Phaûi duyeân phaûi soá thì neân!
ÔÛ ñoâ thò hieän nay, xaây nhaø laøphaûi coù thieát keá, haún roài. Ñaõ qua caùi thôøi kyø maø oâng chuû töï moø maãm hay nhôø oâng baïn quyù hoaù naøo ñoù (ñaõ töøng xaây nhaø) veõ kieåu roài giao cho thôï; hay thaäm chí nhôø chính oâng cai thaàu thieát keá.
Vaø vieäc ñaàu tieân aáy laø phaûi ñi tìm kieán truùc sö (KTS). Nhaø coù KTS thieát keá, phaûi oaùch roài, phaûi ñeïp laø chaéc. Ai cuõng tin nhö theá. Ñaây laø moät caâu chuyeän coù theå keát thuùc nhanh goïn hoaëc thaäm chí coù theå keùo daøi, daøi hôn caû thôøi gian thi coâng xaây döïng. Ban ñaàu, gia chuû thöôøng luïc trí nhôù tìm kieám xem trong hoï haøng, baïn beø coù ai laø...
KTS khoâng, ñeå... nhôø. Tieáp theo, neáu khoâng coù thì xem nhöõng ngöôøi quen ai môùi xaây nhaø ñeå hoûi veà thieát keá. Tieáp nöõa laø tìm KTS hay caùc ñôn vò tö vaán thoâng qua baùo chí vaø caùc phöông tieän truyeàn thoâng khaùc. Coù gia chuû deã daøng tìm ñöôïc KTS phuø hôïp (vôùi nhöõng thoaû thuaän ban ñaàu), nhöng cuõng khoâng ít gia chuû ñaén ño choïn löïa, thaäm chí “thay ngöïa giöõa doøng” khi xaûy ra baát ñoàng trong quaù trình thöïc hieän - vieäc ñoù ñaõ laøm keùo daøi thôøi gian.
Nhu caàu cuûa gia chuû - ñaâu laø thaät?
Tröôùc khi ñeán vôùi KTS hay caùc vaên phoøng tö vaán, chuû nhaø thöôøng ñaõ chuaån bò cho mình moät löng voán kha khaù veà chuyeän naøy. Hoï ñaõ phaàn naøo bieát ñöôïc nhöõng nhu caàu chính cuûa mình laø gì – ñoù chính laø nhöõng döõ kieän ban ñaàu cho caùc KTS. Tuy nhieân, nhöõng nhu caàu ñoù khoâng phaûi luùc naøo cuõng ñuùng vaø quan troïng hôn laø ña phaàn khaùch haøng chöa hình dung ra ñöôïc khaùi nieäm veà khoâng gian vaø cô caáu cuûa ngoâi nhaø. Hoï chæ hình dung ñöôïc veà caùc phoøng chöùc naêng, vaät lieäu, kieåu daùng kieán truùc hay moät vaøi chi tieát noäi thaát... Ñoù chæ laø nhöõng döõ kieän caàn nhöng chöa ñuû ñeå giaûi baøi toaùn thieát keá. Ñeå giaûi baøi toaùn naøy, phaûi coù moät nhieäm vuï thieát keá hoaøn chænh maø nhieäm vuï naøy khoâng phaûi do chuû nhaø ñöa ra hay KTS ñeà xuaát. Noù phaûi laø saûn phaåm ñoâi beân cuøng xaây döïng.
Ai cuõng hieåu kieán truùc laø moät baøi toaùn toång hôïp lieân quan ñeán nhieàu phöông dieän nhö: ngheä thuaät, kyõ thuaät, vaên hoaù, kinh teá, xaõ hoäi... Theá nhöng khi laøm vieäc vôùi KTS, nhieàu gia chuû laïi... queân ñieàu naøy. Heä quaû laø moät loaït nhöõng baát caäp xaûy ra trong quaù trình thieát keá maø KTS keâu trôøi – coù taøi thaùnh cuõng khoâng co keùo noåi.
