Showroom auto Toyota ôû Bình Döông do KTS Nguyeãn Baù Hieäp thieát keá naêm 2007
Töø thôøi xa xöa ñeán nay, con ngöôøi ñaõ söû duïng saûn vaät töø thieân nhieân ñeå xaây döïng choã ôû nhö töø caây goã, ñaù, ñaát... chaát keát dính töï nhieân ñeán chaát keát dính nhaân taïo, vaät lieäu cheá taùc töø thieân nhieân vaø caû nhöõng vaät lieäu taân tieán sieâu cöùng, sieâu beàn, sieâu deûo...
Ñaõ coù thôøi cuûa nhöõng coâng trình kieán truùc baèng ñaù, naëng neà, beà theá khaúng ñònh söùc maïnh cuûa cô baép, cuûa quyeàn löïc tuyeät ñoái. Ñoù laø thôøi cuûa caùc cuoäc chinh phaït vaø chieám ñoaït taøi nguyeân thoâ thieån. Thôøi hieän ñaïi laø thôøi cuûa caùch maïng coâng nghieäp, thôøi cuûa nhöõng kieán truùc thanh maûnh nhöng cöùng caùp, thôøi cuûa nhöõng coâng trình vöôït xa veà khaåu ñoä, choïc trôøi veà cao ñoä... Nhöõng caáu kieän chòu löïc naëng neà döôøng nhö maát daàn choã ñöùng trong yù töôûng cuûa caùc nhaø thieát keá Theùp laø moät loaïi vaät lieäu tieâu bieåu cho thôøi ñaïi coâng nghieäp naøy, ñaùnh daáu thôøi kyø caùch maïng trong phöông phaùp tö duy veà thaåm myõ kieán truùc, veà phöông dieän keát caáu chòu löïc vaø caû veà moät neàn vaên hoaù söû duïng. Töø nhöõng naêm cuoái cuûa theá kyû 19, caùc coâng trình coâng coäng ra ñôøi vôùi vaät lieäu xaây döïng chuû ñaïo baèng theùp ñaõ gaây moät côn baõo tranh luaän veà quan nieäm kieán truùc hieän ñaïi.
Daáu aán ñaàu tieân coù tính coät moác laø Gustave Eiffel cuøng vôùi Emile Nouguier vaø Maurice Koechlin, Stephen Sauvestre ñaõ noåi tieáng taïi coâng trình thaùp Eiffel ôû Paris naêm 1889. Coâng trình choïc trôøi naøy trôû thaønh bieåu töôïng cho nöôùc Phaùp vaø teân tuoåi cuûa Eiffel ñaõ trôû neân löøng laãy. Sau ñoù, ôû Ñöùc, William Lossow vaø Max Kuhne vôùi coâng trình nhaø ga trung taâm Leipzig, 1908-1916.
Coâng trình cao oác cuûa taäp ñoaøn HSBC ôû Hong Kong 1979 – 1986 do coâng ty Foster Associates thieát keá, coâng ty Ove Arup thi coâng. Coâng trình Vieän nghieân cöùu thuoäc Ñaïi hoïc Stuttgart, Ñöùc naêm 1987 vôùi bieåu hieän “noåi loaïn” cuûa ngoân ngöõ theùp
Thöïc söï nhöõng coâng trình ñöôïc môû roäng khaåu ñoä vôùi keát caáu theùp ñaõ ñaùp öùng nhöõng yeâu caàu ngaët ngheøo cuûa caùc nhaø thieát keá. Khoâng chæ ñôn thuaàn ñaùp öùng nhu caàu veà coâng naêng, moät thöù “ngoân ngöõ theùp” baét ñaàu xen vaøo vai troø trang trí trong noäi thaát kieán truùc baèng caùc chi tieát hoa vaên, moâ típ coå kim thôøi thöôïng.
Coù theå keå ñeán Hector Guimard vôùi loái vaøo cuûa moät traïm metro taïi Paris naêm 1900. Loái vaøo traïm xe ñieän ngaàm naøy ñöôïc trang trí maùi ñoùn baèng khung theùp vaø kính.
Sau ñoù, khaép nôi haøo höùng öùng duïng kieåu thöùc trang trí loái vaøo naøy ñoái vôùi caùc coâng trình daân duïng. ÔÛ Vieät Nam cuõng coøn toàn taïi ôû moät soá coâng trình kieán truùc phong caùch thuoäc ñòa nhö toaø nhaø Baéc boä phuû (Haø Noäi), kho baïc TP.HCM... Thaäm chí moät soá bieät thöï khu vöïc ñöôøng Tuù Xöông, Traàn Quoác Thaûo cuõng söû duïng maùi ñoùn kieåu naøy. Tieáp theo, kieán truùc hoãn hôïp dung hoaø giöõa beâ toâng vaø theùp taïo ra moät caûm höùng cho caùc nhaø thieát keá treû, nhöõng thöû nghieäm ruït reø cho moâ hình nhaø ôû bieät thöï.
