Sang hơn nhờ tường

Khác với vật liệu cung cấp cho phần thô như bêtông, gạch xây hay xi măng, vật liệu hoàn thiện nội ngoại thất luôn có những biến động theo xu hướng tiêu dùng, khả năng quảng bá và kiểm chứng hiệu quả trên thực tế. Nhà thiết kế, nhà thầu hay gặp câu hỏi thường lệ của khách hàng: giờ này gạch gì phổ biến nhỉ, sơn nào hiện nay OK, hay kiểu ốp lát nào thì hiệu quả? Và đa số gia chủ cũng đều không nói ra nhưng ngầm đồng ý với nhà chuyên môn khi họ phân tích rằng: nếu chọn kiểu này (hay chất liệu này) thì sẽ giúp nhà anh/chị sang hơn.

Tấm 3D, kính màu, gạch ghép mảnh nghệ thuật… là các vật liệu giúp tường độc đáo hơn, làm điểm nhấn hiệu quả

 

Trong những từ ngữ được dùng để khen ngợi cho một ngôi nhà hoàn thiện, có lẽ “sang” là khái niệm khó diễn đạt và dễ gây tranh cãi nhất. Sang hay được dùng trong thế đối lập với quê mùa, sến súa hoặc lòe loẹt. Sang trong mắt người trẻ tuổi Việt còn đồng nghĩa với cái mới và đang được các ngôi sao thế giới ưa chuộng, trong khi sang theo chuẩn của giới trung niên hiện nay thì lại khá gần với vẻ đẹp cổ điển, sau bao biến động thời cuộc vẫn không phai nhạt gì nhiều. Còn sang theo giới chuyên môn thì khá rộng, có thể kể đến vài định nghĩa như là tỷ lệ đẹp, màu sắc trang nhã, hoàn thiện chuẩn mực và cả yếu tố độc đáo lạ mắt nữa. Chính vì thế, để đạt được sang khi xử lý nội thất một ngôi nhà nhiều thế hệ cùng chung sống sẽ đồng nghĩa với việc phải đáp ứng được tiêu chuẩn của khá nhiều quan niệm trái ngược nhau.

 

