Hội đồng Giám khảo cuộc thi có Chủ tịch Hội đồng là ông Michael Koh, thành viên điều hành Trung tâm các thành phố đáng sống thuộc Bộ Quốc gia phát triển Singapore và 12 thành viên là các kiến trúc sư, chuyên gia kinh tế, xã hội của Việt Nam và quốc tế. KT&ĐS trân trọng giới thiệu ý kiến của KTS Khương Văn Mười, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, thành viên Hội đồng giám khảo xung quanh cuộc thi này.
Trước hết tôi muốn chia sẻ với bạn đọc là nhiệm vụ của cuộc thi và khái niệm đô thị sáng tạo tương tác cao. Đề bài tức nhiệm vụ của cuộc thi rất rõ ràng. Để chuẩn bị tốt hơn cho tương lai TP.HCM trong hai mươi năm tới, chính quyền đang tìm kiếm một chiến lược phát triển để chuyển đổi khu vực phía đông TP.HCM trở thành khu vực kinh tế sáng tạo và tương tác cao. Phạm vi nghiên cứu bao gồm diện tích các quận 2, quận 9 và quận Thủ Đức. Cuộc thi tuyển quốc tế nhằm tìm kiếm ý tưởng “Quy hoạch không gian đô thị” có tích hợp với “Chiến lược phát triển kinh tế xã hội”. Cuộc thi đồng thời chú trọng tính khả thi, giải quyết thách thức hiện hữu và làm nổi bật lợi thế cạnh tranh của thành phố.
Các đơn vị, liên danh tham gia sơ tuyển đều phải đáp ứng điều kiện, không chỉ mạnh về quy hoạch, kiến trúc mà còn phải chứng minh được năng lực nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế đô thị. Đồ án dự thi không chỉ là tổ chức không gian mà còn bao gồm định hướng phát triển, các bước triển khai, công cụ thực hiện.
Trong phát triển của thế giới chúng ta ở quá khứ, đã có giai đoạn mà tài nguyên thiên nhiên bị khai thác quá mức, thậm chí bị tàn phá. Việc này đã gây nên thảm họa ô nhiễm môi trường, gián tiếp tạo ra thiên tai, sự biến đổi khí hậu và thiên nhiên đã tác động tiêu cực trở lại đến sự phát triển của xã hội và đời sống con người. Chính vì lẽ đó mà xu hướng phát triển đô thị trên thế giới hiện nay hướng đến “đô thị thông minh”, “đô thị xanh”, “đô thị phát triển bền vững”…
So với các khái niệm trên, đô thị sáng tạo tương tác cao có nội hàm rộng hơn. Đô thị sáng tạo gắn liền với tri thức, công nghệ cao và thông minh, nhằm giữ vai trò quan trọng và hỗ trợ, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của TP.HCM, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Người lao động Việt Nam có tố chất truyền thống là chăm chỉ, có tư duy sáng tạo; lao động ở đô thị lại là lực lượng trẻ, có tri thức, đến từ nhiều nguồn là sự bổ sung rất tốt cho lao động thành phố. Riêng TP.HCM được thừa kế đội ngũ nhân sự được đào tạo đa dạng từ nhiều nguồn nay được bổ sung thêm lực lượng trẻ được đào tạo bài bản tại chỗ và nước ngoài quay về thành phố. Đô thị sáng tạo tương tác cao phía đông TP.HCM sẽ tạo ra môi trường cho sự sáng tạo. Đây sẽ là nơi mà các trường đại học, các viện nghiên cứu, các doanh nghiệp trong khu vực, trong vùng sẽ liên kết mật thiết với nhau để các kết quả, sản phẩm của mình được ứng dụng, làm gia tăng giá trị, mang lại lợi ích lớn hơn cho đơn vị và cộng đồng, xã hội.
Vấn đề tiếp theo là tại sao lại chọn khu đông gồm quận 2, quận 9, quận Thủ Đức?
