Nghe không

 

 

 

Tháng 9.1975, ông bác họ tôi đi công tác Sài Gòn bê ra cặp AR3, chỉ khi giỗ chạp, lễ tết tụ họp cả nhà, ông mới mở nhạc. Nhà ông cách nhà tôi mấy phố, thỉnh thoảng tôi vẫn lảng vảng ở cửa nhà ông để nhìn trộm cặp loa này cho đỡ thèm nhạc.
Một bữa, nghe tin tôi vác được AR3 tận bên Lào về, Trần Huy Hoan gửi từ Sài Gòn ra tặng tôi cái tăng âm Fisher-800TX, logo hình con chim én bay bay. Hoan bảo, cái thời sau 75, ampli này và AR3 “đấu” với nhau là số một. Đôi loa và cái tăng âm Hoan cho, giờ tôi vẫn bầy, không sửa tí gì, bầy để ngắm chơi thôi. Những gì đã qua thì hay, qua được đều hay. Những gì hay thì đã qua. Thỉnh thoảng trà dư tửu hậu với bạn bè, tôi hay đùa, AR3 với Fisher nổi tiếng vì chúng chẳng có tiếng gì. Nhưng không có nghĩa là chúng câm lặng. Chúng vẫn có thể kể những câu chuyện về một thời chưa xa nếu người nghe biết khơi gợi, biết nghe. Chẳng ngờ được cái amply hoen gỉ, đôi loa có mặt bằng vải thô (màu nước trà đặc trưng) thủng lỗ chỗ lại có thể gợi về bao kỷ niệm, “kỷ niệm mưa dầm lên tiếng gọi”.
Năm 1984, nghe bạn bè mách anh Bình Hàng Khay có album Bức Tường của Pink Floyd, tôi hớt hải lao đến, bỏ cả học, tới cửa gặp chị vợ anh Bình đang ngồi rửa rau vo gạo ngay ngoài hè, tôi lễ phép chào, anh Bình có nhà không ạ, chị chả buồn ngẩng lên, bình mới vại cái gì. Tôi vờ không nghe thấy, chạy luôn vào ngõ, rón rén leo lên cầu thang, cửa buồng mở toang, anh Bình và ba bốn ông bạn, đang ngồi xổm, dán tai vào loa, ông nào ông nấy đều hom hem (chắc là nghe nhạc nhiều quá), trang phục như nhau, quần áo gọn gàng nhưng cũ, bạc. Tôi bước hẳn vào trong mọi người mới biết, không buồn chào hỏi, mãi rồi cũng thu xếp được một chỗ… đằng sau loa. Thì cũng nghe tạm, thực ra là chả nghe thấy gì. Anh Bình không dám mở to, chỉ nhích volume lên một chút sẽ rất phiền, nào là hàng xóm, nào là vợ con. Nhà chật, lỉnh kỉnh những loa, máy, trời thì nóng. Hình ảnh mấy ông gầy gò toàn râu với tóc, mồ hôi mồ kê nhễ nhại, co ro nép vào loa để nghe, rock mà phải nghe nhỏ, đến nghe nhạc cũng không được đàng hoàng… Hà Nội cái hồi nghèo khó đó sao yêu thế. Cái buổi nghe nhạc chả nghe thấy gì ấy ám ảnh tôi mãi.
Năm 1986 Đặng Thái Sơn gửi từ Nhật về biếu bố một món quà đặc biệt, một đĩa nhạc, Sơn chơi Nocturne Chopin. Đặc biệt vì đây là bản CD chứ không phải đĩa than (long play) như trước, do JVC phát hành, với Sơn đây cũng là CD đầu tiên. Hai bác cháu đều giật mình vì cũng là lần đầu nhìn thấy. Tất nhiên Sơn kèm một lá thư giải thích dài dòng đại ý: đây là cái đĩa phát ra nhạc nếu cho vào một máy đọc đặc biệt… Sơn gửi biếu bố CD để báo cáo thành tích thôi chứ cả người gửi và người nhận đều hiểu nhìn nhạc là chính chứ không phải nghe nhạc. Không nghe được, nhưng cụ Đặng Đình Hưng rất vui, ông vừa uống rượu vừa đọc tên các bản nhạc in ngoài vỏ. Tôi tò mò, rút cái đĩa ra, sờ sờ nắn nắn, mát lạnh cả năm đầu ngón tay. Thấy là lạ thì xem chứ chả mấy xúc động, tình yêu đầu của lứa chúng tôi dành cho đĩa than cả rồi. 

