Chọn sơn "Một chạm, một màu"

Thời công nghệ, chọn nhờ chạm
Nếu cách đây khoảng 5 năm đi vào khu dân cư đang xây dựng hay ra chợ vật liệu có thể dễ dàng chứng kiến cảnh gia chủ và kiến trúc sư, hay nhà thầu và giám sát... cùng nhau ghé các trung tâm vật liệu, cửa hàng sơn để chọn lựa. Giờ đây thì hình ảnh này ngày càng ít dần, không phải vì không cón quan trọng mà chẳng qua thời thế đổi thay.
Chọn trên máy tính, điện thoại: công nghệ thực tế ảo giờ đây được nhiều hãng sơn ứng dụng giúp việc chọn màu sắc trở nên thuận tiện hơn bao giờ hết. Giới chuyên môn dùng từ “chọn một chạm” để nói lên việc dùng phần mềm chọn sơn thời công nghệ khá tiện lợi hiện nay. Chỉ cần gia chủ nói nhóm màu mình ưa thích, đi cùng kiểu nhà cổ điển hay hiện đại, cầu kỳ hay đơn giản, nhà thầu hoặc chuyên gia tư vấn về sơn sẽ đưa hình phối cảnh của ngôi nhà vào phần mềm tiện ích của hãng sơn, click chọn nhóm màu ưa thích rồi xem trước hiệu quả phối màu ra sao trên màn hình. 
Khái niệm một chạm (kiểu trong bóng đá) còn thể hiện qua việc hạn chế dùng nhiều màu sơn từ phía nhà chuyên môn. Chị Hoàng Mai, chuyên gia tư vấn nội thất cho rằng: màu sắc nội ngoại thất là màu mang tính tổng hợp, chỉ với một màu nhưng khi được chiếu sáng khác nhau, lên bề mặt khác nhau, nhìn từ khoảng cách cao thấp khác nhau, hoặc kỹ thuật lăn sơn khác nhau... là đã biến tấu rất phong phú rồi. Chị còn dí dỏm so sánh rằng: trong dân gian cũng gọi ngựa ô - gà ác - chó mực - mèo mun (cùng màu đen) với tên khác nhau đấy thôi. 
Kiểu chọn nhờ chạm còn phố biến nhờ các trang mạng về hình ảnh ngày càng phong phú. Gia chủ ngồi đâu cũng có thể gửi hình ảnh mình thích để nhà chuyên môn góp ý, rất cụ thể chứ không mơ hồ như thời trước. Tuy nhiên, chính vì những tiện ích dễ dàng này mà có vẻ như giới chuyên môn lại có xu hướng “lười” hơn trong việc phối kết màu sắc. Lập luận của họ là: “Một ngôi nhà có thể thuần một màu mà có nhiều sắc độ nếu biết phối kết sẽ rất sang và nhã”.

 

 

 

Một màu và ít hơn thế nữa! 
Theo ông Hai Thế, một chủ thầu lâu năm cho biết: anh em kiến trúc sư trẻ bây giờ thấy họ toàn chọn màu trắng, hầu như là mặc định vậy. Kiểu như thể kỷ trước chỉ có màu vôi vàng hay vôi xanh ve từ cơ quan đến nhà dân đều dùng, sang thập niên 90 đầu năm 2000 thì rộ lên dạng nhà lego dùng màu mạnh mẽ tươi vui, còn 5 năm trở lại đây toàn gặp nhà trắng! Thậm chí có người thiết kế không chọn màu sơn mà chỉ dùng thuần túy màu của xi măng, màu gạch đất nung không tô, màu lam gỗ, hay gạch bông kiểu cũ để trang trí hoàn thiện mặt tiền. Còn bên trong nhà cũng vậy, quay qua quay lại thấy toàn gạch xây trần lăn sơn dầu trắng, gạch bông ốp ngẫu hứng, xi măng trần tô loang lổ. Các nội thất cao cấp hơn thì dùng giấy dán tường, gỗ hay kính. Diện tích dành cho sơn nước chỉ còn trên trần, không gian phụ và bộ khung kết cấu. Các không gian để lộ hệ thống kỹ thuật trên trần hay xử lý theo kiểu siêu thị, quán café: sơn toàn bộ trần cùng hệ thống đường ống màu đen như một cách làm “biến mất” các dây nhợ, dầm đà.
Một số mặt tiền nhà theo phong cách hiện đại với giàn lam bọc ngoài hiện nay chỉ thấy thuần túy màu của lam (thường là trắng hoặc màu gỗ). Còn các công trình nhà phố của công ty V.T.N hầu như mặc định một đá xám và bê tông để trần, màu của cây xanh dây leo. Một số công ty khác xem màu trắng như giải pháp an toàn trong các thiết kế gần đây, họ phủ trắng lên mọi chất liệu từ nhôm đến sắt thép, từ gỗ qua lam nhựa tổng hợp, với lập luận là màu trắng nhẹ nhõm, giúp “kéo giãn” không gian nhà ống vốn không rộng, và màu trắng dễ làm nền để mọi màu sắc, chất liệu khác đi cùng đều dễ bật lên.

