Hoàn thiện thủ công, thô mộc ngày càng được sử dụng nhiều hơn
Cũ hay mới đều có chăm chút
Những kiểu nhà kế thừa dạng biệt thự cổ điển phong cách Đông Dương, nôm na hay gọi là nhà Tây, đã có thời gian dài “làm mưa làm gió” nơi phố thị cho đến làng xã, vẫn được đại đa số gia chủ tuổi trung niên các năm qua xem như hình mẫu của sự sang trọng. Tuy vậy khi áp dụng theo kiểu sao chép cứng nhắc vào nhà thời mới thì không ít công trình đã tạo ra sự lệch pha về văn hóa và thẩm mỹ, chưa kể nội thất có sự khác biệt về tiện nghi so với sinh hoạt nhà xưa - nhà nay đến cả trăm năm. Điều này đang dần được các thiết kế hiện đại với các nhà thiết kế trẻ điều chỉnh, nét xưa hồn cũ giờ đây mang diện mạo cách tân hơn, chỉ gợi ý niệm chứ không tả sát thực, lược bỏ chi tiết rườm rà, bảng màu sắc và vật liệu hiện đại biết phối trộn có cân nhắc nhiều hơn.
Yếu tố thủ công trong hoàn thiện cũng được các biệt thự, phố, căn hộ… xem như điểm nhấn sáng tạo, nét độc đáo, rất gần với cách thức hoàn thiện công trình của tiền nhân trước kia. Tô đá mài, uốn sắt nghệ thuật, vẽ lên tường và trần, ốp lát gạch bông, bao che bằng gạch hoa gió hoặc lam xi măng, lấy gỗ tận dụng làm bề mặt hoàn thiện và đồ dùng nội thất… tất cả đều là chất liệu từng phổ biến một thời, nay đang được nhiều nhà thiết kế thế kỷ 21 phát huy trên cở sở học hỏi không ít những công trình cũ ngày càng trở nên hiếm hoi trong tiến trình đô thị hóa. Tuy vậy, cũng bắt đầu thấy nhiều biểu hiện bão hòa của kiểu trang trí này, nhất là sự lộ diện có phần thái quá của những mảng miếng nhân danh “lưu giữ nét xưa hồn cũ” nhưng mang tính áp đặt của nhà thiết kế hơn là nhu cầu có thực của gia chủ.
Bên cạnh sự chăm chút cho phần kiến trúc, phần hoàn thiện nội thất và cảnh quan sân vườn, cây xanh ngày càng được chủ đầu tư chú ý hơn. Nếu trước đây chỉ có một “ông thầu” bao trọn gói, thì hiện nay nhiều nhà ở tư nhân tại các đô thị lớn đã được thực hiện bài bản từ khâu thiết kế khái niệm ban đầu đến thiết kế chi tiết, rồi bóc tách dự toán, tìm kiếm thầu thi công, giám sát từng phần... như một dạng quản lý dự án đủ các bên liên quan theo từng mục việc. Các công ty trẻ tuổi hoặc nhóm thiết kế cũng chăm chút nhiều cho các giai đoạn tìm ý tưởng, thậm chí làm mô hình, lên phối cảnh 3D khá nhiều phương án, đánh giá nhiều mặt tác động, dù chỉ là một căn nhà nhỏ trong hẻm.
