Nhà của “ông vua lụa Thái”

 

 

Những tư liệu ghi lại rằng, Jim Thompson – người Mỹ, nghề nghiệp chính là một kiến trúc sư, đặt chân đến Bangkok vào năm 1945, gầy dựng sự nghiệp và trở nên thành đạt, nổi tiếng bởi nghề lụa. Ông cũng chính là người đã đưa thương hiệu lụa Thái ra với thế giới từ những thập kỷ 40 – 50 của thế kỷ 20 khiến lụa Thái trở nên nổi tiếng như ngày nay. Năm 1967, Jim Thompson mất tích một cách đầy bí ẩn trong cánh rừng ở cao nguyên Cameron tại Malaysia. Nhưng ngôi nhà của ông, một kiến trúc cổ tuyệt đẹp nằm yên ả ven dòng kênh Maha Nag vẫn còn đó.

 

Bên dòng Maha Nag
Để định cư lâu dài tại Bangkok, Jim Thompson chọn một vị trí đắc địa bên dòng Maha Nag ngay làng dệt Ban Krua để xây dựng ngôi nhà cho riêng mình. Với diện tích đất 1 rai (1.600m²), Jim kết hợp cùng một kiến trúc sư người Thái để phác thảo bản thiết kế ngôi nhà dựa trên lối kiến trúc cổ truyền của người Thái vùng sông nước. Sau đó ông đi khắp nơi để sưu tầm các ngôi nhà cổ đem về phục dựng lại theo thiết kế riêng của mình, dù vẫn giữ lối kiến trúc cổ quen thuộc nhưng ngôi nhà của Jim Thompson được biến tấu trở thành một không gian sống độc đáo.
Ngày 13.9.1958 ngôi nhà bắt đầu được xây dựng, và hoàn tất cơ bản vào 3.4.1959. Kiến trúc ngôi nhà thể hiện lối sống rõ rệt của những bản làng người Thái vùng sông nước ngày xưa, với kiểu nhà sàn tránh lũ quen thuộc, các chóp mái cong mang kiểu kiến trúc cổ của vùng Ayutthaya nay không còn phổ biến trong kiến trúc nhà ở hiện đại nữa, kiểu mái này là một sự mô phỏng độc đáo từ hình tượng rắn thần Naga trong văn hoá Hindu giáo, Khmer...
Tổng thể kiến trúc của ngôi nhà thể hiện sự đơn giản, tiện dụng với lối thiết kế nội thất mang không gian mở, các chi tiết cửa sổ được làm rộng thoáng, để không khí không bị dồn bức bí trong nội thất. Đây chính là những yếu tố cơ bản trong ngôi nhà Thái xưa. Và để xây nên ngôi nhà truyền thống này, Jim đã phải sưu tầm đến sáu ngôi nhà gỗ ở các vùng miền khác nhau và tìm đến kinh đô cũ Ayutthaya để tuyển nhóm thợ mộc vì việc phục dựng những kiến trúc cổ là một việc quá khó với những thợ thủ công ở Bangkok lúc bấy giờ. 

 

 

 

 

 

 

Sự hoà trộn độc đáo
Giữa một rừng cây gồm các loài cọ, chuối, hoa lá… ngôi nhà của Jim lọt thỏm trong thảm xanh nhiệt đới, đem lại một không gian sống hoà mình với thiên nhiên, như tách biệt hẳn với thế giới bên ngoài. Ngôi nhà là sự hoà trộn nhiều phong cách nhà ở của người Thái cổ. Phần khung nhà được dựng nên không sử dụng các vật liệu gắn cố định, những hàng cột, vì kèo, các mối ráp đều liên kết với nhau bằng mộng để có thể tháo ráp dễ dàng, phù hợp với nhu cầu cần thay đổi chỗ ở của người Thái có đời sống gắn với nông nghiệp lúa nước, thường định cư dọc các dòng sông.
Dựa trên kiến trúc nhà Thái cổ, nhưng lại là một không gian nơi các nét văn hoá từ Ấn Độ, Trung Hoa, Khmer, Myanmar… được hoà trộn trong các chi tiết trang trí cho ngôi nhà. Vật liệu chủ đạo cho ngôi nhà là gỗ Teak lấy từ những cánh rừng miền Bắc Thái, nên từ hơn 50 năm qua, ngôi nhà của Jim được xem là một trong những ngôi nhà bảo tồn kiến trúc cổ toàn vẹn nhất theo phong cách truyền thống của người Thái ở Bangkok. Nét đặc biệt thấy được trong ngôi nhà của Jim đó là không gian cổ xưa ở thế kỷ 18 – 19, nhưng được biến đổi công năng thành những góc tiện dụng, hữu ích như một ngôi nhà hiện đại và là nơi trưng bày bộ sưu tập phong phú, các hiện vật được chia làm bốn nhóm chính: điêu khắc, tranh, gốm sứ và hiện vật sưu tầm. Có rất nhiều những hiện vật được đánh giá cực kỳ quý hiếm, mang nhiều giá trị về lịch sử, văn hoá, nghệ thuật… được Jim mua về từ khắp các nước trong khu vực, như Indonesia, Philippines.  
Ở ngôi nhà của Jim, có một chi tiết rất quan trọng, đó là bàn thờ thiên. Theo quan niệm của người Thái, bàn thờ thiên là một phần không thể thiếu của ngôi nhà, nơi mà vị thần phù hộ cho gia chủ trú ngụ, vì vậy bàn thờ thiên luôn phải được chăm sóc mỗi ngày với nhang khói, hoa tươi, và các lễ vật (thường là lương thực, trái cây). Vị trí của bàn thờ thiên phải được đặt sao cho bóng của ngôi nhà chính không bao giờ trùm lên bàn thờ, vì vậy, trong cách sắp đặt vị trí cho bàn thờ thiên, người Thái thường chọn hướng bắc, hướng đông, hoặc hướng đông bắc so với ngôi nhà chính. 
Ngôi nhà của Jim Thompson nay đã thay đổi công năng, là một bảo tàng mang tên chính chủ nhân của nó, như một gợi nhớ về người đã đưa ngành lụa Thái trở nên nổi tiếng khắp thế giới. Ngôi nhà còn là một không gian sống thể hiện tình yêu của Jim Thompson với đất nước Thái Lan, và hơn hết, kiến trúc ngôi nhà là một điểm nhấn đẹp, đáng để chiêm ngưỡng và tận hưởng sự thảnh thơi yên bình giữa một Bangkok nhộn nhịp hôm nay.

 

 

 

 

 

 

 

 

Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống, số 60