Khi không gian nhập-tách theo nhu cầu và vật dụng

Nhu cầu mua sắm, thay đổi vật dụng thường gia tăng dịp cuối năm. Từ thêm thiết bị bếp đến sắm đèn trang trí phòng khách, hoặc bài trí một góc thư giãn nhỏ trong phòng ngủ hay sắm tivi màn hình lớn... tất cả đều giúp nhà cửa thêm phần tiện nghi, tươm tất hơn. Thế nhưng, điều này cũng kéo theo sự biến đổi ít nhiều của không gian sống. Ít, có thể là đóng thêm tủ để chứa đồ, hay dọn lại phòng nhằm có chỗ cho bộ sofa hoành tráng. Còn nhiều, thậm chí phải cơi nới diện tích cho những nhu cầu mới, như một phòng nghe nhạc thật hay, một phòng ăn sang trọng không chung với gian bếp như cũ nữa. Tất cả liên quan đến chuyện nhập - tách và biến đổi không gian.

 

Từ chuyện nhập rồi tách của các không gian
Cách đây mấy mươi năm, một cái phản gỗ bên hiên đã đủ làm nơi quây quần ăn uống, nơi ngả lưng giữa trưa hè hay góc hàn huyên đêm trăng của nhiều gia đình. Tính chất văn hóa nông nghiệp thiên về tổng hợp khiến không gian nhà Việt nhiều tích hợp, đa năng, ít phân phòng cụ thể, với gian trước để thờ cúng, tiếp khách, đãi tiệc, còn gian phụ và gian sau cho bếp núc, nghỉ ngơi, kho tích trữ… Đến thời hiện đại, nhu cầu tiện ích cho con người tăng cao, các vật dụng, tiện nghi ngày càng chuyên biệt, kiểu như dàn nghe nhạc “n trong một” giờ đây không được đánh giá cao bằng giàn tách biệt nhiều thiết bị, hay một cuộc tiếp đãi ngày tết không chỉ xoay quanh bộ bàn ăn duy nhất, mà lan tỏa ra bàn trà, bàn thấp kiểu Nhật đến bàn cao kiểu quầy bar...
Ở trong bếp, trước kia là sự tích hợp của một loại máy có thể xay đủ thứ, thì giờ đây các loại máy làm bếp lại đề cao sự chuyên dụng như máy ép trái cây, xay sinh tố riêng, xay tiêu riêng, máy xay tỏi riêng... điều này dẫn đến tủ bếp phải đủ chỗ để chứa đựng. Không gian kiến trúc - nội thất cũng biến chuyển từ kiểu nhập - tổng hợp thành tách - phân tích nhiều hơn. Do vậy, nhà hiện đại phải “chiều ý” các gia chủ muốn có không gian riêng chuyên dụng, việc ngăn chia theo phòng trở nên phổ biến. Thậm chí phòng nghe nhạc thư giãn và phòng sinh hoạt gia đình vốn có thể hòa chung, nhưng nhiều gia đình “có điều kiện” vẫn muốn làm thành hai phòng riêng biệt với đầy đủ “đồ chơi” bên trong như tivi màn hình lớn, máy chiếu, trang âm chuyên dụng...

 

    
Thiết kế tủ bếp hoặc tủ sách cao đến trần để dự phòng đủ không gian chứa 

 

