.jpg)
Tại cuộc họp phản biện dự thảo Quy định về quản lý, sử dụng hành lang bảo vệ trên bờ sông, suối, kênh rạch, mương và hồ công cộng thuộc địa bàn thành phố do UBMTTQ TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 17.2.2017 vừa rồi, vấn đề trên lại được xới lên, tranh luận.
Có hai tuyến ý kiến chính: (1) tuyến bảo vệ cho những giá trị sông nước đặc thù thì yêu cầu không xóa trắng những dãy nhà này mà cải tạo để đảm bảo đời sống sinh hoạt ổn định của người dân; (2) nên giải quyết triệt để hoặc xử lý một phần quy hoạch công viên vì đây là hình ảnh lụp xụp, nhếch nhác không đáng có trong một thành phố văn minh hiện đại.
Cả hai tuyến ý kiến có một điểm chung, đó là nhận diện được sự xuống cấp của bối cảnh môi trường ở trên những khu vực quần cư này. Điều đó một phần được sinh ra từ chính sự bừa bãi trong sinh hoạt của cộng đồng cư dân. Vậy thì mấu chốt giải quyết có lẽ là nằm ở việc tìm cho ra chỗ hài hòa của hai tuyến quan điểm trên và xử lý căn bản.
Không gian sống chen chúc, chật chội, tâm thế sống tạm bợ, thành phần chính vẫn là dân lao động nghèo, văn hóa nghèo nàn, dân trí thấp dẫn đến những hành xử trong cộng đồng, môi trường chưa thật bền vững. Nhưng có phải vì vậy mà cần dẹp tất cả đi để tạo nên những công viên làm cho hình ảnh thành phố đẹp hơn? Cách làm đó quá dễ và không cần đến những nhà quy hoạch có tài.
Cần đối diện, chỉnh trang thứ kiến trúc tinh thần trong cộng đồng quần cư ở đây, lúc này có lẽ cần thiết cho tương lai hơn là xử lý kiến trúc vật thể bên ngoài.
.jpg)
Nếu coi sông nước là yếu tố đặc thù của thành phố, thì việc giữ lại những dãy nhà ven kênh rạch là cần thiết nhưng song hành với việc đó là cơ chế hỗ trợ người dân chỉnh trang lại nhà cửa và xây dựng hệ thống nguyên tắc trong sinh hoạt. Ảnh Vĩnh Nguyên
Nếu coi yếu tố sông nước là đặc thù thì việc giữ lại những dãy nhà ven kênh rạch là điều cần thiết như cách mà Bangkok đã làm ven dòng Chao Phraya, nhưng song hành với việc làm đó là cơ chế hỗ trợ người dân chỉnh trang lại nhà cửa kiên cố, kiến trúc thân thiện bền vững và xây dựng những hệ thống nguyên tắc trong sinh hoạt để giữ gìn chính không gian sống “nửa mặt đất, nửa sông rạch” mà họ quen gắn bó. Quy hoạch những khoảng công viên thoáng đãng là điều cần thiết, nhưng song hành với đó là cần quy hoạch những không gian sinh hoạt nhân văn, giáo dục, giải trí cho cư dân để đời sống tinh thần được cải thiện và sâu xa vẫn là củng cố một không gian quần cư sao cho người dân cảm thấy đời sống của mình được ổn định, an ninh và bình đẳng. Rồi chính những không gian này có thể trở thành sản phẩm khai thác, phát triển du lịch để mang lại chính nguồn lợi, thay đổi cuộc sống người dân thay vì giải tỏa, cưỡng chế, đền bù đầy tốn kém và xáo trộn.
Nhớ lại, cách đây chừng 7 năm, TP. Hồ Chí Minh có chủ trương khai thác du lịch đường sông. 5 tuyến tour đường sông được mở ra, trong đó có những tour đi khám phá các dòng kênh nội đô. Ban đầu, Saigontourist được giao khai thác chính, khá hào hứng, nhưng chỉ sau vài tháng thì gặp nhiều trở ngại. Trở ngại lớn nhất đó chính là môi trường sông quá tệ, sinh hoạt của cư dân ven sông, ven kênh trên hành trình tour chưa được văn minh, hệ thống dịch vụ vệ tinh cũng nghèo nàn, vậy là chùm sản phẩm trên chìm vào quên lãng.
Vậy mới biết, kiến tạo không gian nhân văn mới là nền tảng quyết định đến môi trường sống, kiến trúc cửa nhà. Nói cách khác, hệ sinh thái văn hóa cộng đồng thực sự là yếu tố căn bản để thay đổi hệ sinh thái tự nhiên.
Hãy trao cho người dân nghèo nhiều điều kiện an cư và cơ hội đổi đời hơn từ chính giá trị mà không gian họ đang sinh sống, thì tự khắc, họ sẽ biết cách làm đẹp, điểm tô và giữ gìn môi trường sống của mình, của cộng đồng mình một cách bền vững.
.jpg)
Kiến tạo không gian nhân văn mới là nền tảng quyết định môi trường sống. Trong ảnh là những không gian ven kênh Nhiêu Lộc ngày càng nhân văn. Ảnh Vân Nguyễn
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 130