Đô thị Phú Mỹ Hưng nơi có quy chế quản lý về kiến trúc
Nhiều cái đẹp cộng lại thành… không đẹp!
KTS Nguyễn Trường Lưu nói: “Tôi thừa nhận thực trạng hiện tại là mỹ quan đô thị chưa đẹp, còn thiếu thẩm mỹ, lố nhố”. Anh kể thêm rằng, có người bạn Pháp đã nói với anh rằng, xét về kiến trúc nhà phố, giới kiến trúc Việt Nam là bậc thầy trong việc tìm tòi thể hiện. Tuy nhiên, ở Việt Nam có thực trạng là hai cái đẹp đứng cạnh nhau lại thành cái không đẹp.
PGS - TS - KTS Nguyễn Khởi nhận định về nguyên nhân của tình trạng này: “Tôi cho rằng, trong việc cấp phép xây dựng hiện nay, chúng ta đã có những quy chuẩn kỹ thuật, còn việc quản lý thẩm mỹ thì đang bị buông lỏng. Theo tôi, muốn đảm bảo thẩm mỹ đô thị, dứt khoát phải quản lý. Còn quản lý như thế nào, việc đầu tiên là phải có thiết kế đô thị”. Những yếu tố kiến trúc liên quan đến thẩm mỹ chính là màu sắc, vật liệu, hình khối, kết cấu...
Những chi tiết này minh hoạ cho bức tranh “trăm hoa đua nở” trên đường phố. Ở đó, không chỉ có “những cái đẹp cộng lại thành không đẹp” mà còn có cả những cái xấu và sai. Có thể dẫn ra nhiều ví dụ về sự bất cập của các yếu tố này hiện rõ trên phố phường.
“Tôi có cảm giác là màu sắc công trình hiện nay, đặc biệt là ở những khu dân cư dạng phân lô, không chỉ biến thành phố trở thành một sân khấu cải lương lớn, mà thậm chí còn gây một tâm lý dễ nóng giận cho những người điều khiển phương tiện giao thông trên đường”, KTS Việt Phú ngán ngẩm nhận xét sau khi liệt kê những công trình dùng gam màu nóng “chình ình” giữa phố.
Còn nhận xét về việc dùng kính màu làm mặt tiền, KTS Quốc Hưng - công ty Cảnh Quan phát biểu: “Phong trào dùng kính trang trí có tráng thuỷ ở mặt tiền nhà rộ lên vào khoảng 8 năm nay. Sự xuất hiện của “trào lưu” này dẫn đến bức xúc, thậm chí kiện tụng nhau do bị hắt nắng, song do chưa có quy định tiêu chuẩn nào về loại kính này nên cuối cùng sự bức xúc đó đành chìm vào quên lãng”.
Thực trạng này đặt ra vấn đề cần quản lý kiến trúc đô thị. KTS Lưu Trọng Hải nêu ý kiến: “TP.HCM đã có những cơ hội để chỉnh trang đô thị, như việc mở rộng đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, mở đại lộ Đông - Tây. Song chúng ta đã không nắm bắt được những cơ hội đó do công tác chỉ đạo của TP không theo kịp yêu cầu. Lẽ ra khi có chủ trương tu sửa một con đường, con kênh, các nhà quản lý chuyên môn sớm xây dựng thiết kế đô thị và đề xuất lãnh đạo ban hành chính sách để thực hiện thiết kế đó. Đối với những công trình đã trót không tận dụng được cơ hội, vẫn cần có thiết kế đô thị để người dân, nhà đầu tư tự nhận thức được yêu cầu về diện mạo nơi mình sinh sống, để góp phần vào việc chỉnh trang”.
Độ phản quang kính của mặt tiền ngôi nhà này có quá 70% như dự thảo quản lý kiến trúc quy định?. Nên hiểu đây là sự “phong phú” hay sự không đồng nhất.
Những khu dân cư mới được xây dựng đồng bộ về chiều cao, kích thước, hình khối
Cần một chuẩn mực
Hiện nay, tại TP.HCM đã có quy định bước đầu về quản lý kiến trúc và các cuộc họp của giới chuyên môn đã dự thảo quy định có 5 chương này đến lần thứ 4. Có thể đó là bước đi đầu tiên chứng tỏ rằng thẩm mỹ đô thị bước đầu đã được chú ý.
Điều 23 của dự thảo ghi rõ: “Mặt ngoài nhà (mặt tiền, mặt bên) không sử dụng các màu nóng (như đỏ, đen) màu chói (như vàng, cam) trên toàn bộ mặt tiền nhà; không sử dụng gạch lát màu tối, có độ bóng cao để phủ trên toàn bộ mặt tiền nhà; không sử dụng vật liệu có độ phản quang quá 70% trong toàn bộ mặt tiền nhà”.