Đến đa dạng các kiểu thích ứng
Không gian kiến trúc biến đổi theo hướng “nhập rồi tách” còn biểu hiện qua tính đa năng - đa thích ứng. Khi các hoạt động ăn, ngủ, để xe... đã đạt đủ tiêu chuẩn thì sẽ nẩy sinh tiếp nhu cầu cao hơn cho sự hưởng thụ. Đối với ngôi nhà đã có sẵn hiện trạng, việc thay đổi sửa chữa vẫn có thể xảy ra nhưng tùy vào mức độ biến đổi, ví dụ như:
- Thay đổi một phần hoặc thêm bớt chức năng trong các không gian tương đồng: như thêm góc học tập trong phòng sinh hoạt, thêm nơi nghe nhạc trong phòng ngủ... thì sự biến đổi không nhất thiết phải di dời hay tác động vào phần cứng. Giải pháp đóng thêm tủ sách, mua những kệ trang trí liên hoàn, hay bố trí chỗ cho ghế sofa cùng giàn nghe nhạc... là có thể thích ứng được.
- Thay đổi toàn diện, cộng thêm không gian: do tính chuyên biệt của hoạt động cộng thêm mà không gian có sẵn không dễ đáp ứng, đòi hỏi phát sinh diện tích và tác động vào cả “phần cứng”. Ví dụ nhà có cô con gái tuổi teen thích thêm một bệ cửa sổ ngồi đọc sách thư giãn, thì không đơn giản là mở rộng bệ cửa sổ, mà phải đóng hẳn một dạng tủ kệ với mặt trên rộng chừng 60-80cm và chiều cao chuẩn ghế để ngồi hay nằm được, dĩ nhiên phải “dính líu” đến cả đèn chiếu sáng và giàn rèm cửa. Hay nhà có khoảng áp mái muốn cải tạo thành phòng nghe nhạc, xem phim thì phải xem xét từ phần khung xương cho đến hoàn thiện trang âm để đảm bảo nhu cầu nghe nhìn phù hợp. 
- Thay đổi nhờ thiết kế thông minh: là xu hướng nội thất đang dần phổ biến. Nếu là một kệ bếp độc lập thì khi có thêm một tủ lạnh cỡ lớn, hay chiếc lò nướng đời mới, có thể sẽ phải di chuyển, xê dịch nhằm đủ chỗ cho “nhân tố lạ”. Nhưng nếu là hệ thống tủ cố định thì khá phiền phức bởi việc tháo dỡ sẽ gây hư hại đáng kể. Do đó, những thương hiệu nội thất hàng đầu hiện nay đã điều chỉnh các sản phẩm trở nên thông minh theo hướng module hóa, cụ thể như bếp theo các khối ghép lại cùng nhau, thay thế hẳn cho kiểu bếp xây gạch đổ tấm đan ốp lát gạch men trước kia. Hiện nay hệ bếp module phân biệt khối nấu, khối rửa và khối soạn đã tính toán theo chuẩn quốc tế, với kích thước đến từng milimét cho các cỡ loại bếp, tủ lạnh, lò nướng, bồn rửa đi kèm. Khi cần mở rộng, nâng cấp thì hệ tủ module này có thể ghép thêm khối mới mà không phá vỡ cơ cấu cũ, thậm chí dễ dàng di dời thay đổi công năng phòng. Với những gia đình hay tổ chức tiệc đãi khách, việc thêm quầy bar, đặt bàn ăn phụ ở hiên, sân sau, hay giếng trời cũng giúp giảm tải đáng kể cho bếp.
Hiện nay, khuynh hướng thiết kế vật dụng, thiết bị theo cấu trúc lắp ghép, lan tỏa từ một đơn vị cơ bản đã được sử dụng khá phổ biến trong lĩnh vực đồ nội thất, đèn trang trí, với nhiều biến tấu phong phú và khả năng thay đổi rất linh hoạt. Từ không gian lớn như nhà xưởng, sân bay, bệnh viện, chung cư, cho đến điêu khắc ngoại thất, đồ dùng cho trẻ em và các tiện ích gia dụng, có thể nói mọi không gian và tiện nghi đều cần đến đơn vị cơ bản và năng mở rộng nhờ ghép nối đa chiều, bởi tính tiện dụng, tiết kiệm, chuẩn hóa và thẩm mỹ cao.