 

 

 

 

Những góc nhìn đa chiều
Việc dùng ít màu hoặc thậm chí không màu này một phần có sự ảnh hưởng qua tham khảo công trình khắp nơi trên thế giới, thể hiện tư duy nhanh nhạy và tiếp thu rất nhanh những gì xứ người làm, cho dù chưa chắc nhóm màu hay vật liệu đó đã phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương ở Việt Nam. Anh Nguyễn Phước Thuận Lộc, một kiến trúc sư kỳ cựu ở Huế đã nhận xét: “Về độ bền và khả năng chống chọi thời tiết thì những ngôi nhà mới sơn trắng không thể bằng nhà cũ sơn màu đậm đà. Chỉ hai ba mùa mưa nắng là tường và hệ khung thép sơn trắng đã ngả vàng, mốc đen hoặc loang lổ rất khó coi vì khí hậu ngoài Huế rất khắc nghiệt. Hãy nhìn thử màu đỏ đậm đà của trường Quốc Học Huế để thấy tiền nhân chọn màu khéo léo và mạnh mẽ thế nào!”. 
Không riêng gì nhà ở Huế, nhà phố tại TP.HCM hay đồng bằng sông Cửu Long nếu quay về các hướng nắng gắt, mưa tạt nhiều cũng sẽ rất mau xuống màu nếu dùng màu trắng. Rõ ràng các nhà thiết kế trẻ theo xu hướng thiết kế nhiệt đới đã có lý, một mảng sơn trắng ố vàng loang lổ sẽ phản cảm hơn so với mảng tường gạch trần hay xi măng vốn đã sẵn có độ cũ, chỉ điểm xuyết thêm “màu mưa nắng”. Việc dùng màu của vật liệu giúp diễn tả độ “thật” của cấu trúc và chất liệu, đồng thời cũng thông qua đó giảm bớt chi phí - thời gian hoàn thiện theo kiểu cũ (tô trát - bả bột - sơn phết) để có thể đầu tư nhiều hơn về kỹ thuật hoàn thiện bề mặt. 
Ngoài ra, cũng nên nhìn nhận việc hoàn thiện bề mặt nhà phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và cảm nhận không gian của người cư ngụ, cũng như người quan sát bên ngoài. Nhà cùng dãy liên kế giống nhau nhưng nếu thay đổi màu sơn hay màu vật liệu ốp tường sẽ có ấn tượng khác nhau. Thời xưa chưa có nhiều chi phí nhưng cha ông ta cứ mỗi năm đều sơn vôi lại ngôi nhà và tường rào, vừa để làm vệ sinh, tẩy rửa bụi bặm của năm cũ, vừa đem lại sức sống, tươi mới hơn, cũng chính là một tập quán - thói quen sinh hoạt cần gìn giữ mỗi dịp cuối năm hoặc khi nhà có sự kiện long trọng như lễ tết, cưới hỏi...

 

 
Cách hoàn thiện thô mộc tạo nên những sắc độ rất phong phú do bề mặt chất liệu và ánh sáng thay đổi

 

