1. Người Pháp ra đi khỏi Việt Nam để lại hai dấu tích đậm nét: kiến trúc và cà phê. Kiến trúc, màu vàng đất và màu xanh lá đặc trưng thuộc địa của những ngôi biệt thự. Những kinh nghiệm quy hoạch đô thị độc đáo, thứ "đô thị trong vườn", "thành phố công viên" như Sài Gòn. Nơi những con đường nho nhỏ thân mật bóng mát chụm đầu từ hai hàng cây thắp nến bốn mùa, những công viên cỏ xanh, ghế đá nơi mùa thu sẽ rụng những chiếc lá vàng xuống những đôi vai trần pho tượng trắng… Yên tĩnh và thơ mộng biết chừng nào…
2. Nhưng đấy đã là ký ức, một ký ức chưa quá lâu vẫn đủ để ta hình dung lại những con đường Sài để ta hình dung lại những con đường Sài Gòn một thời chưa xa, chỉ đâu chừng 50 năm của thế kỷ trước.
Khi tôi vừa đến tuổi trưởng thành, những hàng me trên đường Phùng Khắc Khoan, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai bây giờ đã gấp đôi số tuổi tôi. Những hàng sao trên đường Phạm Ngọc Thạch, Nguyễn Đình Chiểu, Hàn Thuyên hôm nay, lúc ấy đã là những hàng sao cổ thụ mỗi chiều rơi những con mưa hoa sao xoay tít như chong chóng đầy trời. Những con đường sáng sớm trải những thảm lá me vàng dày đặc vỉa hè quanh dinh Thống Nhất… Không chỉ những con đường đan cài thân mật của thành phố Sài Gòn còn nguyên vẹn trong ký ức tôi, nó còn thêm những khoảng rừng cao su nằm rất gần Sài Gòn. 50 năm trước chỉ khi ta dừng trước công trường chợ Bến Thành khái niệm đi Sài Gòn mới hoàn tất. Chỉ nhích ra vài cây số khỏi trung tâm chợ Bến Thành đã là ngoại ô, đã gặp rừng cao su dấu tích nguyên vẹn của những đồn điền thuộc địa…
3. Nhưng thôi, hãy trở lại với đường phố, với công viên với màu xanh bích ngọc của những vòm me lọc nắng. Không có hàng cây vẫn có con đường, nhưng sẽ là những con đường thiếu vắng một linh hồn. Không có hàng cây, không có những tình nhân đi dưới đó, không có thảm lá me vàng, không có dấu chân người mỗi sáng, mỗi chiều qua lại, đi về thì khó hình thành nên những rung động tầng sâu cho tâm hồn thị dân thành phố. Văn hoá được hình thành từ nhiều chiều cộng hưởng: phố xá và người, người và cây cỏ, cây cỏ và cảnh quan, cảnh quan và phong cách sống…
4 . Những con đường Sài Gòn 50 năm trước nhìn từ trên cao xuống chỉ một màu xanh của cây lá, những con đường đan cài thân mật, nho nhỏ hay đại lộ thênh thang cũng thế. Xanh… xanh… xanh… và xanh…
Màu xanh và những hàng cây đi tận vào nhạc, thi ca. Những con đường lá me là đời sống thứ hai của người dân đô thị, của người Sài Gòn. Nó không chỉ là những hàng cây vô hồn để ta thản nhiên cắt xén và lột vỏ, nó còn là những chứng nhân cho mỗi thăng trầm đời người. Có thể dưới tán lá xanh non này cha mẹ, anh chị, người thân yêu của ta đã từng tỏ tình, từng hôn nhau, từng nắm tay đi qua đó… Có thể cả ta nữa, khi lớn lên, trưởng thành rồi ta già đi đến lượt con ta…
5. Bạn có thể cũng như tôi sau vài chục năm tình cờ đi qua con đường cũ thời tuổi thơ "trèo me hái sấu" như một thành ngữ chung của tuổi học trò. Đứng bần thần nhìn lên những tán me xanh cao vời vợi, những tán me đã lấy đi của ta vô số những chiếc dép thuở ném những chùm me dốt chua chua ngọt ngọt, những tán me mang tặng ta vô số những lằn roi mây khi đi… chân đất về nhà. Kỷ niệm đấy, ký ức đấy. Những nhân chứng im lặng còn lại của ta nếu nó… còn lại…
Theo KT&ĐS Số 01