Nhà ở ven kênh rạch: Chương trình đột phá cần giải pháp đột phá

 

 

Vấn đề xuất hiện nhà ở trên và ven kênh rạch tại thành phố ta đã có từ lâu, ở nhiều vùng với những mức độ khác nhau. Nguyên nhân vì sao xuất hiện ở từng nơi có thể khác nhau, ở bài viết này ta không đi sâu vào vấn đề đó. Nhưng các vùng này đều có chung đặc điểm là nhà ở của người dân mới đầu chỉ là nhà sàn gỗ trên cọc gỗ, rồi dần dần được thay bằng trụ bê tông giống như trụ tường rào, kiến trúc được kiên cố từng bước. Và bờ sông ngày càng hẹp dần do cơi nới, các nhà tiếp cận mép sông cần có chỗ neo đậu thuyền, chỗ chất hàng hóa vận chuyển, kinh doanh... Hậu quả là môi trường nước ngày càng xấu đi, tình trạng hôi thối ngày một gia tăng do dựng nhà lấn chiếm lòng kênh, xả rác, phóng uế và nước thải sinh hoạt trực tiếp xuống kênh rạch, chưa kể đến chất thải rắn, rác thải từ hàng hóa, hóa chất từ các sản phẩm tiêu dùng.
Hơn 20 năm qua, ở một số dự án điển hình như kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm, Tàu Hủ - Bến Nghé - đại lộ Võ Văn Kiệt… đã đạt được những thành quả cụ thể về chỉnh trang đô thị. Thực tế được ghi nhận ở các dự án trên là hiện nay không còn nhà ổ chuột ven sông, tạo dựng được cảnh quan đẹp, không còn mùi hôi thối từ các dòng kênh; đa số đã có kè bê tông cốt thép chống xói lở, có trục đường ven sông giảm tải cho các trục đường trong khu vực, tăng thêm diện tích cây xanh, công viên, tạo dựng được môi trường sinh hoạt cộng đồng… Từ vật chất được thay đổi đã tác động đến môi trường xã hội của khu vực dân cư ngày càng tốt hơn. Bước đầu đã hình thành tuyến du lịch sông nước trong nội thị.
Nói cách khác, thành công của công tác giải tỏa nhà ổ chuột nói riêng, công tác cải tạo môi trường nói chung bao gồm chỉnh trang đô thị, xây dựng hai tuyến đường dọc bờ kênh để bảo vệ, tạo khoảng không gian cây xanh, khoảng trống để sinh hoạt cộng đồng. 
Qua công tác giải tỏa nhà ổ chuột dọc kênh rạch và chỉnh trang đô thị như trên, các nhà chuyên môn đều thống nhất đó là thành công to lớn của thành phố ta nhưng thực ra có thể làm tốt hơn. Nhiều nhà chuyên môn đặt vấn đề: Tại sao không làm thiết kế đô thị để định hướng xây dựng hai bên bờ sông đẹp hơn? Tại sao không tái định cư lại người dân đã sinh sống trước đây? Tại sao không tăng cường vận chuyển đường sông?...
Thực sự thì trong quá trình thực hiện công tác giải tỏa, tất cả mọi vấn đề trên đều đã được nêu ra. Quá trình xử lý thực tế bao gồm các vấn đề kinh phí, thời gian, tiến độ thực hiện công tác xã hội, giải pháp di dời dân, tái định cư, căn cứ vào quá trình đền bù giải tỏa các dự án, căn cứ vào hiện trạng, nhu cầu cuộc sống của người dân… Những vấn đề đã đó không được thực hiện đồng bộ, mà phải triển khai từng bước: xây dựng chỗ tái định cư, bồi thường bằng tiền để người dân chọn nơi ở thích hợp theo khả năng của họ, giải phóng mặt bằng, thi công hệ thống cống thu nước từ khu dân cư để không còn thải trực tiếp ra sông, kênh rạch, tập trung gom nước thải hai bên kênh rạch vào ống chung rồi chuyển đến khu vực xử lý ngoài thành phố để xử lý nước thải…v.v…

 

 

 