Mục tiêu và phạm vi áp dụng của quy định được nêu trong dự thảo là “quy định này thực thi như một công cụ để quản lý kiến trúc đô thị tại những khu vực chia lô hiện hữu chưa có quy hoạch chi tiết hoặc quy hoạch chi tiết hiện có chưa cung cấp đầy đủ thông tin quản lý kiến trúc công trình đơn lẻ”. Nếu dự thảo này được áp dụng trong quy trình cấp phép xây dựng, chắc chắn nhiều ngôi nhà trong thành phố phải... đổi màu sơn, giảm thiểu hoặc thay đổi việc dùng kính.
Thực ra, việc này cũng không có gì mới. Khu đô thị mới Phú Mỹ Hưng đã quan tâm đến điều này từ khi hình thành. KT&ĐS tham khảo một hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất giữa công ty liên doanh Phú Mỹ Hưng với một cá nhân lập từ tháng 3.2001, có một chương là “Quy định cụ thể thiết kế kiến trúc”. Trong chương này, bên cạnh quy định về khoảng lùi, độ cao, vạt góc... còn có những phần quy định liên quan đến hoàn thiện công trình.
Chẳng hạn, “Quy định hướng dẫn sơn màu hoàn thiện” nêu rõ: “Sơn màu hoàn thiện ngoại thất của tất cả các căn hộ phải sử dụng màu sáng, các chi tiết công trình thi công được sử dụng thêm một số màu hơi tối hơn để tạo ra sự hài hoà giữa các tông màu, có sự tương phản nhẹ nhàng. Tông màu ngoại thất kết hợp hài hoà giữa 10 màu sáng cùng với 7 màu tối hơn. Màu tía (purple - nguyên văn của văn bản) không được sử dụng để trang trí xây dựng tại khu Nam Sài Gòn. Nếu chủ hộ nào cứ quyết muốn dùng màu tía này thì phải có giấy phép đặc biệt của công ty Phú Mỹ Hưng...”. Quy định hướng dẫn vật liệu xây dựng thì ghi: “Cửa đi, cửa sổ phải dùng kính trong suốt và kính mờ. Cửa cho các cửa hàng của dãy nhà phố phải dùng kính trong suốt để tạo nên cảm giác sôi động dọc hè phố. Không được sử dụng kính có màu xanh da trời và màu nâu”.
Mục đích của quy định điều kiện quản lý tại Phú Mỹ Hưng nhằm: “Tạo ra nét đặc trưng cho từng khu phố nhưng vẫn hài hoà với tổng thể những khu lân cận; không gian mở và cảnh quan thích hợp; tối đa hoá giá trị cho những căn nhà ở vị trí mặt tiền phố... Hạn chế sự phát triển tự phát về khối và kích thước công trình”.
Những quy định này nằm trong điều khoản thi hành: người chuyển nhượng đất trong khu được gọi là bên B. Bên B phải ký vào hợp đồng có phụ lục với điều khoản: “Bên B phải tuân thủ và tôn trọng tất cả điều khoản và điều kiện trong hợp đồng này”.
KTS Nguyễn Trường Lưu, một trong những người tham gia bàn bạc về dự thảo quy định quản lý của thành phố, phát biểu: “Việc quản lý là cần thiết, song tôi cũng lưu ý rằng, nếu quản lý kiểu nào đó dẫn đến đồng bộ một cách cứng nhắc thì sẽ tạo bộ mặt phố phường rập khuôn một cách nhàm chán, không sinh động. Một ví dụ có thể thấy rõ là từ sau Nghị định 181 không cho bán đất lẻ phân lô, nhiều nhà đầu tư phải xây nhà đồng loạt để bán. Và giảm sự đơn điệu, nhàm chán trong kiến trúc là một bài toán mà không phải doanh nghiệp nào cũng giải được”.
Những ngôi nhà nổi bật vì màu sơn và kính
Màu sơn và tỷ lệ như thế này có thích hợp?
Dãy phố trên đường lê hồng phong, hai bà trưng nơi “hội tụ” nhiều kiểu dáng, phong cách, màu sắc
Màu sắc vẫn theo sở thích là chính
Bà Châu Mỹ Anh, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM
Theo bà Châu Mỹ Anh, phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM, thì thực trạng đa sắc màu như hiện nay là do sử dụng màu theo ý thích cá nhân, có thể vì tâm lý muốn làm nổi công trình nên cố gắng chọn cho mình một số màu thật lạ để không lẫn vào những công trình khác. Hầu hết các công trình kiến trúc dân dụng đều thuộc sở hữu tư nhân, TP thì chưa có quy chuẩn nào về màu sắc nên tận dụng màu sắc là chuyện... đương nhiên.
