Ảnh bếp TEKA
Bếp hiện đại trong ngôi nhà hiện đại
Về bản chất, bếp vẫn là không gian quan trọng trong ngôi nhà, là nơi nấu nướng thức ăn, có ý nghĩa nhiều trong sinh hoạt gia đình. Con người không thể sống mà không có ăn. Nhưng quan niệm xã hội đã thay đổi, bếp không còn là phụ, là xó (bếp) nữa. Bếp xứng đáng là một không gian nhiều ý nghĩa trong ngôi nhà hiện đại. Chính vì vậy người ta quan tâm tới bếp hơn, được chú trọng và đầu tư nhiều hơn. Nếu tính suất đầu tư trên mét vuông diện tích thì bếp là nơi đắt nhất trong ngôi nhà. Sự thay đổi của xã hội, của kiến trúc, lối sống, khoa học công nghệ… đã đem tới một diện mạo hoàn toàn mới cho căn bếp. Bếp trở thành một trung tâm, nơi sinh hoạt chung của gia đình bên cạnh phòng khách. Thực tế cũng cho thấy trong các ngôi nhà hiện đại, dù là biệt thự hay nhà phố, không gian bếp thường được thiết kế thông suốt với không gian phòng khách - sinh hoạt chung để tiện lợi trong sinh hoạt và để phô trương không gian nội thất của bếp, mở rộng tầm nhìn.
Trong cuộc sống công nghiệp và trong ngôi nhà hiện đại, những thành viên trong gia đình thường thiếu sự kết nối do ít gặp nhau do bận bịu, và thường có không gian riêng (phòng ngủ riêng); thì bếp chính là nơi quây quần sum họp ở mỗi bữa ăn, là nơi chuyện trò chia sẻ. Điều này thực sự có ý nghĩa và để đạt được điều đó, bếp phải tiện nghi, sang, sạch, đẹp là điều hiển nhiên.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bếp phải cần một diện tích quá lớn và đầu tư quá nhiều tiền. Vẫn theo một công thức cơ bản là bếp cần hệ thống tủ bếp, các trang thiết bị như bếp nấu, máy hút mùi, chậu rửa đi cùng hệ thống kệ bếp; và các thiết bị hỗ trợ như tủ lạnh, lò nướng, lò vi sóng… nhưng việc tổ chức căn bếp có thể rất đa dạng, phụ thuộc vào thói quen, vào gu của từng chủ nhân, phụ thuộc vào thực tế ngôi nhà và túi tiền đầu tư… Có những căn bếp tiêu tốn tới hàng trăm triệu, thậm chí tiền tỉ, nhưng có những căn bếp chỉ đầu tư vài chục triệu đồng. Làm thế nào “liệu cơm gắp mắm” là sự đồng điệu của chủ nhà với kiến trúc sư hay nhà thiết kế nội thất. Bếp có tiện nghi, đẹp hay không cần tới bản thiết kế chi tiết, tỉ mỉ của người thiết kế sau khi nắm rõ những nhu cầu của chủ nhà.
Việc thiết kế bếp phải triển khai từ rất sớm ở hồ sơ thiết kế sơ bộ, chứ không phải xây xong nhà rồi gọi đơn vị nội thất vào làm. Ở giai đoạn đầu, phải định hình được không gian, bố trí mặt bằng tủ kệ, định vị vị trí của bếp nấu, chậu rửa, tủ lạnh... Bên cạnh đó, với nhiều người, bếp cũng quan trọng ở mặt phong thủy; nên cần xem xét cẩn trọng về vị trí hay hướng. Đó là những dữ liệu đầu tiên để hình thành nên căn bếp. Ở giai đoạn tiếp theo là thiết kế kỹ thuật, liên quan đến thi công phần thô; là định vị các hệ thống điện, chiếu sáng, cấp thoát nước, hút mùi thông gió cho bếp. Các hệ thống này phải được thi công chuẩn chỉ, chính xác. Và sau cùng là lắp đặt hệ thống tủ bếp và thiết bị trong giai đoạn hoàn thiện.
Ảnh bếp Meister
Đàn ông làm nhà, đàn bà nấu bếp
Căn bếp xưa thường gắn liền với bóng dáng của người phụ nữ, vì đó là công việc của họ. Thời phong kiến, ở nhiều gia đình phụ nữ chỉ được ăn cơm dưới bếp, còn trên nhà là chỗ của đàn ông. Xã hội đã thay đổi và ngôi nhà cũng thay đổi, căn bếp cũng không còn như ngày trước. Nhưng nếu hỏi ai là chủ của căn bếp thì câu trả lời vẫn là người phụ nữ, dù bình đẳng, không định kiến về vấn đề giới tính. Bởi phụ nữ luôn là người gắn với công việc bếp núc, nấu ăn, là người thường xuyên có mặt trong căn bếp dù ở ngôi nhà nào, thời kỳ nào.