 

 

 

Để thỏa sức mua sắm
Nhu cầu mua sắm, thay đổi trang thiết bị hoặc gia tăng thêm không gian tiện ích ngày càng xuất hiện nhiều khi gia chủ trẻ tuổi hơn và có lối sống năng động, thời thượng hơn. Việc thỏa mãn nhu cầu này không quá khó khăn với kiến trúc sư. Khi hiểu được nhu cầu gia chủ, cập nhật những xu hướng tiện ích mới, các thiết kế tốt hoàn toàn dự trù được độ biến đổi không gian trong mức cho phép bằng nhiều cách phối hợp: 
- Khai thác những không gian trống, không xác định rõ tên gọi nhưng sẽ được sử dụng linh hoạt khi cần. 
- Các không gian chức năng được ngăn chia - liên thông bằng vật dụng nội thất, tủ kệ đa nhiệm có thể di dời chứ không phải là tường hay vách ngăn cố định. 
- Tạo những khoảng không gian có thể tận dụng liên kết như không gian giao thông, cầu thang, hành lang, sảnh… đều có thể được “huy động” đến khi cần. 
Sự thay đổi của trang thiết bị kỹ thuật theo thời gian để phù hợp với cuộc sống hiện đại cũng làm cho phong cách nội thất biến đổi nhiều. Cách nay chừng hơn mười năm khá thịnh hành kiểu hoàn thiện nội thất tô chỉ, giật cấp trần, trang trí vòm hay hốc âm, khi ấy trang thiết bị là những tivi và tủ lạnh khối hộp nhỏ, máy lạnh một hoặc hai cục gắn tường. Còn hiện nay xu hướng tối giản (minimalism) từ không gian đến vật dụng đều giảm thiểu các chi tiết cầu kỳ, đường nét và màu sắc trung tính. Điều này khiến kiểu đóng trần cũ khó tương thích với máy lạnh âm trần, thậm chí các nhà hàng phong cách cổ điển đều phải dùng máy lạnh tủ đứng hoặc “ngụy trang” cho các máy lạnh bình thường để hòa lẫn vào cấu trúc nội thất để không làm hỏng không gian kiến trúc sẵn có. Có thể khẳng định: trang thiết bị, vật dụng nội thất và không gian kiến trúc luôn chịu tác động qua lại với nhau, phát triển cùng nhau và tôn trọng lẫn nhau.
Gần đây, dạng thiết kế thô mộc, hoài niệm với gạch trần không tô, bêtông trần láng xi măng, hoa văn sắt cũ... đòi hỏi nhiều tính toán nội thất sao cho tương ứng với trang thiết bị công nghệ hiện đại. Đã hình thành hẳn các nhà cung cấp và chế tác vật dụng theo dạng “đồ mới trông như cũ” để đáp ứng thị trường này. Xu hướng dùng vật dụng làm điểm trang trí cũng gia tăng, như một số loại loa nghe nhạc được tích hợp và “ngụy trang” trong dáng vẻ bức tranh, chậu hoa. Nếu trước đây phòng khách chỉ cần chiếc tivi vừa đủ xem, thì nay tivi màn hình cong, màn hình tràn to hơn nửa bức tường còn được dùng để trang trí, tạo điểm nhấn cho căn phòng; tương tự một cái tủ lạnh lớn trong gian bếp không đơn thuần là chỗ trữ thức ăn. Các trang thiết bị ấy đã vượt lên trên vai trò công năng thuần túy để thành những điểm nhấn ấn tượng, hoặc kết hợp đồng điệu với một số vật dụng, diện tường và trần… đòi hỏi các cân nhắc, tính toán ngay từ đầu.
Tóm lại, những người tiêu dùng thông thái sẽ luôn có các tham khảo đa chiều từ nhà sản xuất trang thiết bị, vật dụng, đến nhà thiết kế và cả kỹ thuật thi công, để vừa thỏa mãn nhu cầu mua sắm, làm mới không gian nhà cửa dịp năm mới, vừa đảm bảo tính tiện ích và thẩm mỹ trong không gian sống của mình.

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 140