Vách tường hình thành thủ công từ đất
Nếu đã một lần đáp máy bay xuống sân bay Tân Sơn Nhất, quan sát bộ mặt đô thị hiện ra từ trên cao, chắc hẳn bạn sẽ nhận ra lớp lớp những mái tôn gỉ sét và những khối bê tông chen chúc. Với cách xây dựng này, chúng ta đang lãng phí năng lượng một cách khủng khiếp. Nếu việc quy hoạch tháo dỡ khó thực hiện thì việc cải tạo môi trường càng khó gấp bội. Chúng ta sẽ làm gì khi lượng nước mưa qua hàng chục năm “thẩm thấu” lớp gỉ sét làm ô nhiễm nguồn nước ngầm và hàng triệu khối bê tông bị đập bỏ?
Trong xây dựng, kiến trúc hiện nay, những mái tôn và các khối bê tông đang được thay thế. Sau nhiều thập kỷ phát triển, các nhà kiến trúc và xây dựng như đi một vòng tròn khi quay lại khởi điểm ban đầu, tìm lại những vật liệu tự nhiên không tổn hại môi trường để hình thành những công trình của mình. Các xu hướng sử dụng vật liệu đang được các nhà kiến trúc đi theo là:
Vật liệu tự nhiên
Không khí và môi trường trong công trình nếu không được trao đổi thì môi trường ấy không tốt cho sức khoẻ người sử dụng. Nếu ngôi nhà của bạn là một vỏ ốc thì "cái vỏ" ấy cũng cần thở như bạn. Và vật liệu tự nhiên đáp ứng nhu cầu này. Bản thân hầu hết vật liệu tự nhiên: gỗ, lau, sậy, tre, lá, đất... đều là những vật liệu "thở" được... Vấn đề đặt ra khi ứng dụng là khắc phục độ ẩm và độ bền của vật liệu tự nhiên.
Vật liệu địa phương
Đây là xu hướng đang được khuyến khích trên toàn thế giới: giảm phí vận chuyển và sản xuất. Đây là yếu tố kinh tế khi ta sử dụng vật liệu này. Sự hài hoà môi trường cảnh quan là điều tất yếu, những vật liệu này còn tạo ra cá tính và đặc trưng cho các công trình đặt tại vùng đất đó.
Vật liệu tái chế
Nếu sự ô nhiễm của một công trình được đánh giá qua sự tiêu hao năng lượng khi hình thành công trình đó thì việc sử dụng vật liệu tái chế là phương án thích hợp giảm thiểu ô nhiễm ở tương lai và nâng cao ý thức cộng đồng. Các siêu thị đồ cũ, trang trí bằng những vật phẩm bỏ đi, các cửa hàng nhận đồ cũ sau đó sửa chữa và bán lại. Tiền bán đi sẽ giữ cho quỹ phúc lợi xã hội là những phương án đang được làm nhiều ở các nước.
Ở Việt Nam, nói riêng trong việc xây nhà ở, các kiến trúc sư và nhất là các kiến trúc sư trẻ cũng đang nỗ lực tìm hiểu thực hiện các công trình của mình theo xu hướng trên. Đây là một xu hướng rất cần hoan nghênh và cổ vũ.
Gạch không nung, thế giới đang khuyến khích tiết kiệm năng lượng khi xây nhà
Showroom bằng đá tự nhiên, một công trình tại TP.HCM
KTS Nguyễn Hoà Hiệp: "Tôi bị hút bởi vật liệu tự nhiên"
Theo quan niệm của tôi và có lẽ thuộc về sở thích, tôi thường sử dụng vật liệu tự nhiên như gạch nung, gỗ và đá thiên nhiên. Bản thân những vật liệu đó như có sức hút riêng với tôi, bởi lẽ nó hoang sơ, có sẵn trong thiên nhiên xung quanh nên nó thật gần gũi. Sau này, khi nghiên cứu nhiều tài liệu thì các vật liệu này thuộc dạng sinh thái có lợi ích tiết kiệm năng lượng, khi sử dụng chúng ta sẽ có nhiều cái lợi như:
- Giá thành rẻ do được làm thủ công và khai thác sẵn trong thiên nhiên.
- Rút ngắn thời gian thi công do các vật liệu này thường để nguyên dạng, không phải hoàn thiện bề mặt nhiều.
- Không tốn nhiều chi phí bảo trì sau này và có tuổi thọ cao.
- Công trình thi công bằng các vật liệu này thường đơn giản và gần gũi với mọi người.
Tuy nhiên, khi sử dụng các vật liệu này, theo quan niệm riêng của tôi không nên dùng một lúc nhiều vật liệu trong một công trình. Tất cả các vật liệu trên chỉ có ý nghĩa khi công trình thông thoáng, sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng tự nhiện và tiết kiệm điện, nước.
KTS Trần Bình: "Tôi thích vật liệu tự nhiên”
Tôi cũng khó giải thích tại sao tôi rất thích những vật liệu dưới dạng nguyên thuỷ như gạch thẻ, gỗ ván. Có lẽ do nó mộc mạc, gần gũi và có nét đẹp riêng.