Coù chuû nhaø do quaù tin töôûng (hay baøng quan vôùi chính mình?) giao phoù taát caû nhieäm vuï thieát keá cho KTS, vaø roài khi phöông aùn ñöa ra treân cô sôû aáy, hoï laïi yeâu caàu söûa theo nhu caàu cuûa hoï. Baùo haïi cho KTS veà söûa meät. Thöôøng thì vôùi theå loaïi nhaø ôû ñang baøn, löôïng khaùch kieåu naøy khoâng nhieàu. Coøn laïi nhieàu gia chuû ñöa cho KTS haøng loaït nhöõng nhu caàu, cuøng bao nhieâu “toâi muoán”, maø taát caû ñaù nhau, treùo ngoe nhau khoâng theå giaûi quyeát noåi; hoaëc coù theå ñaùp öùng nhöng caùc KTS ñeàu khoâng muoán ñaùp öùng. Nhöõng “nhu caàu thaät” maø chuû nhaø ñöa ra khoâng nhieàu - thaäm chí hoï khoâng ñaàu tö thôøi gian vaø coâng söùc ñeå cuøng KTS xaùc laäp nhu caàu aáy.
Nhöng hoï laïi maûi meâ vaø vieån voâng vôùi “nhu caàu giaû”, say söa tìm kieám thoâng tin, töôûng töôïng vaø töï veõ ra nhöõng thöù chöa hoaëc khoâng caàn thieát, thaäm chí phi thöïc teá. Nhöõng “nhu caàu giaû” naøy thöôøng xuaát hieän khi chuû nhaø nhìn thaáy ôû ñaâu ñoù, vaø thích – coù theå ôû thöïc teá hay trong saùch baùo.
Coù khaùch haøng naèng naëc yeâu caàu KTS thieát keá cho mình caàu thang theo kieåu nhö theá naøy (do nhìn thaáy ôû nhaø anh baïn), nhöng thöïc teá khoâng theå laøm nhö theá vôùi kích thöôùc vaø hình daïng khu ñaát.
Coù khaùch haøng muoán traàn thaät cao (theo quan nieäm “nhaø cao cöûa roäng”) trong khi dieän tích ñaát khieâm toán, vaø caàn phaûi tieát kieäm dieän tích thang. Coù ngöôøi laïi ñeà nghò cho moät saân thöôïng lyù töôûng vôùi baøn gheá, caây xanh ñeå roài moät naêm leân ñoù vaøi laàn... phôi chieáu!
Roài thì yeâu caàu nhaø toâi gioáng... nhaø haùt lôùn, gioáng bieät thöï Phaùp - maø “nhaø toâi” laø nhaø loâ phoá... Coøn coù nhöõng yeâu caàu maø theo nhieàu KTS laø “quaùi ñaûn”, khoâng chòu ñöïng noåi.
Coù moät nhu caàu nöõa - raát chính ñaùng nhöng luoân laø trôû ngaïi lôùn ñoái vôùi KTS. Ñaây cuõng laø sai laàm nöõa cuûa caùc gia chuû trong tieán trình laøm vieäc. Ñoù laø vaán ñeà phong thuyû. Ngöôøi vieát khoâng ñi saâu vaøo nhöõng raøng buoäc maâu thuaãn vôùi kieán truùc cuûa phong thuyû hay chuyeân ngaønh phong thuyû, maø chæ noùi veà tieán trình. Duø ñöôïc caùc KTS “caûnh baùo” raát sôùm nhöng phaàn nhieàu khaùch haøng vaãn vöøa ñaët “thaày” veõ, vöøa ñaët “thaày” coi. Vieäc naøy ñöôïc xem nhö söï phaøn naøn haøng ñaàu cuûa caùc KTS laøm nhaø ôû. Moät caâu phaùn cuûa “thaày” coù theå xoaù xoå caû phöông aùn thieát keá (thaäm chí ñaõ chuyeån sang giai ñoaïn thieát keá kyõ thuaät) laø chuyeän thöôøng ngaøy ôû huyeän. Thaät khoù dieãn taû caû boä maët vaø taâm traïng KTS luùc aáy. Boû thì maát coâng, theo tieáp - nghóa laø laøm laïi - thì vöøa meät maø vaãn loã. Söï soøng phaúng vaø thaúng thaén trong caùc hôïp ñoàng tö vaán thieát keá hình nhö vaãn coøn yeáu ôùt. Trong caùc tröôøng hôïp theá naøy, thieät thoøi luoân veà phía caùc KTS.
