế xây dựng và nhu cầu thị trường, trong những năm gần đây, các hãng sơn liên tục đưa ra những loại sơn công nghệ mới. Nhìn chung, đó là những loại sơn bền hơn, tương thích với khí hậu đặc thù của vùng miền Việt Nam có khí hậu nhiệt đới. Đó là những loại sơn có khả năng chống thấm, chống nóng, hạn chế bám bụi hay hạn chế vi sinh, nấm mốc phát triển trên bề mặt, tăng cường khả năng chùi rửa. Bên cạnh các loại sơn có đặc thù công năng như trên, là các loại sơn được quảng cáo là sơn sinh thái, không chứa chất độc và an toàn cho sức khỏe con người trong sử dụng.
Trong tháng 5 và 6.2017, hãng sơn T. đã tổ chức hội thảo tại 30 tỉnh thành trên cả nước chuyên đề về sơn xây dựng; và trong đó quảng cáo loại sơn công nghệ mới là sơn S - một loại sơn nước ngoại thất siêu cao cấp có màng sơn cứng chắc và bền màu, nâng khả năng bảo vệ công trình lên đến 15 năm - thời gian bảo vệ dài nhất so với các sản phẩm sơn ngoại thất khác trên thị trường hiện nay. Một loại sơn khác cũng của hãng này được giới thiệu với tính năng đặc biệt: công nghệ chống thấm thông minh từ CHLB Đức giúp ngăn không cho nước thấm từ bên ngoài vào đồng thời hơi ẩm bên trong tường vẫn có thể thoát ra ngoài, giúp bảo vệ màng sơn cũng như ngôi nhà một cách hiệu quả.
Cũng trong năm 2017, hãng sơn K. đã cho ra mắt các loại sản phẩm sơn nước cao cấp không sử dụng chì và thủy ngân theo công nghệ mới tiên tiến an toàn với sức khỏe người tiêu dùng cũng như thân thiện môi trường. Theo thuyết trình của nhà sản xuất, các chất chì và thủy ngân giúp sơn bền màu và không bị rửa trôi bởi các yếu tố thời tiết. Chính vì vậy, không ít loại sơn hiện nay vẫn sử dụng hai thành phần độc hại này. Khi sử dụng những loại sơn không rõ nguồn gốc sẽ khiến cho các vẩy hoặc bụi sơn từ cửa, đồ nội thất và các vật dụng khác trong nhà xâm nhập vào cơ thể gây ra nhiễm độc chì và thủy ngân. Để bảo đảm sức khỏe cho người tiêu dùng, công ty sơn K. đã xây dựng dây chuyền kinh tế xanh, ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến để sản xuất những sản phẩm an toàn và thân thiện với môi trường.
Trước đó, cuối năm 2016, hãng sơn I. đến từ Tây Ban Nha giới thiệu tại thị trường Việt Nam sản phẩm sơn sinh thái ECO 100% tự nhiên, không có VOC (các chất hữu cơ bay hơi). Đây là nhà sản xuất đầu tiên trên thế giới tạo ra các sản phẩm sơn, chất phủ, vữa, keo, chất kết dính... 100% hoàn toàn tự nhiên từ vôi kết hợp với một loại vật liệu nano riêng biệt. Thương hiệu sơn G. của hãng này được quảng cáo là được thừa hưởng những đặc tính vật lý khác thường về độ cứng, độ bền, độ dẻo của vật liệu nano, làm tăng tuổi thọ của sơn, sơn không bị nứt nẻ, chống thấm… và những ưu việt tuyệt vời của vôi: thoáng khí, kháng khuẩn, chống nấm mốc và xua đuổi côn trùng. Đặc biệt sản phẩm sơn này rất thích hợp với khí hậu nhiệt đới của Việt Nam, nó cho phép không khí đi qua, giúp bức tường “thở” được, từ đó ngăn ngừa được việc ngưng tụ hơi nước, không tạo ra các hiện tượng gọi là “nồm” mà ít có loại sơn nào làm được.
Trên thực tế, những nội dung quảng cáo về công nghệ sơn mới là những kiến thức chuyên sâu của ngành hóa - vật liệu, mà chủ nhà và kể cả kiến trúc sư, nhà thầu xây dựng cũng không hiểu được. Nói vậy thì biết vậy chứ làm sao kiểm nghiệm về mặt lý thuyết được, chỉ có thử độ bền bằng cách sơn công trình rồi đánh giá qua thời gian thực tế - một kiến trúc sư đã chia sẻ như vậy. Còn về mặt sinh thái, những chủ nhà ở tư nhân dường như cũng ít để ý; chỉ có một số dự án lớn theo hướng kiến trúc xanh là chủ đầu tư có quan tâm. Đây cũng là một hướng phát triển đáng khích lệ ở mặt vĩ mô. Đã có một hãng sơn S. - để quảng cáo cho sản phẩm sơn sinh thái của mình, tổ chức hẳn một giải thưởng kiến trúc xanh thường niên, thu hút khá nhiều kiến trúc sư mang công trình tham dự giải.

 

 

 

Và đôi khi, không nhất thiết phải sơn
Trong khi thị trường sơn phong phú và đa dạng như vậy, thì lại có một xu hướng công trình không (hay ít) sử dụng sơn tường. Đầu tiên phải kể đến các công trình sử dụng vật liệu chính là tre, gỗ, lá. Những loại vật liệu này đương nhiên không dùng sơn nước và những công trình dạng này hầu như có rất ít các mảng tường xây. Tiếp theo là xu hướng sử dụng vật liệu để trần, thô mộc như gạch xây không trát, bê tông trần, đá tự nhiên, tường trình đất… Các vật liệu này có những chất cảm và sắc màu đặc thù mà nhiều kiến trúc sư ưa thích, cũng không sử dụng sơn nước. Và cuối cùng là những loại vật liệu che phủ bề mặt có thể thay thế cho sơn như đá tự nhiên, gạch, tấm nhôm ốp ngoại thất…; hay gỗ, giấy dán tường che phủ tường, trần nội thất. Các loại vật liệu này làm cho công trình phong phú, đa dạng về mặt hình thức, thẩm mỹ. 
Dẫu vậy, thì sơn vẫn là một vật liệu quan trọng, một quy trình khó bỏ trong việc xây dựng nói chung và xây dựng nhà ở gia đình nói riêng. Và sơn cũng vẫn là một vấn đề đáng quan tâm của chủ nhà và kiến trúc sư thiết kế. Sử dụng sơn khéo, và sơn tốt không chỉ tăng giá trị thẩm mỹ của công trình mà còn tăng thêm tuổi thọ cho công trình, giảm chi phí bảo dưỡng, sửa chữa. Sơn cũng là một nhân tố tương phản để các thành phần vật liệu không sơn nổi bật hơn. Và có một điều quan trọng cần phải nhớ là để tối ưu hóa chất lượng sản phẩm sơn tường, cần làm theo đúng quy trình của nhà sản xuất.

 

 

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống, số 135