 

 

 

 

Cassette desk Victor made in Japan
 

Radio

 

Một nửa thế kỷ trôi qua, bao nhiêu đổi thay, bao nhiêu hình thức ghi âm ra đời. Có những thứ thay đi đổi lại mấy lần mà chả xong, chả yên được. Đĩa than mãi hay, chẳng bao giờ muốn thay. Anh Bình Hàng Khay còn có nickname là Bình Metal vì anh có bộ sưu tập đĩa than của các ban nhạc heavy metal và rock như Metallica, Sepultura, Death, Black Sabbath, Judas Priest. Bình quý lắm, mỗi lần khoe với ai đều xuýt xoa, cho dù phần lớn những đĩa đó đều đã nát không còn nghe được. Góc chơi nhạc của tôi cũng có mấy cái đĩa than bày để nhìn, để decor thôi. Như cái đĩa bà Quách Thị Hồ hát Tỳ Bà Hành, đàn đáy Nguyễn Văn Phượng do nhà xuất bản Mỹ thuật và âm nhạc Hà Nội phát hành khoảng năm 1978. Cứ cho rằng chất lượng đĩa còn tốt đi chăng nữa thì cũng không nghe được, đĩa này tốc độ 78 vòng/phút là tốc độ mà các máy đời mới không sử dụng nữa. Nghe được hay không nghe được có quan trọng gì? Âm nhạc có cách đi riêng của nó, những nốt nhạc vẫn tiếp tục reo lên, bay cao, vang xa, vọng về ngay cả khi màn đã hạ.
Năm 1999, nhiếp ảnh gia Trần Quốc Khanh chuyển nhượng cho tôi bộ dàn nghe nhạc của anh ấy. Bộ này Khanh sưu tầm, chọn lựa kỹ trong suốt mười năm Khanh hành nghề buôn bán thiết bị âm thanh. Chất lượng cao thì đã đành nhưng nó cũng là cái kho kỷ niệm của Khanh, mười năm vui buồn, được mất. Chính thế nên anh ấy muốn để lại cho bạn bè dùng chứ không bán cho khách. Tất nhiên phải bán đi là việc chẳng đừng. Từ hôm không còn bộ máy đó cho đến khoảng mấy năm sau, Khanh không nghe nhạc nữa. Bộ dàn cũ, thân như một người bạn, Khanh có thể mua một bộ mới nhỏ hơn để dùng tạm, để nghe tạm nhưng Khanh không muốn. Anh ấy bảo, mình không làm thế được, đã là bạn thì không nỡ đối xử với nhau như vậy, hơn nữa đã nghe trung thực rồi, đã trót trung thực rồi thì… Bộ dàn của Khanh để lại cho tôi, tốt thì tốt thật nhưng thấy Khanh buồn nên máy tốt, nhạc hay mà tôi nghe chả thấy hay gì nên cũng chả muốn nghe nữa.
Năm ngoái, tôi vào Sài Gòn làm ăn, không hiểu thế thế nào mà Mr.Ty biết, Ty tự nhận mình là Ty Audio. Anh ấy gọi điện mời tôi qua cửa hàng anh ấy chơi. Ty thuộc loại có số trong giang hồ high-end, Ty có khả năng “nghe” được ý nghĩ của khách và nhuận khẩu hiếm thấy, so với anh Khanh hi-end còn gọi là Khanh Phù Thuỷ ở đường Ba Tháng Hai thì cũng một chín một mười. Ty giới thiệu với tôi cặp loa huyền thoại Tanoy-Kingdom, anh ấy biết tỏng tôi mê cặp này đã mười năm. Thấy tôi ngần ngừ, Ty tung một chưởng rất hiểm, tôi knock out lập tức: anh cứ ra Hà Nội đi, em gửi cho anh nghe thử, không thích thì trả lại, tiền nong hậu xét.
Loa mới về, loay hoay phối ghép, cũng như đang yên đang lành có một người mới đến, xáo trộn cũng là lẽ thường. Chả cứ làm, chơi đến nơi đến chốn cũng bận bịu. Khoảng hai tháng, không thấy tôi hồi âm, Ty gọi: Tanoy thế nào, anh ưng ý không. Tôi bảo: Tanoy là hi-end, là trung thực. Đã bao nhiêu năm anh nghe sự không trung thực, bây giờ Ty phải cho anh thời gian làm quen dần với trung thực chứ. Trung thực là một điều xa xỉ, không ngờ lại là như vậy, đã mười năm chờ đợi nên anh cũng chả vội gì.
Lâu quá rồi, nhiếp ảnh gia Trần Quốc Khanh không chịu nghe nhạc, tôi tặng lại anh cặp loa Thiel CS 3.6 anh ấy để cho tôi dạo trước. Tôi cũng muốn không nghe gì thêm một thời gian dài nữa, để nghe sự yên lặng, để được yên lặng, để tai mình về lại không, không có bất cứ âm thanh gì. Để nghe không. Có lẽ đó là cách dễ chịu nhất để đến với hi-end, đến với trung thực.
“ Cả một đời về không 
Nghe trập trùng tháng ngày”

 

 

 

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 50