Nhưng vấn đề là vật liệu đó không dễ sử dụng vì khi đưa một liều lượng hơi quá nó sẽ gây cảm giác không đẹp. Muốn giải quyết vấn đề phải kết hợp các vật liệu với nhau và làm cho nó nổi bật, tránh sự tranh chấp giữa vật liệu với nhau. Tỷ lệ là việc người thiết kế phải quan tâm khi sử dụng các vật liệu này. Giải pháp của tôi thường là làm các mảng đơn giản màu sáng và đưa các vật liệu có tính mộc mạc, xù xì như bản chất vốn có. Lúc này trông nó thật đẹp vì nổi bật nhưng giản dị.
Những vật liệu tự nhiên có tính chất "sống", theo tôi đang và sẽ là xu hướng lâu dài bởi bản chất con người là hướng về thiên nhiên. Sự bền vững trong vật liệu như gỗ, đá, gạch là từ đất đã tồn tại từ thuở xa xưa trong kiến trúc nhà ở và nó sẽ còn tiếp tục tồn tại. Khi một người chọn các vật liệu này trong căn nhà của mình, ngoài mục đích trang trí, theo tôi nó còn là thú chơi. Có nhiều người phải săn lùng, tìm kiếm công phu để có được vài tấm ván về kê làm bàn ghế. Những vật liệu "sống" tuy nhìn thô vụng vì không được làm công nghiệp, nhưng nó có sức mạnh riêng. Nó thu hút một cách kỳ lạ bởi sự bình dị và độc đáo riêng.
Showroom bằng đá tự nhiên. Nội thất trong căn hộ làm bằng gỗ tự nhiên
KTS Trần Lê Quốc Bình: “Bài học từ những viên gạch đinh”
Tôi nhớ, khi lên cấp ba, một buổi trưa ba tôi trở về nhà với chiếc xe chở đầy gạch đinh cũ, vừa phụ ba tôi chuyển gạch lên gác tôi vừa "mở cờ trong bụng" vì biết mình sắp được sở hữu một không gian riêng. Cái gác xép thấp lè tè phía sau nhà chất đầy những đồ linh tinh được ba tôi dọn dẹp, chất gạch đinh xây hai bức tường hai bên, lớp tôn được nâng cao. Từ đó mỗi khi vượt qua cái cầu thang gỗ dựng đứng tôi lại lọt vào thế giới riêng của mình.
Tôi hay ở lì trên căn gác của mình dù chẳng để làm gì, nhìn bức tường thân quen tôi cứ miên man tưởng tượng không biết những viên gạch này trước đây hiện diện ở đâu? Một biệt thự Clonial lộng lẫy của những quý tộc hay nằm dưới thềm của một giáo đường rực sáng?
Có những trưa hè tôi và mấy thằng bạn bò dài trên nền đất vẽ đồ án, vung vãi xung quanh là thức ăn và màu vẽ, chúng tôi cảm nhận được hơi ấm từ những mảng tường gạch, mặc cho ngoài kia nan g choi chang "khet van g" tren nhưn g man g ton loang lo. Nhiều đêm tôi chợt tỉnh giấc vì tiếng mưa rả rích trên mái. Cuộn mình trong chăn, úp mặt vào mảng tường, tôi cảm thấy hơi ẩm, mùi rêu, mùi của đất và cỏ... chúng làm tôi cồn cào nhớ về một miền quê xa xôi... Tôi tin những viên gạch đinh cũ này đang "thở" và sống cùng tôi một đời sống khác...
Dạo này, việc sử dụng gạch đinh để trang trí khá nhiều, đôi khi tôi thấy không vui vì chúng được sử dụng giả cổ một cách ngây ngô hoặc trét thêm xi măng để tạo những mảng tường vằn vện...
Nhưng cũng có lần vui khi đặt chân vào một toà cao ốc sang trọng, ngay khu vực tiếp tân - mảng tường gạch đinh cũ hiện diện kiêu hãnh sau bộ sofa Barcelona (bằng da và inox) nổi tiếng. Những viên gạch đinh đã dạy tôi một bài học về vẻ đẹp bắt nguồn từ bản chất.
Tôi luôn nghĩ, những viên gạch trên sẽ còn tồn tại vì vật gì còn chất chứa ký ức thì sẽ còn mãi giá trị. Cũng như tôi, dù giờ đây đã ở một nơi khác, nhưng mỗi khi nhìn thấy những viên gạch đinh ở đâu đó tôi lại nhớ về mảng tường cũ, nhớ về căn gác nhỏ - nhớ về ba tôi, một trưa hè lưng ướt đẫm mồ hôi bên chiếc xe chất đầy gạch đinh cũ.
Chất liệu tự nhiên trong hàng hiên một biệt thự ở quận 2, TP.HCM và các công trình khác
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 19 (tháng 11.2007)