 Chỉ là mấy bức tường thôi mà
Trong 3 thành phần (bề mặt) cơ bản tạo nên cấu trúc không gian là sàn, tường và trần thì tường nằm trong vùng quan sát phổ quát nhất. Người ta có thể không đi tới được hay chạm vào một mảng tường do giới hạn diện tích và bố trí vật dụng nhưng vẫn cảm nhận và chịu tác động của bề mặt tường đó. Tường đẹp cũng giúp hình thành bề mặt bao quanh vật dụng, làm nền cho các tác phẩm nghệ thuật và gắn liền với hệ thống cửa đi, cửa sổ cũng như các phụ kiện thiết yếu khác của không gian sống như tivi, tủ sách, đèn…
Nhà ở truyền thống Việt Nam đa phần theo cấu trúc bộ khung gỗ, nên các bức tường xuất hiện khá ít ỏi, chủ yếu là ở đầu hồi và hầu như không có tường ngăn. Đây cũng là đặc điểm khiến dạng nhà truyền thống khá phù hợp khi khai thác để làm resort nghỉ dưỡng, nhà hàng hay không gian mở ít dùng đến các mảng ngăn cố định mà thiên về các mảng tường nửa kín nửa hở, khai thác họa tiết gỗ hoặc bề mặt tương đồng với hệ cửa truyền thống như lá sách, bức bàn hay thượng song hạ bản. Còn khi vào căn hộ chung cư, nhà phố có kiểu chia phòng riêng biệt thì xử lý vách ngăn kiểu nhà truyền thống sẽ có thể không phù hợp hoặc phải biến tấu đi ít nhiều.
Trong khi đó dạng nhà cổ điển Tây phương với xuất phát điểm về mặt cấu trúc là tường chịu lực (gạch, đá, gỗ) thường có rất nhiều dạng thức trang trí, xử lý từ bề mặt chất liệu đến họa tiết, tỷ lệ trên bề mặt vừa chuẩn mực vừa có nhiều khả năng biến tấu. Do đó các gia chủ thời nay chọn kiểu trang trí nhà theo lối cổ điển Tây phương sẽ thấy nhà chuyên môn hay sử dụng các dạng thức vòm cong hoặc vuông, chia ô trên tường, tạo các lớp phào chỉ chạy dọc ngang, đóng khung… và kết hợp được nhiều loại chất liệu như đá, giấy dán tường cho đến sơn hiệu ứng… khá phong phú.
Một số gia chủ và cả nhà chuyên môn nữa chắc chắn sẽ không tán đồng cách hoàn thiện tường theo kiểu Đông hay theo Tây thuần túy. Họ cho rằng thời nay có thể sáng tạo ra các kiểu thức mới với sự pha trộn giữa Đông - Tây có chắt lọc chi tiết rồi biến tấu chứ không nhất thiết phải quá hoài niệm theo truyền thống. Điều này dĩ nhiên tạo ra môi trường sáng tạo thú vị, đồng thời tránh khỏi tình trạng nhàm chán hoặc lặp lại kiểu thức cũ đã khá quen thuộc.
Một xu thế nữa được thế hệ kiến trúc sư và gia chủ trong tuổi đời từ cuối 8x đến nửa đầu 9x hiện nay khá ưa chuộng, đó là lối hoàn thiện nhà thủ công, thiên về cảm xúc mộc mạc và có nhiều dấu ấn cá nhân. Chính họ tạo nên những trào lưu kiểu làm nhà tối giản, xử lý thô mộc hoặc chế tác vật liệu theo lối độc lạ, dĩ nhiên vẫn đòi hỏi thêm thời gian kiểm nghiệm trên thực tế sử dụng để có thể trở thành chuẩn mực được công nhận rộng rãi.
Rõ ràng là tuy chỉ xoay quanh việc hoàn thiện tường, nhưng hiện nay cũng có ít nhất 3 trào lưu chính đang chiếm đa số trong nhóm các vật liệu và giải pháp hoàn thiện tường nhà ở. Đó là trào lưu cổ điển Tây phương hoặc Tân cổ điển, phong cách hoài niệm truyền thống Đông phương, và kiểu làm nhà nhiệt đới đương đại. Mỗi trào lưu hay phong cách xử lý đều đi kèm theo các nhóm chất liệu và giải pháp tương ứng.

 

 

Khi hoàn thiện tường theo phong cách cổ điển, yếu tố tỷ lệ và tương quan chi tiết rất quan trọng, cần đảm bảo chuẩn mực tỷ lệ