Giaûi quyeát theá naøo?
ÔÛ treân, coù veû nhö phaàn loãi thuoäc veà khaùch haøng nhieàu hôn.
Nhöng thaät coâng baèng vaø khaùch quan, khoâng theå cho raèng KTS laø naïn nhaân hoaøn toaøn. Noùi moät caùch khaùc, hoï coù theå giaûm bôùt raát nhieàu ruûi ro trong quaù trình thöïc hieän döï aùn baèng chính nhöõng kyõ naêng ngheà nghieäp vaø kieán thöùc cuûa mình. Nhöõng hieän töôïng xaûy ra ña daïng vaø phöùc taïp nhöng baûn chaát cuõng chæ laø maáy vaán ñeà coát loõi. Chuùng toâi taïm toång keát nhö sau:
- Nhöõng söï thay ñoåi, ñieàu chænh thieát keá, yeâu caàu theâm gaây thieät haïi veà thôøi gian vaø coâng söùc cuõng nhö tinh thaàn cuûa KTS: vôùi tröôøng hôïp naøy caàn phaûi coù ñieàu khoaûn roõ raøng trong hôïp ñoàng, lieân quan cuï theå ñeán chi phí kinh teá. KTS hay ñaïi dieän ñôn vò tö vaán caàn tieáp caän moät caùch chuaån xaùc hôn vôùi quan heä dòch vuï - khaùch haøng, traùnh kieåu laøm vieäc quaù ngheä só hay ñôn giaûn thuû tuïc maø töï gaây thieät haïi. KTS cuõng caàn löôøng tröôùc nhöõng tình huoáng cho baûn thaân vaø döï baùo cho khaùch haøng ñeå traùnh bò ñoäng.
- Nhöõng yeâu caàu quaù nhieàu, quaù “söùc chòu ñöïng” cuûa ngoâi nhaø, khoâng theå ñaùp öùng ñöôïc: ñaây laø moät vaán ñeà khaù thuù vò. Khaùch haøng ñoâi khi khoâng bieát vaø hoï khoâng coù loãi, maø chính KTS laøm cho khaùch haøng ngoä nhaän, hoï töôûng coù theå “ñöôïc” nhieàu thöù - kieåu n trong 1. Luùc naøy thaät söï caàn kinh nghieäm ngheà, kieán thöùc toång hôïp vaø kyõ naêng tö vaán ñeå khaùch haøng hieåu roõ hôn, höôùng khaùch haøng tieán gaàn ñeán nhöõng “nhu caàu thaät” hôn. Trong moät baøi vieát veà theá heä KTS treû, KTS Haø Anh Tuaán (ÑH Kieán truùc TP.HCM) coù ñöa moät nhaän ñònh - ñaïi yù raèng, nhieàu KTS 8X baây giôø maûi chaïy theo döï aùn, coâng ngheä, 3D, dieãn hoaï... maø queân maát vieäc trau doài tri thöùc vaø xaây döïng cho mình moät neàn taûng kieán thöùc xaõ hoäi, baûn lónh vaên hoaù ñeå coù theå haønh ngheà ñuùng vai troø cuûa KTS. Toâi tin ñieàu naøy ñuùng. Chính vì loã hoång ñoù maø nhieàu KTS treû coù theå raát xuaát saéc ôû moät phöông dieän naøo ñoù nhöng khoâng coù ñöôïc tö duy toát vaø caùi nhìn vaø toaøn dieän. Vì theá hoï khoù coù theå thöïc hieän toát vieäc “ñoïc” khaùch haøng vaø ñöa ra nhöõng giaûi phaùp toång hôïp, tö vaán ñuùng ñaén tôùi khaùch haøng.