Câu trả lời là tại đây đã có sẵn ba trụ cột cho đô thị sáng tạo tương tác cao. Trụ cột thứ nhất là đô thị mới Thủ Thiêm với cấu trúc đô thị rất đẹp, kết hợp được yếu tố của đô thị hiện đại với đặc thù sông nước tự nhiên. Thủ Thiêm sẽ là trung tâm tài chính, là phân nửa diện mạo của thành phố chúng ta trong tương lai.
Trụ cột thứ hai là khu Đại học Quốc gia. Đây là nơi tập trung rất nhiều các trường - viện nghiên cứu, là nơi cung cấp nguồn nhân lực cho cả thành phố và các địa phương khác. Đồng thời ta cũng nên lưu ý là trong thời đại ngay nay, các trường đại học - viện nghiên cứu là nơi có nhiều nghiên cứu ứng dụng.
Trụ cột thứ ba là khu công nghệ cao đã có những bước hình thành cơ bản giúp cho thành phố phát triển về kinh tế. Khu công nghệ cao của thành phố cũng là nơi ứng dụng những thành tựu nghiên cứu thành giải pháp có giá trị khoa học, kinh tế cao tạo động lực phát triển cho cả khu vực.
Ba trụ cột trên tuy đã hình thành nhưng còn rời rạc, chưa có tính kết nối cao. Việc hình thành đô thị sáng tạo nhằm kết nối lại ba trụ cột này. Điều quan trọng là ta tổ chức kết nối trong cộng đồng xã hội bao gồm những người sống trong địa bàn này và cả thành phố, cả vùng để kết nối không gian, tạo dựng môi trường phát huy được năng lực tiềm ẩn trong mỗi người với nhận thức rằng ai cũng có thế mạnh riêng, ai cũng có thể đóng góp cho sự phát triển của thành phố.
Vấn đề nữa mà tôi muốn trình bày là quy trình thực thi triển khai quy hoạch đô thị sáng tạo tương tác cao. Sau khi có phương án đạt giải nhất, ta còn nhiều buổi họp, hội thảo phản biện để tìm ra phương án tối ưu, có thể tổng hợp cả điểm mạnh từ những phương án khác, thậm chí cả những điểm mới được hình thành.
Quận 2, quận 9, quận Thủ Đức vốn được tách ra từ huyện Thủ Đức vào năm 1997. Năm 2003, thành phố tổ chức thi thiết kế đô thị mới Thủ Thiêm và Sasaki đã là đơn vị đạt giải. Đến nay, theo quy trình, ba quận trên sẽ được tái hợp lại, không phải thành một quận mà theo một mô hình chính quyền đô thị, một đô thị con trong đô thị lớn. Mỗi giải pháp quy hoạch có giá trị trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Qua thực tế phát triển ra hướng đông, ba quận đã từng có những bước phát triển nhưng từng khu chức năng riêng lẻ, chưa kết nối được thành mạng lưới chung dù đã có quy hoạch chung. Các cụm đô thị hoạt động theo chức năng riêng nhưng chưa kết nối lại để phát huy tối đa giá trị của nó. Khu đông cũ có phát triển nhưng còn thiếu mũi nhọn kết nối lại thành động lực phát triển cho khu vực. Đô thị sáng tạo tương tác cao sẽ giải quyết những tồn tại trên.
Trong tương lai, ta sẽ mở thêm một số trục giao thông để kết nối không gian vật chất kết hợp với công năng sử dụng. Việc kết nối được các trung tâm cả về vô hình và hữu hình sẽ tạo động lực phát triển cho cả các địa phương khác trong vùng kinh tế trọng điểm phía nam và khu vực đông Nam Á.
Trong các vùng chức năng được xác định thuộc phạm vi của dự án, trên bản đồ là 6 phân vùng chính được chọn là khu vực đầu tư trọng điểm để thúc đẩy sáng tạo
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 164