Kiểu gì thì cũng cần làm cho tới
Với người lâu năm trong nghề, quan trọng không phải theo kiểu gì mà là làm ra sao. Anh Lý Minh Hải, nhà thầu lâu năm trong nghề chia sẻ rằng, kiểu gì thợ của anh cũng có thể làm được, mẫu mã lạ chưa làm được thì mày mò học hỏi, xem như vừa có công việc vừa biết thêm. Tuy nhiên anh ngán nhất là gặp gia chủ và nhà thiết kế biết nửa vời, hay do dự hoặc thay đổi xoành xoạch. “Có người mới buổi sáng vô kêu bắt chỉ đóng khung trên tường theo dạng nhà kiểu Pháp, đến chiều thì cả ông kiến trúc lẫn bà chủ nhà đòi đục ra làm theo kiểu hiện đại bên Singapore”. Anh Hải cho rằng việc tham khảo tư liệu khá nhiều và khá dễ dàng trên mạng hiện nay mà thiếu kinh nghiệm chọn lọc thông tin khiến chính giới làm nghề cũng dễ bị rối, nói chi là gia chủ.
Khi chọn kiểu hoàn thiện tường cho dạng nhà cổ điển Tây phương, cần chấp nhận mối quan hệ về tỷ lệ, màu sắc, mức độ gắn kết giữa các thành phần trên một bức tường cũng như giữa mảng tường và trần, sàn, cầu thang, cửa… Không ít công trình thuộc loại di sản từ thời Pháp hiện nay muốn phục chế rất khó khăn vì phải tìm được vật liệu cũng như giải pháp để có thể khôi phục bề mặt gốc của đá, sơn hay gỗ. Trường hợp nhà xây mới mà muốn làm như “nhà Tây” thì các chuyên gia khuyến cáo cần chọn lọc hệ thống chi tiết và sử dụng chất liệu hoàn thiện tường trong các chuẩn mực phổ quát, tránh phá cách quá nhiều. Giấy dán tường, sơn tạo hiệu ứng và một số loại gờ chỉ, nẹp ốp đúng kiểu sẽ đáp ứng tốt, không gây phản cảm về phong cách, miễn là phải kiểm soát về tỷ lệ. “Người Tây họ làm kiến trúc như một nghệ thuật của kỹ thuật chính xác và tinh xảo, từ xưa đã đề ra các hoa văn trang trí, thức cột, kiểu Gothic hay Roman đều có chuẩn mực hết. Nay ta bắt chước họ mà làm qua loa hay râu ông nọ cắm cằm bà kia thì rất tốn kém mà không ra gì cả”, anh Hải đúc kết kinh nghiệm xây nhà hơn 30 năm của mình bằng 3 chữ: “làm cho tới!”.
Khác với anh Hải chuyên làm nhà phố hay biệt thự, bác Lê Thành là thầu lâu năm về kiểu nhà vườn, nhà gỗ, tịnh xá và chùa chiền. Chia sẻ về việc hoàn thiện tường theo phong cách truyền thống Việt hoặc Đông phương, bác Thành nêu quan điểm nếu làm đúng dạng thức thì rất tốn kém, đòi hỏi thủ công, tỉ mỉ và không nhiều gia chủ hiện nay đáp ứng được. “Ngay cả nhà mấy đại gia mang tiếng làm gỗ tự nhiên nhiều vậy chứ chỉ là sắm mấy bộ bàn ghế , tủ kệ cầu kỳ nhờ phá rừng mà có, chứ đâu theo được bao nhiêu tinh thần nhà mộc mạc của cha ông mình”. Bác Thành cũng khẳng định rằng không có ham làm ba cái nội thất gỗ tự nhiên nữa, khó đảm bảo chất lượng do thiếu ổn định nguồn nguyên liệu, giờ này nhóm thầu của bác thường xuyên sử dụng gỗ nhân tạo cắt CNC theo hoa văn truyền thống, hoặc xây gạch trần thật kỹ tạo nên dạng nhà kiểu Việt truyền thống mộc mạc mà gần gũi. Vấn đề theo bác Tài là “làm vừa đủ thì thấy đẹp, chứ nguyên ngôi nhà toàn gạch trần hoặc thuần gỗ thì khá ngợp và nhiều chỗ không hợp với sinh hoạt thời hiện đại”. Đồng ý quan niệm này, KTS Huỳnh Bình Phương cho rằng cũng như trang phục, hoàn thiện tường trông sang có thể chưa chắc phải đắt tiền hay rực rỡ, nhưng tạo nên quan hệ hài hòa với toàn bộ không gian chung quanh, với ánh sáng tự nhiên và nhân tạo, và với cả hệ thống đồ đạc đi cùng. Việc mô phỏng cấu trúc, họa tiết gỗ truyền thống sẽ giúp nội thất tạo được hơi thở Đông phương, đồng thời cũng dễ khiến ngôi nhà nhìn “già dặn” hơn. Do đó phong cách hoàn thiện này khá phổ biến tại không gian tâm linh, thờ cúng, phòng khách của các gia chủ cao niên, và một số nhà hàng phong cách Việt hoặc thuần túy Á Đông.

