Trong “Danh mục các đối tượng dự kiến xếp hạng di tích trên địa bàn trung tâm hiện hữu TP. Hồ Chí Minh” ban hành kèm theo Quyết định số 5360/QĐ-UBND ngày 25.11.2010 đã không có công trình dinh Thượng Thơ và nhiều công trình khác nữa.
Từ năm 2012, khi Hội KTS TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo mùa thu về Di sản kiến trúc đô thị TP. Hồ Chí Minh với chủ đề “Bảo vệ di sản để phát triển bền vững”, vấn đề này đã được đặt ra và khi đó, tôi đã nêu đề xuất cần hình thành quỹ Kiến trúc Thành phố.
Lý do của việc này là cách đặt vấn đề, nếu chỉ “cân đong đo đếm” theo luật Di sản văn hóa thì sẽ bỏ sót nhiều công trình cần bảo tồn, đó là loại “công trình kiến trúc tiềm ẩn giá trị nghệ thuật”. Những giá trị của nghệ thuật kiến trúc thường không được nhận ra ngay như thơ hay nhạc, chúng cần khoảng thời gian dài hơn, có khi đến hàng chục, hàng trăm năm sau.
Do vậy cần hình thành một quỹ Kiến trúc Thành phố, theo đó phải thực hiện điều tra, khảo sát, đánh giá và lập danh sách những công trình tiêu biểu cho các trào lưu kiến trúc cho từng thời kỳ lịch sử- văn hóa cần bảo tồn. Quỹ cần có một Hội đồng gồm đại diện nhiều giới từ khảo cổ, nghiên cứu lịch sử, kiến trúc, mỹ học cho đến những người làm công tác văn hóa hàng năm họp, đánh giá, cập nhật danh sách (bổ sung hoặc loại bỏ) và không quên những xu hướng kiến trúc đương thời. Việc hình thành quỹ Kiến trúc Thành phố có khi mất hàng chục năm nhưng cần thiết để củng cố hệ thống lịch sử kiến trúc Sài Gòn – TP. Hồ Chí Minh.
Thêm một tham khảo là ở một số nước, người ta có quỹ Di sản, thậm chí cả quỹ Cây xanh nữa. Khi cần đến sự thay thể, phá bỏ hoặc chặt cây phải có sự đồng ý của Hội đồng và cộng đồng.
Thực tế thành phố ta cũng đã có một số quyết định về công tác bảo tồn di sản. Ngày 29.5.2013, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định số 2751/QĐ-UBND về ban hành Chương trình hành động trong công tác bảo tồn cảnh quan kiến trúc đô thị trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Chương trình hành động khá cụ thể với nhiều hoạt động được phân công đầu mối, thời gian thực hiện. Sở Văn hóa và Thể thao được giao trách nhiệm chủ trì phối hợp các sở ngành chức năng có liên quan để “Xác định danh mục các công trình kiến trúc nghệ thuật, quần thể kiến trúc và các công trình kiến trúc đơn lẻ có giá trị tiêu biểu theo luật Di sản văn hóa”; Sở Quy hoạch-Kiến trúc được giao trách nhiệm chủ trì “Xác định các đối tượng kiến trúc cảnh quan đô thị cần bảo tồn trên địa bàn thành phố”; Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố được giao là cơ quan thường trực của Hội đồng Phân loại biệt thự. Theo đó, Viện nghiên cứu phát triển Thành phố chủ trì biên soạn “Tiêu chí phân loại biệt thự cũ” để phối hợp với các cơ quan khác có giải pháp bảo tồn cụ thể cho từng loại. Tiếc là thực tế ta chưa làm được gì nhiều.
Tính từ năm 2012, đã sáu năm trôi qua và tính từ khi ban hành “Chương trình hành động trong công tác bảo tồn cảnh quan kiến trúc đô thị trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh” năm 2013 thì đã năm năm trôi qua. Nhiều vấn đề phát sinh vẫn còn y nguyên. Chúng ta phải đặt câu hỏi, những người có trách nhiệm về công tác bảo tồn di sản đã làm được cái gì? Theo tôi, để tránh những trường hợp gây tranh luận như trường hợp dinh Thượng Thơ vừa qua, thành phố nên rà soát lại chương trình, đặt lại với các cơ quan về trách nhiệm này.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 145