Những không gian” nhỏ mà xinh” là chọn lựa của thế hệ gia chủ trẻ
Nhà như quán xá, nhà để chia sẻ
Môi trường thông tin mạng xã hội khiến nhu cầu chia sẻ không gian sống tăng cao, nói nôm na là người “khoe nhà” khá nhiều và người “học hỏi” từ tìm kiếm trên mạng cũng không ít. Điều này có cả mặt tích cực lẫn tiêu cực. Về phía gia chủ, nhất là những người trẻ chưa nhiều trải nghiệm thì một ngôi nhà “chất lừ” như quán xá là điều họ dám nghĩ, dám làm và dám... đập bỏ làm lại. Dĩ nhiên, không phải cứ như quán xá thì không tốt, vấn đề là do tính chất quán xá vốn dành cho khách ghé chơi vài tiếng rồi về, được trang trí lung linh, thay đổi đồ nội thất theo sự kiện, ánh sáng huyền ảo, khách không phải lau dọn... nên sẽ ấn tượng hơn về mặt hình thức, hoàn toàn có thể “tham khảo” vài góc độc đáo nào đó. Còn với nhà ở ổn định lâu dài, nhất là nhà có nhiều thế hệ chung sống thì sự tiện dụng, an toàn và dung hòa các gu sở thích cần đặt lên hàng đầu, điều mà một số quán sẽ “hy sinh” giảm bớt để tăng phần độc lạ, tăng lượng chia sẻ trên mạng xã hội. Quan điểm “mình thích thì mình làm” cũng có mặt trái trong làm nhà, vì không gian sống không chỉ là nơi thể hiện ý thích và gu nghệ thuật, mà còn là chốn dung hòa để sống chung với nhau, với chi phí và công sức không phải của một vài người tạo nên, nếu quá cực đoan theo ý thích riêng thì sẽ rơi vào một dạng chủ nghĩa hình thức kiểu mới: phủ nhận những gì người khác làm để đưa vào quan niệm riêng của mình bất chấp công năng, bền vững và kinh tế.
Cũng trong nhóm nhà được truyền thông “thổi phồng” đã xuất hiện tình trạng nhà đẹp nhờ chăm chút hình ảnh, nhà thiên về sắp đặt... chứ không thực sự thuận tiện để ở trong điều kiện cụ thể môi trường còn nhiều bất cập. Ví dụ như những ngôi nhà lạm dụng gạch bông gió hoặc khung sắt cũ, lam gỗ thô mộc đuợc nhiều bạn trẻ ưa thích mà không có giải pháp chống côn trùng và bụi bặm, hoặc nhà ham thích trồng cây khắp nơi nhưng chỉ được vài tháng là bộc lộ sự ẩm thấp, lá rụng và thấm dột. Một số ngôi nhà chính là nơi ở của người thiết kế, làm văn phòng tiếp khách nên đẩy mạnh về hình thức bên ngoài, nội thất ấn tượng, tuy nhiên tất cả chỉ tạm ổn khi gia chủ kiêm kiến trúc sư ấy còn trẻ tuổi độc thân, lên xuống cầu thang không cần tay vịn, hoặc không cùng sống với gia đình trong “sản phẩm độc lạ“ đó của mình. Nhiều người còn nói đùa là “mấy ông kiến trúc làm nhà quái quái chỉ có mấy ổng ở được mà thôi”, dù không hẳn vơ đũa cả nắm nhưng câu nói đó không phải là thiếu cơ sở. Khá nhiều ngôi nhà đình đám bị cư dân mạng săm soi tiến hành “bóc mẽ” sau khi tham quan thực tế phát hiện ra đã thay tên đổi chủ, hoặc khá xuống cấp và không được như hình ảnh trên mạng lan truyền, bộc lộ rõ yếu tố “sống ảo” của cả gia chủ lẫn người chuyên môn khi ham chạy theo hình thức mà xao lãng thực chất nội dung của không gian sống.
Những không gian mang chất Việt đương đại ngày càng hướng đến nét giản dị và tiện ích
Phân nhóm kiểu nhà theo dạng gia chủ
Giải pháp nhà ở có không gian mở, không gian linh hoạt hiện nay đều đi vào thực chất nhiều hơn, giảm dần yếu tố tạo hình hoặc bố cục thuần túy thẩm mỹ, mà thiên về ý tưởng cho cấu trúc, định vị không gian nhiều hơn. Điều này tạo nên một số công trình nhẹ nhàng và thanh lịch, tiếp cận cùng xu hướng chung của thế giới và khu vực Đông Nam Á, trong đó tính nhiệt đới được đề cao.
Những nhà mới xây trong khu đô thị được quy hoạch khống chế giống nhau về đại thể, chỉ khác biệt chi tiết nội thất tùy gia cảnh. Các công trình cầu kỳ, tốn kém, phô trương, ốp lát lòe loẹt, thậm chí mạ vàng sơn nhũ lấp lánh chỉ còn mang tính đơn lẻ cá biệt. Sự chia sẻ trên mạng xã hội góp phần định vị nên một lớp gia chủ và nhà thiết kế biết “nhìn trước ngó sau” nhiều hơn khi tạo dựng nhà cửa, tránh được các đua chen nhàm chán và cũng không khác biệt đến độ dị hợm.
Nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế cho các nhà thiết kế Việt thực chất phải nhờ vào khả năng “dám nghĩ dám làm” của các gia chủ có niềm tin vào giới chuyên môn. Các bên đa phần đều hướng đến giá trị của sự “nhỏ mà tinh”, không cầu to lớn, chỉ mong hài hòa, vốn là một trong các giá trị cốt lõi của văn hóa truyền thống Việt Nam. Chúng ta rất ít công trình hoành tráng về kích cỡ, và nếu có các dự án lớn thì đa số có hợp tác hoặc chịu tác động của yếu tố bên ngoài. Cho nên dù là căn gác nhỏ chốn phồn hoa hay quán cà phê miền biển, nhà hàng nơi đồi dốc hoặc nhà phố giữa thị tứ chen chúc… thì đa số đều lấy giá trị hòa hợp trong riêng có chung làm cốt lõi, ít những biến đổi gay gắt mà thiên về tạo lập không gian trên nền tảng địa phương, xã hội cụ thể, đặc thù vùng miền cũng bắt đầu nhận thấy rõ hơn.
Dù biệt thự mặt phố hay nhà nhỏ trong hẻm cũng đều quan tâm xử lý bề mặt “nhiều lớp da” để giảm ô nhiễm, tăng riêng tư
Tiết kiệm đúng chỗ, nhấn nhá và thông minh hơn
Xu hướng thiết kế bền vững hiện nay đang được nhắc đến nhiều, nhưng với đa số gia chủ và nhà thiết kế Việt chưa thực sự dư dả kinh phí lẫn không gian để “tung hoành” thì vấn đề giảm chi phí và tạo cá tính riêng là xu hướng thu hút nhiều quan tâm hơn. Thực tế vẫn cho thấy làm một ngôi nhà bền vững đúng theo các tiêu chuẩn quốc tế hiện hành không hề rẻ chút nào, do đó cách tiết kiệm phổ biến hiện nay thiên về chọn lựa vật liệu, chứ quy trình thi công vẫn còn nặng tính thủ công, lãng phí tài nguyên khá nhiều.
Yếu tố phong cách ngày càng được gia chủ trẻ tuổi chú ý, nhất là trong căn hộ chung cư, ví dụ như phong cách công nghiệp, Retroliving, Scandinaves… giúp toàn nhà đồng bộ, đồng thời khẳng định cá tính riêng của chủ nhân. Nhiều vị trí, chi tiết trong nhà ở vài năm gần đây đã biến đổi theo hướng “sạch” hơn nhằm giảm bớt chi phí thi công, vật tư, mà lại gọn ghẽ hơn, thời trang hơn. Ví dụ như giảm bớt đóng trần giật cấp nhiều lần phức tạp và tốn kém, không chạy phào viền chỉ cầu kỳ nữa, thậm chí để lộ kết cấu và đường ống trên trần… đi cùng đèn led và đèn tiết kiệm điện, là xu hướng bắt đầu phổ biến. Hay việc giảm bớt các hốc lồi lõm trang trí không cần thiết, ốp lát rườm rà, tạo nên mảng trống rộng để tăng khả năng trang trí linh hoạt hơn, thay vì phụ thuộc vào những kiểu dáng đóng khung gò bó và khó thay đổi khi cơ cấu nhân khẩu trong gia đình biến động.
Bên cạnh, nhiều gia chủ cũng đầu tư không ít cho những thiết bị thông minh. Từ âm thanh, ánh sáng đến cảm biến các loại để giúp ngôi nhà thông minh hơn
Từ một số gu riêng do gia chủ và nhà thiết kế tìm được sự đồng cảm, đã hình thành nên đường nét chung cho bức tranh toàn cảnh về thiết kế nhà ở thời gian qua. Khi kinh tế chung tăng trưởng vững chắc hơn, trình độ dân trí ngày càng nâng cao thì chắc chắn sẽ hứa hẹn nhiều dấu ấn Việt trẻ trung, năng động, hiệu quả trong lĩnh vực nhà ở nói riêng và kiến trúc nói chung.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 141