 

 

Vách thạch cao, giấy dán tường thế hệ mới có bề mặt nổi, bền và linh hoạt hơn trong thiết kế, tạo hình

 

KTS Bình Phương hiện cũng làm nhiều căn hộ dịch vụ cho giới trẻ và người nước ngoài thuê, nên cô chia sẻ quan niệm hiện nay về hoàn thiện nhà nói chung và tường nói riêng cần phải có gu thẩm mỹ đại chúng và nhắm vào đối tượng khách hàng trẻ năng động, du khách thích trải nghiệm không gian mang hơi thở nhiệt đới. Một số công trình đang thịnh hành kiểu tường hoàn thiện nhóm màu trắng - xanh (theo phong cách Hy Lạp, Địa Trung Hải) hay kiểu tường xám thô mộc kết hợp vẽ trên tường đang khá được ưa chuộng. Trong giải pháp vẽ tường, khái niệm bích họa đã dần tiến tới nghệ thuật sắp đặt và nhiều bạn trẻ hiện nay không còn chuộng những bức hình thuần trang trí minh họa nữa, mà có xu hướng chuyển sang tường vẽ có kèm theo sắp đặt, vật dụng tạo không gian ba chiều ấn tượng, hài hước, hoài niệm. Khung cửa cũ có xích đu, góc phố với vòi nước công cộng, hay các khung cửa cũ ghép với nhau tạo nên ấn tượng thu hút… được giới trẻ khá ưa chuộng, nhất là trong các công trình căn hộ dịch vụ, nhà phố cho thuê hoặc quán xá.
Dĩ nhiên, ai cũng biết có những kiểu cách và chất liệu chỉ mang tính hấp dẫn nhất thời và các bên tham gia làm nhà cần tránh sự thu hút ngắn hạn để tập trung vào những gì cơ bản và lâu dài. Một mảng tường hoàn thiện độc đáo vẫn phải cần giữ được tính đồng bộ với tổng thể không gian nội thất. Các giải pháp có chủ đề được tuân thủ theo một ý tưởng tạo hình cụ thể sẽ tồn tại lâu hơn là ngẫu hứng bất chợt. Ví dụ như mảng tường bằng gỗ tạo hình như những khoảng sóng nước lan tỏa sẽ rất hợp lý khi làm ở không gian sảnh khách sạn, resort biển, nhưng lại khó thuyết phục được gia chủ sử dụng trong bối cảnh căn hộ diện tích nhỏ, không đủ khoảng lùi để nhìn ngắm.
Hiện nay hãng vật liệu hoàn thiện nào cũng đầu tư làm catalogue, thậm chí showroom mô phỏng thực tế nhất hiệu quả của vật liệu đó trong bối cảnh hiện thực. Hầu hết các thiết kế trang trí nội thất nhà ở tư nhân hiện nay đều ít chuộng kiểu đục khoét, tô trét trên các bề mặt tường xây gạch. Việc phát triển nhiều giải pháp ngăn chia nhẹ (như dùng tường kính, vách di động…) khiến các mảng trang trí tường rối mắt và thiếu hợp lý ngày càng giảm bớt, thay vào đó là phong cách hiện đại hơn với những mảng màu tinh tế, những hoa văn hay chi tiết đắc địa, và đôi khi đơn giản chỉ là dùng mảng vật liệu đặt đúng nơi đúng chỗ là đủ.  
Các chất liệu hoàn thiện tường cũng ngày càng đa dạng như vải dán tường, tấm laminate hay metallic ốp tường... đang dần tạo ra một khuynh hướng thiết kế mới cho các nhà làm nội thất, đơn giản hơn mà lại ấn tượng hơn. Kính sơn màu, tấm alu bề mặt giả đá, giả đồng hoặc tấm 3D form… đều là chất liệu điểm nhấn cho một không gian đẹp nếu khéo sử dụng đúng chỗ. Dĩ nhiên, để làm mọi thứ “cho tới” thì đòi hỏi các bên tham gia có sự cân nhắc thấu đáo để bên cạnh những phương cách hoàn thiện đơn giản và phổ biến, những mảng trang trí đặc biệt không làm giảm đi hiệu quả thẩm mỹ chung của toàn bộ nội thất.

 

 

Họa tiết bằng gỗ nhân tạo, tấm alu cắt laser có thể thay thế kiểu vách làm từ gỗ tự nhiên. Có khi chỉ là vài khung cửa cũ, tường xi măng, lồng chim, cây xanh… nhưng khéo xếp đặt vẫn tạo nên những góc tường sáng tạo và ấn tượng

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 158