Tất cả những vấn đề nêu trên đều phát sinh từ kinh phí. Vấn đề tổng thể nội dung cho công tác cải tạo môi trường hoàn chỉnh đều được đặt ra, từ quan điểm đến vấn đề xã hội, văn hóa và thực trạng đang diễn biến hai bên kênh rạch. Nhưng muốn thực hiện đồng bộ cần có đủ tài chính. Vì vậy có thể nói, chìa khóa để tháo gỡ chính là yếu tố tài chính. Nếu có đủ vốn, nếu chủ động về vốn, nếu huy động vốn được kịp thời, đúng lúc đúng chỗ thì có thể nói rất nhiều vấn đề sẽ được giải quyết. 
Hai đối tượng chính, hai chủ thể của quá trình này là người dân đang sinh sống trên - ven kênh rạch và các chủ đầu tư. Người dân đang sinh sống trên và ven kênh rạch, họ đã có tập quán quen sông, quen bến cạnh kênh rạch vì tiện lợi, tầm nhìn thoáng rộng, mặt nước thoáng, gió mát. Tuy khu ở chật hẹp, môi trường ô nhiễm nhưng là nơi làm cơ sở để tham gia thị trường buôn bán lẻ của người dân, nơi cung cấp các gánh hàng rong, các dịch vụ dọc bờ sông, vận chuyển hàng hóa…
Dự án cần vốn xây dựng tiền đề, cung cấp các nguồn vốn đối ứng trong giai đoạn đầu khó khăn nhất, tạo quỹ đất sạch để tái định cư, xây dựng các hạng mục công trình để chống xói lở, hệ thống cầu kết nối hai bên bờ cho ô tô và cho cả người đi bộ, biến thành không gian lớn, để kênh rạch không còn ngăn cách hoạt động của người dân.
Xuất phát từ yêu cầu đó, giá trị thương mại của dự án phải tính toán bao gồm tất cả các chi phí xuyên suốt trong quá trình thực hiện, khu vực hỗ trợ xã hội theo chính sách chung, riêng khu vực thương mại kinh doanh khai thác cần đảm bảo an toàn cho nhà đầu tư, bên cạnh đó Nhà nước hỗ trợ về cơ chế tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các dự án bất động sản khác. Chúng ta cần có cơ chế đột phá để dự án chỉnh trang đô thị chính là dự án phát triển bất động sản có giá trị sinh lời cao, có giá trị thu hút các hoạt động, là động lực phát triển của khu vực, tạo sự lan tỏa chung quanh và các khu ở mật độ cao, kết nối các không gian của trục đường, của các công trình công cộng, thay đổi cuộc sống của dân cư các khu ở mật độ cao.
Nếu làm được như trên, có lẽ ta sẽ không lo là thiếu nhà đầu tư, không lo thiếu vốn. Khi đó, những hạn chế như đã từng gặp phải sẽ được khắc phục. 
Chương trình đột phá cần những giải pháp đột phá.

 

 

 

 

TP. Hồ Chí Minh khuyến khích nhà đầu tư đề xuất dự án cụ thể
Theo Phó chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Lê Văn Khoa, thành phố đang tập trung thực hiện chương trình di dời hơn 20.000 căn nhà nằm trên và ven kênh rạch tại các quận, huyện nhằm chỉnh trang và phát triển đô thị từ nay đến 2020. Trước mắt thành phố thực hiện dự án chỉnh trang đô thị, di dời, tái định cư và cải thiện điều kiện sống cho các hộ dân sống trên và ven kênh Đôi (phía bờ nam, quận 8) theo hình thức PPP (đối tác công tư).
Qua điều tra, khảo sát bước đầu, phía bờ nam kênh Đôi, 2.463 trường hợp có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, 2.104 trường hợp không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và nhiều trường hợp có nhà nằm hẳn trên kênh; nguyện vọng nhận tiền đền bù rồi tự thu xếp chỗ ở có 1.314 trường hợp, nhận tái định cư 1.590 trường hợp và 1.663 hộ không có ý kiến...
TP. Hồ Chí Minh khuyến khích các nhà đầu tư tham gia nghiên cứu, đề xuất dự án đầu tư cụ thể để triển khai trên cơ sở đảm bảo quyền lợi chính đáng, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân bị ảnh hưởng bởi dự án; tuân thủ theo quy hoạch chung của thành phố.
                                           (Theo báo Thanh Niên ngày 13.12.2016)

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 128