Làm bếp là công việc thường xuyên, không gian bếp là không gian sử dụng hàng ngày chứ không phải là phòng chức năng giải trí trong chốc lát. Chính vì thế, đối với phụ nữ trong gia đình, căn bếp là không gian riêng của họ, là một phần cuộc sống của họ.
Nhưng trong chuyện làm nhà lại có một chút mâu thuẫn: đó là người làm việc với kiến trúc sư, đơn vị thiết kế và trông nom, giám sát trong quá trình thi công lại là người đàn ông đóng vai người chủ gia đình. Từ xưa tới nay, việc làm nhà luôn được coi là việc của đàn ông và đàn ông phải đứng ra gánh lấy trách nhiệm ấy (trừ gia đình không có đàn ông trưởng thành). Đó cũng là một logic dễ hiểu vì làm nhà là một công việc nặng nhọc, kéo dài, đòi hỏi sức khỏe và độ bền bỉ, kiên trì - phù hợp với sức vóc và tính cách đàn ông. Bên cạnh đó, kiến thức về xây dựng, kiến trúc, các vấn đề kỹ thuật... đàn ông cũng thường hiểu biết nhiều hơn phụ nữ. Và cuối cùng, đàn ông là phái mạnh, có cái tôi, cái uy cần thiết để thể hiện với đối tác, thợ thuyền.. trong quá trình công việc làm nhà diễn ra.
Theo cái lý đó, người đàn ông cũng đảm nhiệm luôn việc xây dựng cái bếp, từ thiết kế đến thi công; hoặc có khi họ giao toàn quyền cho kiến trúc sư. Cũng có nhiều khi phụ nữ được mời tham vấn nhưng quyết định cuối cùng thường thuộc về người đàn ông. Mẫu thuẫn chính là ở chỗ đó: người đàn ông ít khi vào bếp nhưng lại tạo dựng nên không gian này - dành cho phụ nữ. Vì thế khi đưa vào sử dụng, không hiếm những trường hợp cái bếp lại thành “vấn đề” với người phụ nữ vì những suy nghĩ và quan điểm khác biệt. Về mặt tính cách liên quan tới giới tính, người đàn ông thích cái mới, hiện đại, thích ứng dụng những điều mới mẻ - nhiều khi là một sự thử nghiệm. Trong khi đó người phụ nữ ít (và ngại) cập nhật những cái mới, tân tiến; họ quen với nếp cũ, cách làm cũ và họ có cái lý riêng của họ. Thế nên có những căn bếp tiện nghi, bóng bẩy, long lanh được làm ra (bởi những người đàn ông) nhưng phụ nữ lại không thích. Ví dụ như có căn bếp làm quầy bar tủ rượu hoành tráng, nhưng thực tế gia đình không có nhu cầu sử dụng. Có người phụ nữ quen nếp cũ cần cái sàn ướt để gia công nhưng bếp lại không có; hay tủ bếp quá hiện đại với đủ các ngăn hộc giá kệ rất đắt tiền lại làm cản trở thao tác nấu bếp vì mất công tìm kiếm và cất đi, bởi người nội trợ thích bày sẵn mọi thứ ra cho tiện. Việc lắp đặt quá nhiều thiết bị cũng có thể là một sự lãng phí nếu không hoặc ít sử dụng… Hay một vấn đề quan trọng khác là kích thước nhân trắc học: có thể người đàn ông làm theo kích thước với vóc dáng của họ nhưng lại không phù hợp với người phụ nữ trong nhà mình vì nhỏ bé hơn, nên sẽ rất bất tiện khi nấu nướng. Nhiều khi những thứ đầu tư không hiệu quả nhưng những nhu cầu rất sát sườn, cần thiết của người phụ nữ thì căn bếp lại không đáp ứng được đầy đủ.
Đàn ông làm nhà, đàn bà nấu bếp- luôn là như vậy. Để một căn bếp đẹp và hữu dụng cần tới kiến trúc sư và nhà thi công nội thất, nhưng đừng quên ý kiến của phụ nữ - người thực sự là chủ căn bếp.
Ảnh bếp BLUM
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 159