- Nhöõng yeâu caàu quaù cuï theå, kieåu laét nhaét, kieåu coùp nhaët moãi nôi moät tí nhö maùi gioáng nhaø oâng A, caàu thang gioáng nhaø oâng B, ban coâng gioáng nhaø oâng C...: thöïc ra vôùi yeâu caàu kieåu naøy khoâng quaù khoù thuyeát phuïc baèng vaán ñeà chuyeân moân thuaàn tuyù. Nhöng kieåu yeâu caàu naøy cuõng coù theå laø thaûm hoaï neáu nhö thöôïng ñeá cuûa KTS vaãn mieät maøi haùo höùc ñi tham quan trong khi KTS ñang trieån khai baûn veõ kyõ thuaät. Ñoâi khi nhöõng chi tieát raát nhoû laøm toân giaù trò cuûa coâng trình cuøng khoâng gian kieán truùc leân, vaø ngöôïc laïi.
- Yeâu caàu nhö... thöôïng ñeá, bôûi thöôïng ñeá coù tieàn, raát nhieàu tieàn.
Vieäc boû tieàn ra thueâ KTS laø raát nhoû neân thöôïng ñeá baét KTS phaûi veõ theo yù mình, KTS seõ laø... thôï veõ.
Laøm vieäc vôùi nhöõng ñoái töôïng khaùch haøng naøy KTS vöøa thích vöøa sôï. Thích vì... coù nhieàu tieàn, thích vì neáu thuyeát phuïc ñöôïc khaùch haøng deã coù keát quaû toát. Sôï vì khoâng thuyeát phuïc ñöôïc, sôï vì... coâng trình laøm ra... tieáng xaáu ñeå ñôøi. Taát nhieân, caùi maø khaùch haøng “baét” KTS veõ phaàn nhieàu laø dôû neân KTS cuõng dôû khoùc dôû meáu, chaúng bao giôø daùm nhaän con mình; cuõng nhö moät noãi ñau ngheà vaäy. Nhöng soá KTS coù ñuû baûn lónh vaø löông taâm ngheà trong nhöõng tröôøng hôïp naøy hình nhö khoâng nhieàu, neân thöïc teá môùi coù khoâng ít nhöõng coâng trình ung nhoït moïc leân vaø tieáp tuïc moïc leân nöõa.
Ñeå coù moät tieáng noùi chung Ñoâi beân coù tieáng noùi chung, ñoù laø ñieàu baát kyø chuû nhaø vaø kieán truùc sö naøo cuõng mong muoán. Nhöng quan troïng nhaát laø caû hai phaûi hieåu roõ vai troø vaø vò trí cuûa mình cuõng nhö cuûa ñoái taùc, thì moïi vieäc môùi coù theå tieáp tuïc thuaän lôïi. Söï ngoä nhaän veà vai troø, quyeàn haïn hay coá tình aùp ñaët laãn nhau ñeàu khoâng ñöa ñeán keát quaû toát. Vaø ngöôøi vieát muoán nhaán maïnh raèng: trong vieäc xaây nhaø, KTS laø ngöôøi “giuùp” chuû nhaø ñeå cuøng thöïc hieän chöù khoâng phaûi laøm thay, vaø KTS caøng khoâng phaûi anh thôï veõ. Cuoái cuøng, mong raèng nhöõng caâu chuyeän kieán truùc sö vôùi thöôïng ñeá luoân laø nhöõng caâu chuyeän ñeïp ñeå taát caû “thöôïng ñeá” coù theå cöôøi maõn nguyeän!
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 23