Lún nứt
Lún-nứt là căn bệnh khá phổ biến ở mọi công trình, trong đó nhà ở gia đình không là ngoại lệ. Nguyên nhân có thể do cả thiết kế và thi công. Với tính toán thiết kế không đầy đủ, thiếu hệ số dư an toàn của hệ móng hay khung, đều có thể dẫn đến việc lún-nứt; việc sử dụng vật liệu kém chất lượng (như mác bê tông, mác vữa trát không đạt tiêu chuẩn), quy trình thi công không đúng cũng có thể gây lún-nứt. Nếu công trình lún đều thì cơ bản không ảnh hưởng nhiều, nhưng nếu công trình lún lệch có thể làm nứt hệ khung dầm, nứt tường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng hệ kết cấu chịu lực, kết cấu bao che ngôi nhà và gây kém thẩm mỹ. Nếu lún-nứt xảy ra ở những bức tường có cửa có thể gây vặn méo khung cửa, làm cửa bị kẹt không/khó đóng mở được. Nếu vết nứt xảy ra ở mái, sàn vệ sinh, tường bao che sẽ gây thấm dột nước. Thực tế, công trình thi công xong phải qua một thời gian dài (tính bằng năm) thì mới ổn định tải trọng trên nền đất, không còn chuyển vị nữa; khi đó mới biết được việc nứt có phải do lún hay không để có biện pháp xử lý thích hợp.
Thấm dột
Thấm dột một phần là hệ quả của nguyên nhân lún-nứt, xảy ra ở mái, tường bao che bên ngoài hay sàn vệ sinh (những nơi chịu tác động của nước hay sử dụng nước). Nếu những nơi này bị nứt thì bị thấm dột là khó tránh; còn nếu không bị nứt thì có thể do chất lượng vật liệu (bê tông, vữa trát) không đảm bảo. Một số công trình làm vườn trên mái, sân thượng, hay có các bồn hoa cũng là những nơi dễ gây thấm dột. Thấm dột làm cho trần, tường mốc, loang lổ thiếu thẩm mỹ và có thể gây hư hại trần thạch cao, sàn gỗ hay đồ đạc ở phạm vi liên quan; thậm chí gây nguy hiểm nếu liên quan đến những chỗ có điện. Thấm dột gây tâm lý khó chịu và ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng công trình cũng như đời sống. “Căn bệnh” này có thể phát ra ngay khi mới hoàn thành xây dựng, nhưng cũng có thể xuất hiện sau một thời gian dài, và đôi khi rất khó xác định nguyên nhân xuất phát từ đâu và việc xử lý không hề dễ dàng.
Sự cố nước
Sự cố liên quan đến nước bao gồm cả cấp và thoát nước, cũng do cả nguyên nhân thiết kế và thi công. Có sự cố xảy ra ngay sau khi sử dụng công trình, nhưng cũng có sự cố sau một thời gian mới phát sinh. Về cấp nước, các sự cố có thể là: hở nước ở chân thiết bị đấu nối với ống, áp lực kém, hở ống cấp gây thấm dột (thường trong hộp kỹ thuật, tường phòng vệ sinh), máy bơm và hệ thống van phao điện không hoạt động theo đúng nguyên lý thiết kế… Về thoát nước, các sự cố có thế là: ống thoát hở gây thấm dột, ống thoát không thoát kịp hoặc bị nghẹt/tắc ở phòng bếp, phòng vệ sinh; ống thoát mái không thoát kịp gây tràn mái, chảy nước vào trong nhà qua cửa sổ, cửa kỹ thuật mái… Thiết kế không tính toán chuẩn, thi công ẩu hoặc sai sót đều có thể là nguyên nhân gây nên những sự cố nước. Bên cạnh nguyên nhân do thiết kế và thi công như đã nói ở trên, còn có một nguyên nhân khác là do sử dụng, ví như việc để rác lọt vào hệ thống thoát nước của bếp, nhà vệ sinh gây tắc ống. Sự cố nước thường gây ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề vệ sinh, sinh hoạt của người sử dụng và khó khăn trong việc sửa chữa, nhất là đối với những hệ thống ống trong hộp kỹ thuật hay ngầm tường.