Vieäc öùng duïng loaïi vaät lieäu môùi: beâ toâng coát theùp (beton armeù) khôûi nguoàn cho haøng loaït coâng trình vôùi quan nieäm thaåm myõ kieán truùc môùi. Frank Lloyd Wright löøng danh ñaùnh daáu vaøo lòch söû kieán truùc theá giôùi baèng coâng trình Fallingwater – villa cuûa Edgar J.Kaufmann ôû Bear Run, Pennsylvanie, naêm 1935 - 1939. Sau khi Nhaø thaùc nöôùc ra ñôøi vôùi caùc hình khoái cuoàn cuoän, taàng taàng lôùp lôùp nhö nhöõng ñôït soùng noái tieáp nhau, nhöõng töôûng giaù trò cuûa caùc hình khoái beâ toâng maïnh meõ seõ trôû neân thôøi thöôïng, thì lieàn sau ñoù Ludwig Mies Van der Rohe vôùi coâng trình nhaø ôû ñöôïc xaây döïng cho Edith Farnswarth, Plana, Illinois naêm 1946-1951 ñaõ ñaåy ngoân ngöõ theùp leân möùc ñoä tuyeät ñænh cuûa kieán truùc thi ca.
Ludwig Mies Van der Rohe vaø Philip Johnson vôùi coâng trình Seagram Buiding ôû New York naêm 1954-1958 tieáp tuïc öùng duïng ngoân ngöõ theùp vaøo lónh vöïc kieán truùc cao taàng, bieåu töôïng cuûa vuøng ñaát môùi, vuøng ñaát cho pheùp thöïc thi nhöõng giaác mô thaàn kyø, “giaác mô Myõ”.
ÔÛ cöïu luïc ñòa, Renzo Piano vaø Richard Rogers vôùi trung taâm Pompidou taïi Paris, 1971-1977 ñaõ thöïc söï gaây chaán ñoäng trong giôùi kieán truùc, hoï hoang mang khoâng phaân bieät ñöôïc khoaûng caùch giöõa kieán truùc daân duïng vaø kieán truùc coâng nghieäp.
Ngoân ngöõ theùp thuyeát phuïc coâng chuùng tuyeät ñoái, haøng loaït coâng trình ñaõ söû duïng ngoân ngöõ thôøi thöôïng naøy Roài ñeán luùc ngoân ngöõ theùp cuõng coù nhöõng bieåu hieän “noåi loaïn” cuûa noù. Behnisch & Partner; F.Stepper, A.Ehrhardt Hysolar ñaõ trình laøng tö töôûng môùi vôùi coâng trình Vieän nghieân cöùu thuoäc Ñaïi hoïc Stuttgart naêm 1987. Ñeán ñaây ngoân ngöõ theùp ñaõ vöôït qua giôùi haïn cuûa coâng trình kieán truùc ñôn thuaàn, noù trôû thaønh taùc phaåm ngheä thuaät.
ÔÛ TP.HCM, taïi Nhaø böu ñieän Trung taâm, caàu Moùng, beänh vieän Nhi Ñoàng 2... daáu aán kieán truùc thuoäc ñòa vôùi ngoân ngöõ theùp töø ñaàu theá kyû, vaãn coøn ñoù vaø chôø... mai moät. Trong khi ñoù nhöõng cao oác ñöôïc xaây döïng baèng keát caáu theùp ñang trôû laïi. Toaø nhaø Diamond Plaza, toøa nhaø 53 Nguyeãn Thò Minh Khai, Kho baïc TP.HCM..., thaäm chí nhöõng coâng trình caûi taïo cuõng ñaõ söû duïng ngoân ngöõ theùp nhö truï sôû Vietnamworks.com... Nhöõng coâng trình cao taàng ñaõ vaø ñang moïc leân ôû ñaây söû duïng keát caáu theùp laø moät löïa choïn thích hôïp, xaây döïng nhanh, nhẹ, giảm chi phí nền móng và đặc biệt
saùng taïo trong yù töôûng ngheä thuaät kieán truùc hieän ñaïi.
Keát caáu theùp cuûa vaên phoøng Vietnamworks.com hoaøn thaønh naêm 2006. Nhaø ôû taïi Vieät Nam do coâng ty Hieän Ñaïi thieát keá vaø thi coâng
Khung theùp trong caáu truùc toaø nhaø Diamond Plaza, TP.HCM. AÛnh chuïp luùc ñang thi coâng ñaàu thaäp nieân 1990
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 21-22