Tác giả bài thơ “Chút tình đầu” (Phượng Hồng), người dẫn chuyện trong bài
Ghế đá, hàng cây, làm bạn cùng tôi, ngày ngày đến trường... ảnh chụp ở trường Lê Hồng Phong (từng mang tên Pétrus Ký), một trong những ngôi trường nổi tiếng ở TP.HCM
Một góc sân trường Trần Phú, Hà Nội
1… Tôi thật sự đã đi xa, xa lắm tuổi học trò của mình. Nói thật nữa, bây giờ bảo làm thơ như thời… “những chiếc giỏ xe chở đầy hoa phượng… em chở mùa hè của tôi đi đâu?…” cũng xin chào thua. Bây giờ, đôi khi chỉ lẩn thẩn tự hỏi tại sao ký ức của một thời thơ ấu luôn là trường làng? Còn ký ức của một đời lại thường là những trường trung học, những giảng đường…? Hỏi rồi để đấy, thế rồi trên những chặng đường đi, sống của mình trên những chuyến xe đò, xe khách có một ngày những câu hỏi cũ trở về ngay ngoài cửa kính hay cửa sổ trống hoác… bên những dặm đường miền Tây, miền Trung… Đấy là những trường làng tiểu học đậm nét tỉnh lỵ, huyện lỵ mái ngói cũ, tường vàng, vách ngăn ô ca rô bằng nẹp gỗ sơn xanh. Giữa sân là cột cờ, quanh sân nền đất hoặc cây bàng, cây điệp hoặc những hàng tràm bông vàng để có bóng mát, cũng gặp nhiều hơn cả thường là một cây phượng vỹ vừa che bóng mát vừa sẽ báo hiệu mùa hè bằng những chùm hoa có vị chua chua và rừng rực đỏ… Mùa hè dọc quốc lộ, tỉnh lộ khi những ngôi trường làng đã khép cửa chỉ cây phượng một mình cháy buồn hiu trong nắng gắt mới nhận ra vẻ buồn của nó, mới tự hỏi những đứa trẻ từng ngồi ở đấy năm sau, năm sau nữa mỗi mái đầu một số phận liệu có còn trở lại đầy đủ… những tiếng “ê a” ấy lắm khi thành ký ức chớp nhoáng của một thời…Tôi, người viết kết luận hàm hồ rằng: Không gì buồn hơn một ngôi trường làng tỉnh lỵ, huyện lỵ giữa trưa nắng ven những quốc lộ đìu hiu, chói chang bốc khói cả mặt đường…
Trường Việt-Đức, Hà Nội
Trường Trưng Vương, Hà Nội
Trường Quốc Học, Huế
2… Những ngôi trường của thời trung học, đại học lại là ký ức của một đời. Ấy là khi ta đã lớn, đang trưởng thành, đôi mắt trong trẻo đang mở lớn để thu nhận hết những gì đang diễn ra quanh ta, sẽ đi vào cuộc đời ta mà lứa tuổi ấy chưa biết loại trừ. Sự chắt lọc chỉ có khi cánh cổng trung học, đại học của mỗi người đã thật sự khép lại để bước hẳn vào đời… “Đôi ta chỉ có một mùa hè thôi…” lời một ca khúc của Phạm Duy bảo thế. Mùa hè như sân ga đầu tiên của đời người, cái mùa, cái sân mà chỉ khi nào ta đang ở sân ga cuối cùng của đời mình mới thảng thốt nhớ lại, tiếc thay mà cũng lạ thay! Cái mùa hè đầu tiên của cuộc đời ấy thường tưởng như mơ hồ lắm nhưng cũng lại rõ ràng lắm. Ta tiếc nó hùi hụi, tiếc rằng đã không chịu dừng lại lâu hơn, yêu mến nó nhiều hơn, nhớ nó kỹ càng hơn. Nhưng qui luật cuộc đời cũng là thế, Có tuổi trẻ nào chịu ngắm kỹ thời ta đang sống, những réo gọi phía trước luôn thôi thúc như tuổi thơ chỉ muốn làm tuổi trẻ, tuổi trẻ lại mong ước sớm được trưởng thành, chín chắn hơn chỉ muốn gấp gấp đĩnh đạc bước vào công sở, vào cuộc đời…
Trường Chu Văn An, Hà Nội
Hành lang trường Quốc Học, Huế và trường Lê Hồng Phong, TP.HCM
3… Và ta một hôm nhớ lại những “sân ga” mùa hè của mình, những ngôi trường ta đã đi qua…Màu cửa xanh, màu vôi vàng, những hành lang uốn vòm cong hun hút nhưng lúc nào cũng có gió và ánh sáng, chỗ chỉ cần ra đứng đó nhìn xuống khoảng sân bên dưới ngập nắng (hay mưa) với những giờ chơi ngắn ngủi nhưng đầy bóng áo người, những chiếc áo đồng phục, giống nhau nhưng ta luôn luôn phát hiện trong đám đông ấy chiếc áo, bóng dáng… một người riêng của mình. “Cái bóng dáng riêng của mình” dù có thể vu vơ không gì cả, nhưng nó sẽ ở lại cùng ta đến ngày tóc không còn xanh nữa. Như ảo ảnh nhưng cũng gần gũi như sự thật.Những lớp học, những giảng đường, những bóng lá quanh sân, những kiến trúc gần như giống nhau của những ngôi trường một đời tưởng sẽ không có gì đáng để bàn. Nhưng linh hồn của lớp học, của giảng đường cũng như linh hồn của ngôi nhà vậy, nó chính là người, nó chính là ta. Gương mặt khả kính của thầy, cô, gương mặt thân yêu của bạn bè, hàng cây quen thuộc và những chùm hoa mùa hè cháy rừng rực. Ta lớn lên, ta ra đi, ta trở lại và đột nhiên đứng lặng thinh nhớ tất cả, nhớ rõ ràng, nhớ mồn một và biết đâu ta lại thở dài: “Bước chân tìm nhau… còn là vang vọng… đời như biển động… xóa dấu ngày qua… tay ngắt chùm hoa… mà thương mà nhớ… Dáng ai nho nhỏ… Ai mang bụi đỏ… đi rồi…” (Ngày xưa Hoàng Thị - Phạm Thiên Thư - Phạm Duy).
Trường Marie Curie, TP.HCM
Theo KT&ĐS số 02