Sự cố điện
Thường xảy ra do quá tải trên một hệ thống cục bộ hay tổng thể toàn nhà. Trong điều kiện bình thường, sử dụng ít thiết bị thì không xảy ra điều này, nhưng trong trường hợp, thời điểm đặc biệt sử dụng nhiều thiết bị thì gây quá tải, sập nguồn. Nguyên nhân có thể do thiết kế không tính trước được những điều kiện đặc biệt đó, hoặc phân bố hệ thống không hợp lý, hoặc thi công không đúng theo thiết kế… Sự cố điện có thể là việc chập cháy, rò điện đối với một số thiết bị cần dây nối đất mà không có; hay cũng có thế liên quan với chuyện thấm dột do nước đã đề cập ở trên. Một vấn đề khác tuy không nguy hiểm nhưng gây khó chịu cho người sử dụng là các mặt điều khiển hệ thống điện bố trí không chuẩn, không khoa học; ví dụ như trên cùng một mặt điều khiển, công tắc bên trái thì điều khiển đèn bên phải, và ngược lại; hay vị trí các mặt điều khiển (công tắc, ổ cắm) bị che khuất khi kê đồ đạc nội thất vào. Việc này không khó xử lý nhưng đối với gia chủ cũng không dễ chịu chút nào và cũng mất thời gian chỉnh sửa.
Đồ gỗ biến dạng
Gỗ là một loại vật liệu nhiều ưu điểm, song cũng “đỏng đảnh” và “nhạy cảm”, được sử dụng nhiều trong nội thất. Cho dù quy trình xử lý gỗ xây dựng được thực hiện đúng (phơi, ngâm, sấy) nhưng gỗ vẫn có thể bị biến dạng khi đưa vào sử dụng trong công trình. Có thể dễ thấy các trường hợp sàn gỗ bị phồng lên do giãn nở khi thời tiết ẩm, hay co ngót khi thời tiết hanh làm xộc xệch, hở khe; cửa gỗ bị kẹt, trệt sàn khó đóng/mở. Với đồ đạc nội thất bằng gỗ cũng vậy, bị giãn nở-co ngót trong quá trình vận hành, gây khó khăn cho sử dụng như việc kẹt cánh tủ, ngăn kéo. Điều này xảy ra nhiều với gỗ tự nhiên, gỗ công nghiệp thì ít bị ảnh hưởng hơn. Bên cạnh nguyên nhân là thời tiết tự nhiên của các mùa thay đổi khác nhau thì điều kiện sử dụng thực tế cũng có ảnh hưởng, như việc bật điều hòa trong phòng cũng có thể gây co ngót cho gỗ, hay đồ trong phòng vệ sinh lại bị giãn nở do ẩm. Nói chung vấn đề đồ gỗ biến dạng không gây nguy hiểm và cũng dễ xử lý. Thông thường, phải qua một năm (với tất cả các mùa) thì đồ gỗ mới có trạng thái ổn định.
Phòng bệnh và chữa bệnh
Trên đây là những “căn bệnh” thường thấy phát sinh sau khi xây nhà. Để “trị” những “căn bệnh” này, phải cần cả phòng bệnh và chữa bệnh. Để phòng bệnh, đó là việc phải sử dụng đúng giải pháp kỹ thuật, khoa học; ví dụ như nền đất yếu phải dùng móng cọc để tránh lún nứt (thay vì móng băng là giải pháp phổ biến). Với hệ thống điện-nước, phải thiết kế chuẩn, khoa học, tính toán đầy đủ trong những trường hợp đặc biệt có thể xảy ra đối với công trình, như trường hợp mưa to nhất (đối với thoát nước), trường hợp sử dụng nhiều thiết bị nhất (đối với điện). Nên tận dụng và phát huy các công nghệ, vật liệu mới như vật liệu chống thấm. Việc thi công phải đúng quy trình, đúng kỹ thuật, cẩn thận không được phép sai sót. Nhất thiết phải kiểm tra các hệ thống kỹ thuật qua từng giai đoạn thi công cho tới cả khi sử dụng. Ví dụ như phải kiểm tra áp lực nước trên toàn hệ thống trước khi xây hộp kỹ thuật, trát tường; thực hiện chống thấm và kiểm tra sàn vệ sinh trước khi lát sàn… Để chữa bệnh - khi có sự cố, cần phải tìm hiểu đúng nguyên nhân để có giải pháp phù hợp và lựa chọn đội thi công có tay nghề, có uy tín thực hiện. Việc cam kết bảo hành, bảo trì đối với các nhà thầu thi công từng hạng mục là cần thiết để ràng buộc trách nhiệm với họ khi phát sinh “bệnh” cần sửa chữa.
Nói chung, đối với công trình bình thường, phải qua một năm với đủ loại điều kiện thời tiết, mưa nắng, các dạng thức hoạt động của con người khi ở và sinh hoạt, mới bộc lộ được hết các vấn đề để có thể sữa chữa, hiệu chỉnh. Không ai dám khẳng định rằng một công trình xây xong sẽ hoàn hảo không có vấn đề, sự cố gì. Nhưng nếu nắm rõ được các nội dung, nguyên nhân thì việc “chữa bệnh” sẽ đơn giản, hiệu quả và nhanh chóng hơn rất nhiều.
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 179