Chọn màu nên tương quan
Thực tế chứng minh khi bề mặt hoàn thiện được nhận ánh sáng khác nhau và hình khối lồi thụt khác nhau thì hiệu quả về màu sắc sẽ rất khác biệt. Có thể thấy hiện nay thị trường sơn phủ nói riêng và vật liệu hoàn thiện nói chung rất phong phú, dễ dàng sáng tạo. Vấn đề nằm ở mối tương quan và kỹ thuật hoàn thiện sao cho hợp lý, kinh tế, hiệu quả. Các nhà chuyên môn tạm tổng kết có khoảng 3 kiểu lựa chọn màu sắc dựa trên mối quan hệ giữa các thành phần như sau: 
- Đồng bộ: là cách chọn khá phổ biến, có người cho là đơn điệu, nhưng với nhà chuyên môn đủ kinh nghiệm thì khá hiệu quả, bởi vừa tạo nên tính nhất quán trong màu sắc, vừa khai thác nhiều khía cạnh phong phú của ánh sáng, chất liệu khi thay đổi theo thời tiết, thời điểm trong ngày, đem lại một gam màu nhất quán cho nhà. Ví dụ như một ngôi nhà hình khối theo lối hiện đại, hệ khung cửa kính mở rộng và có mảng miếng vuông vức thì việc màu trung tính hay màu trắng sẽ tạo nên vẻ đẹp thống nhất, đồng thời vẫn có thể chọn thêm một hoặc hai màu điểm nhấn ở các khu vực hình khối mang tính kết thúc hoặc cần phân biệt. Còn với dạng nhà theo kiến trúc cổ điển có nhiều chi tiết hoa văn thì cách dùng màu đồng bộ cũng giúp khai thác được vẻ đẹp chi tiết mà không bị diêm dúa, sặc sỡ. 
- Tương phản: là kiểu chọn màu sắc dựa vào sự đối lập để nổi bật yếu tố chính, tách bạch phông nền với đối tượng chủ đạo, khắc phục một số nhược điểm của hình khối. Thực chất lối chọn màu tương phản vẫn xuất phát từ sự đồng bộ, nhưng gia tăng các màu tương phản với gam màu chính, tạo thành sự phối hợp giữa các mảng màu đối lập nhau. Theo thẩm mỹ phương Tây thì cách dùng màu này đem lại sự hài hòa mà ấn tượng nhờ những màu đối lập đặt cạnh nhau, giúp công trình bớt đơn điệu và có nhấn nhá hấp dẫn. Còn theo phong thủy phương Đông thì đây là cách dùng màu của hành tương khắc để áp chế bớt sự thái quá của hành chủ đạo. Ví dụ, cả khối nhà thuần gam màu xanh nhạt và xám (hành thủy, kim) thì cần có một mảng nhấn màu đỏ sậm hay nâu hoặc vàng (hỏa, thổ) theo chủ ý tạo khác biệt. Hoặc không gian nhà tạo hình nhiều mảng tường phẳng, nét ngang (thuộc thổ) thì màu xanh lá hay màu gỗ rất cần đưa vào để có thể bổ sung yếu tố nổi bật, tạo khác biệt trong không gian.
- Chỉ dùng sắc độ vật liệu: là cách dùng “màu” dần phổ biến thời gian gần đây, nhất là trong các công trình theo phong cách thô mộc, hướng đến tiết kiệm năng lượng. Những “sắc màu” theo lối này gợi nhớ về kiểu nhà ở nông thôn thời điều kiện kinh tế khó khăn thường có màu sắc thuần âm (nhà tranh vách đất, nhà gỗ, nhà láng xi măng) đa phần không bắt mắt mà thâm trầm nhã nhặn, khi đi với hình khối hiện đại, xử lý chi tiết trau chuốt đem đến khác biệt với bối cảnh chung quanh lâu nay hay tô vẽ gờ chỉ, nhiều màu sắc. Xét toàn diện thì kiểu dùng màu sắc bằng chất liệu “bình mới rượu cũ” này không hề bắt mắt, thích hợp với một nhóm gia chủ còn trẻ tuổi có góc nhìn thoáng, ít câu nệ hình thức và chịu ảnh hưởng ít nhiều phong cách kiến trúc hiện đại, phảng phất chất thiền của Nhật Bản đương đại (với gam màu bê tông trần xám lạnh tối giản). 
Tóm lại, tùy theo hướng khí hậu, hướng giao tiếp mà màu sắc chọn lựa hoàn thiện có thể tương đồng hay tương phản để xác định chính phụ, làm nên nét hài hòa. Cũng cần tránh làm mặt ngoài nhà theo lối “đồ giả”, tức là chỉ có mặt dáng ngoài hoành tráng, còn bên trong sử dụng không tương ứng cấu trúc, thiếu thuận tiện, ấy là phạm phải vấn đề hình thức và nội dung không tương đồng nhau. Tất nhiên dù chọn màu phải “nhìn trước ngó sau” nhưng mỗi nhà vẫn nên giữ được vẻ riêng, không giống nhau đến mức khiến khách... đi lầm nhà. Yếu tố phụ trợ (như trồng cây, hàng rào, hồ nước) cũng như mảng màu điểm nhấn riêng cũng góp phần tạo khác biệt cho nhà mình, miễn sao không ảnh hưởng đến nhà khác.

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 135