Điêu khắc hiện đại vừa phục vụ nhu cầu thưởng ngoạn, vừa trang trí làm duyên cho công trình một cách gần gũi và độc đáo, không câu nệ phải chễm chệ vào bảo tàng thăm thẳm hay đại sảnh hoành tráng
Có lẽ bởi tâm lý tốt khoe xấu che, có lẽ bởi nhà cửa trong tiềm thức của cư dân gốc nông nghiệp luôn gắn liền với tính ổn định, sự cố gắng tích cóp, mua sắm tiện nghi, mà phòng khách là nơi phù hợp để thể hiện những “ thành tích vượt khó” ấy. Dĩ nhiên, bày biện nhiều không đồng nghĩa với tiếp đón tốt, nhưng ít nhất tạm thấy là có đầy đủ tiện nghi.
Tiếp đón khách trong nhà ở riêng của mình đã khó, tiếp đón khách cho nơi công cộng còn gian nan hơn vì chín người mười ý khó chiều lòng tất thảy. Khách giờ đây phải quen mới ghé tới nhà, hay khách dạng “ không mời mà đến” thì cũng chỉ đột xuất. Nhưng “khách” nơi công cộng, tức là khách du lịch trong và ngoài nước, khách đi đường, dân cư đi dạo... thì ai cũng như nhau, không muốn tiếp cũng không được. Bởi trước khi “chủ nhân” của không gian nào đó chạy ra xếp đặt, dọn dẹp, bài trí... thì con đường đi lại, toàn bộ không gian vỉa hè, hay đặc trưng tiện nghi của nơi công cộng đã “lỡ gặp” khách trước rồi.
Vâng, chuyện vòng vèo nãy giờ là để nói về thái độ tiếp đón và tiện nghi nơi công cộng.
Thiếu một đường dốc đúng chuẩn cho người tàn tật, thiếu một lan can tay vịn vừa tầm cho trẻ em, thiếu một mái đón đủ che nắng che mưa... đều là những lỗi chuyên môn sơ đẳng khó chấp nhận trong quy hoạch cũng như thiết kế đô thị. Nhưng phải nói thẳng rằng, năng lực chuyên môn có giỏi đến đâu mà chủ đầu tư, nhà quản lý không đủ tầm để suy nghĩ về những chuyện ngỡ “nhỏ mà không nhỏ” ấy thì giới chuyên môn cũng bó tay, hoặc vẫn phóng bút vẽ ra đủ mọi thứ cho oai, nhưng khi thi công, sử dụng, quản lý thì “ rơi rớt” đâu mất.
Giữa lợi nhuận từ khai thác mặt bằng và sự chia sẻ - hỗ trợ - đóng góp với cộng đồng qua không gian công cộng, không phải lúc nào cũng được song hành, tương xứng trên bàn họp phương án thiết kế hay xem xét dự toán. Điều này dân gian quen nói câu “đồ ăn khác với đồ cúng, không phải đồ gì cũng đòi… ăn” là để dễ hình dung về thái độ của những chủ đầu tư chỉ biết chăm chú vào mấy mét vuông khai thác kinh doanh, tận thu và hay “quên” các yếu tố phục vụ của công trình.
Tôi rất ngạc nhiên khi thấy nhiều chủ đầu tư công trình “tự cho mình cao cấp” sẵn sàng chi đậm tiền để quảng cáo, nhưng lại không thể đặt vài băng ghế nghỉ chân tại sảnh siêu thị hay mấy chậu cây xanh nơi hành lang chung cư.
Thôi thiếu ghế ngồi vì sợ dân bụi đời nằm ngủ, thiếu đường dốc vì dân ta vốn quen chịu khó khiêng vác nặng (cứ cho là vậy đi), nhưng thiếu cái thùng rác để bao du khách phải loay hoay cầm rác trên tay đi tìm cả ngày không ra, thì có thuộc về lỗi thiết kế không nhỉ?
Những chiếc ghế nghỉ chân đặt đúng nơi luôn giá trị hơn một phòng khách sang trọng mà đóng kín cửa
.
Tôi cũng chưa lý giải nổi tại sao bao nhiêu quán xá ở bên xứ người - dù mang tiếng là nước công nghiệp với nhịp sống có tốc độ chóng mặt - lại luôn sẵn sàng mời khách ngồi nghỉ chân (dù không ăn gì), trong khi ở các đô thị lớn hoặc những nơi đang nhấp nhổm “lên hạng đô thị” ở xứ mình thì... hơi bị khó đấy! Câu trả lời cửa miệng “tại vì họ giàu hơn mình!” thực ra là một cách để lẩn tránh vấn đề, vì khái niệm phục vụ - tiếp đón không đồng nghĩa với có thu lợi hay không. Ví dụ không đâu xa, các điểm du lịch tại Thái Lan, Singapore đều có người chụp ảnh tất cả du khách nhưng không hề ghi biên lai hay chèo kéo gì cả. Đến khi hết tour đi trở ra cửa thì khách thấy ảnh của mình đã in sẵn, đóng khung, ép keo trang trọng rồi, ai thấy mình đẹp, ai thích thì lấy ảnh, trả tiền, không thì vẫn vui vẻ. Hay tại những con đường thuộc dạng xa lắc khu trung tâm vẫn có thể thấy dân Malaysia làm ghế ngồi nghỉ chân quanh những gốc cây to, đơn giản chỉ là bệ đá xây quanh với mấy thanh nhôm phân chia nhẹ nhàng mà thôi.
Phục vụ trước đi, rồi lợi nhuận tự nhiên sẽ đến, đó là triết lý đón và tiếp khách của họ.
Tiếp, đón không ra gì, thì làm sao giữ khách, làm sao mời khách quay lại?
Tạo những không gian giao đãi tốt cho cộng đồng ngày càng được khẳng định là chiến lược xây dựng hình ảnh thân thiện của cả một địa phương, một quốc gia, chứ không phải “lùa” khách vào đâu đó theo ý đồ kinh doanh riêng, hay đợi người ta đến (có mang theo lợi nhuận cho mình) rồi mới bắt tay hỏi han xoắn xuýt. Thực ra từ chủ đầu tư đến nhà chuyên môn hiện nay không phải là không biết đặt câu hỏi: Ai, làm gì, ở đâu, thế nào?… cho nội dung về nơi tiếp đón trong công trình của mình. Nhưng hỏi để mà hỏi, lời đáp thì lại không rõ ràng, không đến nơi đến chốn hoặc không đầy đủ với rất nhiều lý do tác động khác nhau.
Sự khác biệt giữa lợi nhuận trước mắt và lợi ích dài lâu thì không khó để nhận ra. Vấn đề là có chịu nhìn để nhận hay không mà thôi.
Trong sân bay Changi (Singapore), ấn tượng đầu tiên và sau cùng về một quốc gia luôn được chăm sóc đúng mức từ chi tiết nhỏ nhất, như phòng chăm sóc thay tã cho em bé, vườn lan, khu chơi game... và nhiều tiện ích khác
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 95