Muốn hiểu ánh sáng một vùng đất, có lẽ phải nhìn vào những đời người đã thắp nên nó.
Thuở những hải trình nối Đông với Tây còn tìm về thương cảng, người viễn xứ mang theo hàng hóa, tiếng nói, phong tục và nỗi nhớ quê nhà. Những cuộc gặp gỡ để lại dấu vết trong mái chùa, hội quán, rồi đi vào bữa ăn, ngày lễ, cách người ta đón một người xa lạ. Qua bao mùa gió, những điều từ ngoài biển tới đã bén rễ bên dòng sông.
Hội An có chiều sâu của một vùng đất biết đón nhận. Điều từ xa đến được tâm hồn bản địa bồi đắp, để trong một dáng phố có thể nhận ra nhiều phương trời.
Trong dáng phố ấy, đèn lồng góp một nét duyên ngay cả khi chưa được thắp sáng. Dưới mái ngói, bên hàng cột và khung cửa gỗ, đường cong của đèn tạo một nhịp mềm giữa những đường nét vững chãi. Sắc đỏ, vàng, trắng ngà điểm vào màu tường cũ, màu gỗ sẫm; tua đèn khẽ lay khiến khoảng hiên tĩnh lặng có thêm chuyển động. Chiếc đèn vừa vặn dưới mái nhà như một nét bút được đặt đúng chỗ, làm rõ hơn vẻ thanh nhã của cả không gian.

Đêm xuống, cuộc hòa hợp ấy tiếp tục bằng ánh sáng. Quầng sáng qua lớp giấy, lớp vải làm hiện những nét chạm dưới xà gỗ, những ô cửa lùi sâu, những vệt thời gian trên tường. Từng khoảng sáng dưới hiên nối nhau thành nhịp điệu của phố, dẫn bước người qua mà vẫn giữ cho mỗi ngôi nhà một chiều sâu riêng. Dáng đèn và ánh đèn cùng tạo nên một dấu ấn trong ký ức: Nhớ Hội An, người ta nhớ cả mái nhà lẫn quầng sáng ấm áp bên dưới mái nhà ấy.
Sự gắn bó ấy được nuôi dưỡng từ đời sống. Theo hồi ức các vị cao niên, mỗi dịp Trung thu, người trong phố từng tự làm đèn bằng tre và giấy để treo trước hiên nhà. Có lẽ đứa trẻ đã nhìn bàn tay người lớn lâu hơn nhìn ngọn đèn: Từ mấy thanh tre, một tờ giấy, một vật đẹp dần thành hình. Nhiều năm sau, đến lượt đôi tay ấy chuẩn bị ánh sáng cho con mình.
Một phong tục đi qua thời gian bằng những cuộc trao truyền gần gũi như thế.

Dưới mái nhà người thợ, nan tre được chuốt mỏng, uốn cong; giấy được phất, vải được căng. Có độ cân xứng phải học bằng mắt, có sức bền phải dò bằng tay. Tri thức nằm trong những động tác được sửa đi sửa lại, đến khi bàn tay nhớ được điều lời nói chưa chắc giảng hết.
Thớ tre giữ dáng đèn. Người giữ nghề giữ cho ký ức có hình hài.
Trong vẻ thanh nhẹ ấy có công phu, có kế sinh nhai, có niềm tự trọng của người làm ra một vật đẹp. Ánh đèn ngoài phố nối với bữa cơm dưới mái nhà người thợ. Khi một gia đình sống được bằng nghề, kinh nghiệm có người chăm chút, con trẻ có lý do để học tiếp công việc của cha ông. Di sản được nuôi dưỡng trong đời sống hằng ngày, cùng những lo toan và hy vọng.
Từ ngày 3 đến 6 tháng 12 năm 2026, Lễ hội Đèn lồng Quốc tế Hội An lần thứ nhất sẽ đón những sắc sáng từ phương xa về bên sông Hoài. Với chủ đề “Sắc màu di sản”, lễ hội mở cuộc gặp gỡ giữa nghề thủ công, nghệ thuật và những cách kể chuyện văn hóa.
Mỗi dáng đèn mang theo thẩm mỹ và ký ức của một cộng đồng. Một nét vẽ có thể dẫn ta đến một tín ngưỡng. Một chất liệu có thể kể chuyện núi rừng, sông biển. Trước ánh sáng của một xứ sở khác, ta nhận ra những ước vọng thân thuộc: Được sum vầy, sống bình an, trao cho con trẻ một ngày mai lành lặn.
Ánh sáng khi ấy mang ý nghĩa của sự thấu hiểu. Tình hữu nghị bắt đầu từ việc ta dành chỗ cho câu chuyện của người khác trong thế giới của mình.
.jpg)
Là thành viên Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thủ công và Nghệ thuật dân gian, Hội An có một nguồn lực quý giá đang sống giữa cộng đồng: Tri thức của những bàn tay. Những hoạt động trải nghiệm chế tác, đối thoại về nghề và thiết kế sáng tạo trong khuôn khổ lễ hội tạo cơ hội để nghệ nhân gặp người thiết kế, người trẻ gặp vốn nghề, người làm du lịch hiểu sâu hơn đời sống đã tạo nên vẻ đẹp của phố.
Từ những cuộc gặp ấy, một ý tưởng có thể tìm được người cùng thực hiện; một sản phẩm tìm được đời sống mới; một người trẻ nhìn thấy tương lai trong công việc của cha ông. Cộng đồng tiếp tục viết câu chuyện di sản bằng năng lực sáng tạo của mình.
Đó cũng là điều lễ hội kỳ vọng khơi mở: Đưa giá trị văn hóa trở thành nguồn nuôi dưỡng sinh kế, làm giàu trải nghiệm du lịch và nối dài hợp tác quốc tế. Ánh sáng của ký ức trở thành ánh sáng dẫn đường khi giúp con người nhận ra điều mình có thể làm tiếp.
Một mùa hội khép lại, nhưng ánh sáng còn được thắp tiếp khi người giữ nghề có thể trao cho con trẻ cả bí quyết của đôi tay lẫn niềm tin vào một đời sống đủ đầy từ nghề ấy. Qua mỗi lần trao truyền, ngọn sáng mang thêm hơi ấm của người hôm nay, soi về những bến bờ người đi trước chưa từng đặt chân tới.

THEO KT&ĐS SỐ 245