Từ ngõ nhỏ, phố nhỏ...

Những người bạn mới quen ở quảng trường Tây Ban Nha (Spanish Steps) bảo tôi rằng, kiếm đồ ăn kiểu Ý ngon nhất phải chui vào hẻm nhỏ, tiệm lớn ngoài đường không bằng đâu! Câu này nghe hao hao chuyện người Quảng mời đi ăn mì Quảng, tiệm lớn ngon cỡ nào vẫn bị phán rằng: không bằng... bà ngoại tao nấu!

Cũng những gã trai mới gặp không biết tới từ vùng nào (bởi trong mắt tôi thì chàng Tây nào cũng na ná nhau) ấy đã khuyên tôi tiếp: muốn chụp hình thì nên vào mấy con phố nhỏ của Roma sẽ đủ “mồi” để mà săn! 

 

Thế cho nên tôi quyết định cho mình 2 lộ trình trong ngày. Sáng sẽ tách khỏi đường lớn, từ trạm điện ngầm Flaminio xuyên qua quảng trường Popolo, rẽ vào phố Babuino, qua mấy dãy cửa vòm đá có chiếc mô tô phóng vụt ra bất ngờ y chang như trong phim mafia Con Bạch Tuộc thuở nào, là vào phố phủ đầy rèm mi xanh Margutta. Còn buổi chiều thì quay lại Trinita dei Monti rồi xuôi phố Condotti để chìm vào cơ man các nhãn thời trang nổi tiếng ở đây lên đèn rực rỡ. Và ngỡ như mình được trở về ngõ Hội Vũ (Hà Nội) hay phố cực ngắn Nguyễn Thiệp (Sài Gòn) vậy.
Dĩ nhiên, mọi so sánh đều khập khễnh, bởi Roma là giai nhân quyến rũ kiểu Tây hơn nhưng tất nhiên cũng không thể thân hơi quen mùi bằng cô gái ngõ phố quê nhà. Quả thật đúng như lời mấy gã trai râu ria xanh rì gặp ngoài quảng trường đã rỉ tai: hồn cốt của thành phố Vĩnh Cửu dường như tụ về đây, lắng ở đây đấy! Có lẽ thế bởi tôi nghe những tiếng vang xa xăm dưới gót giày rất khẽ trong con phố lát đá mấy trăm tuổi, dưới những vòm lá xanh mơn mởn như bao năm trời sinh ra vẫn vậy, chẳng vương chút bụi phố phường, chỉ khẽ chớp nụ biếc nhìn lữ khách lạc bước loanh quanh mà thú vị. 
Tôi rẽ vào một cổng nhỏ, kiểu như “sân chung nhà tập thể” ở Hà Nội vậy. Vòi nước công cộng tí tách, xe đạp dựa tường rêu, sau mấy khung cửa gỗ sờn màu thời gian như thấp thoáng bóng giai nhân. Một khúc hòa tấu ngắn mà êm. Không thể dịu dàng và trầm mặc hơn! Không thể khiến tôi ngừng ngẫm nghĩ về nơi chốn đang qua, nơi chốn muốn sống, nơi đã có một thời như thế này, không sốt đất mở rộng, không dự án di dời, mà nề nếp nghiêm cẩn, dù chưa giàu nhưng biết đủ, trong giấc ngủ không phải nghe gầm rú tiếng ống pô xả khói hối hả mưu sinh.

 

 

 

   

 

Xe máy, xe hơi hãy nhường chỗ cho đi bộ, xe ngựa nhé!

 Khi tôi hỏi về việc tham quan một công trình “trọng điểm” của việc bảo tồn kiến trúc tại Roma, anh bạn học ngành thiết kế ở đại học Bologne đã cười và bảo rằng: “Chúng tôi bảo tồn cả thành phố này và xuất phát điểm từ những con hẻm nhỏ nhất, thế thôi“ (*). Làm như vậy khỏi phải lo nhà này tị nạnh với nhà kia, và các điều luật không bị lỗi thời theo nhu cầu phát triển. Cứ sống và cứ phát triển, phát triển có cân nhắc và giữ gìn mọi thứ giá trị của quá khứ là bảo tồn rồi đó! 
Tôi ngẫm nghĩ, dù chưa hiểu hết công việc của họ làm thế nào mà “bảo tồn cả thành phố” cho được, nhưng cũng nhận ra đôi điều. Một đời sống đô thị nếu chỉ biết bám lấy trục lộ hoành tráng mà phô trương thì cũng như ngôi nhà làm cho to với cái phòng khách trưng bày đủ thứ, nhưng khách đến rồi đi, còn chủ nhân thì cứ chui rúc phía sau. Dân Ý dĩ nhiên không thể sống ngoài đấu trường La Mã hay ăn ngủ bên đài phun nước Trevi được. Đó là chỗ để đón khách, để thu ngoại tệ, để kiểm đếm sức hút của ngành du lịch, còn già trẻ trai gái chính hiệu made in Italy ngày ngày vẫn cứ phải ăn ở, hít thở, yêu đương trong lòng những phố, những ngõ, những ngách, những cửa cũ, tường xiêu, những chậu cây xinh và vòi nước cũ, tóm lại những “hậu cung” phía sau các tiền sảnh hoành tráng của Roma luôn đủ chứng cứ cho ta biết được ngôi nhà ấy, thành phố ấy sống ra sao, hình thành và trăn trở thế nào.

 

  

Xe đạp ơi! Ngày xưa ơi!

 

 

Buổi sáng bên những hiên nắng thế này thật thư nhàn

Bảo tồn cả một thành phố di sản cũng bắt đầu từ những “Ngõ nhỏ, phố nhỏ nhà tôi ở đó…”.
Ngõ nhỏ, phố nhỏ... Những chữ o nối tiếp nhau vẳng lên trong tâm trí, tròn trịa, tràn đầy ký ức cũ mới đan xen. Tha thẩn những bước chân khám phá mà không mỏi mệt, đèn vàng tươi rói đủ cho những cửa hàng thời trang bậc nhất của Roma khoe sắc mà chẳng thô bạo chào mời, nhịp sống Roma như dòng ký ức chảy nhẹ. Có gì đó tưởng chừng trái ngược mà vẫn tương đồng giữa phố thời trang Condotti và hẻm Margutta. Một bên là những Omega, Prada, Gucci, Louis Vutton, Tod’s, Furla, Burberry, Salvatore Ferragamo…tươi mới với một bên là những ngôi nhà cũ kỹ, vô danh, màu sơn đỏ hay vàng sờn cũ, loang lổ, nhưng sạch bong và kỹ lưỡng. Bên tấp nập bên thưa vắng, bên rực rỡ đèn bên trầm mặc hoa, nhưng tất cả đều toát lên chất thư thái, vẽ ra dung mạo mơ hồ mà rất rõ ràng về một nhịp sống có chắt lọc, tinh tuyền. 
Bao giờ ngõ nhỏ, phố nhỏ quê tôi mới biết lắc đầu nói không với nhà cao tầng, đường cao tốc, với chen chúc mới cũ, với nước ngập xe kẹt? Như Roma, không có gì mới để mà chen vào cái cũ ở đây, ngoại trừ nắng mới tươi lên mỗi ngày, ngày mới vui trên mỗi nhà. 
Và áo mới thắm tươi trên vai cũ môi mềm. 

 

 

 

Như tương phản với phố thời trang, hàng mi xanh quyến rũ của ngõ hẻm được mệnh danh là “giai nhân” Margutta thật hấp dẫn 

 

 

 

Xin một lần về bên lối cũ, nơi góc khuất lưu dấu thời gian

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 126