Việc tận dụng màu sắc tại các công trình kiến trúc trong TP tác động thế nào đến không gian, cảnh quan, thưa bà?
Trước tiên là ảnh hưởng trực tiếp đến người dân xung quanh các công trình kiến trúc đó. Thí dụ nếu căn nhà đối diện chọn màu sắc nóng, mỗi khi ánh nắng chiếu vào sẽ tạo cảm giác khó chịu cho căn nhà đối diện; bên cạnh đó còn tạo cảm giác phân tâm cho những người điều khiển phương tiện giao thông trên đường. Đôi khi sự phân tâm cũng dễ dẫn đến tai nạn. Chưa kể tác động của những gam màu nóng còn dẫn đến sự dễ nóng giận về mặt tâm lý cho những người thường xuyên phải tiếp xúc.
Với thực trạng TP hiện nay, không chỉ đề cập đến màu sắc của công trình kiến trúc mà còn phải để ý đến những bảng quảng cáo. Vị trí của các bảng này thường đặt tại những nơi dễ quan sát, tác động trực quan, nếu màu sắc của bảng dùng những gam màu nóng, chói sẽ góp phần làm cho màu sắc đô thị rất khó chấp nhận. Tại những tuyến đường mới giải toả, sau khi chỉnh trang cũng không ít công trình chọn màu sơn cảm tính, cái thì màu đỏ, cái màu tím xen với xanh... chỉ cần nhìn đã thấy nhức mắt.
Nguyên nhân “loạn màu” hiện nay do đâu, thưa bà?
Theo tôi nguyên nhân chính là do sự cảm thụ thẩm mỹ màu sắc của người dân chưa hình thành.
Chủ yếu vẫn là theo ý thích, thậm chí có nhiều người chọn màu theo quan điểm hợp tuổi, hợp số... cộng thêm công nghệ sơn ngày càng phát triển, có thể đáp ứng về màu sắc theo ý thích, chính điều này dẫn đến sự phát triển màu sắc đô thị không theo nguyên tắc nào.
Theo bà nên định hướng “quy hoạch” lại màu sắc như thế nào?
Đây là việc cần phải thực hiện. Theo tôi biết, TP.HCM có dự thảo về vấn đề này, chắc chắn sắp tới sẽ có điều chỉnh về màu sắc đối với đô thị. Trước mắt, có thể điều chỉnh màu sắc cho từng khối, từng hạng mục, vừa làm đẹp mỹ quan vừa giúp cho người dân dễ dàng phân định khu vực cần tìm, chẳng hạn có thể chọn một màu sắc nhất định cho các cơ quan, quy định một số màu sắc cho những khu phố được quy hoạch làm phố thương mại và các khu dân cư, trường học cũng nên có một gam màu chung.
Những tồn tại thực tế có thể điều chỉnh từ ý thức người dân, tuy nhiên, với những khu vực dân cư mới thì cần phải đặt ra tiêu chuẩn cụ thể, rõ ràng và người dân khi chọn màu sắc cho công trình phải tuân thủ theo nguyên tắc đó.
Cái khó hiện nay là hầu hết công trình đều thuộc sở hữu tư nhân, phải chăng không có giải pháp để hạn chế việc tận dụng màu?
Không hẳn là thế, nếu có một quy định rõ ràng cụ thể về màu sắc đô thị vẫn có thể điều chỉnh được việc sơn màu theo ý thích như hiện nay. Có thể đưa ra một số gam màu cấm, và một số gam màu nên thực hiện. Chẳng hạn có thể cấm sử dụng những gam màu nóng, chói, những gam màu nguyên mẫu tạo tâm lý nặng nề cho người nhìn.
Hiện có rất nhiều công trình đã thực hiện xong phần trang trí cho công trình xây dựng. Đến bây giờ TP mới đặt ra công tác quản lý màu sắc cho đô thị, phải chăng là đã trễ?
Theo tôi thì việc đưa màu sắc đô thị vào danh sách cần điều chỉnh đã được TP quan tâm từ lâu, tuy nhiên để đưa ra một tiêu chuẩn về màu sắc thì không thể đơn giản, cần phải có thời gian để tham khảo.
Trễ hay sớm theo tôi không quan trọng mà điều cần nhất là đưa ra gam màu nào phù hợp cho đô thị.
Th. Tòng thực hiện
Mặt kính phản quang chiếm tỷ lệ lớn của mặt tiền toà nhà. tỷ lệ này có cần được quy định?
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 16 (tháng 8.2007)