Vùng nào nhà đó, người sao nhà vậy là lẽ tự nhiên trong nơi cư trú. Diện tích đi lại, cầu thang thường chiếm đến 1/4 tổng diện tích sử dụng, nhưng là những khoảng quan trọng kết nối và hình thành trục đi lại, thông thoáng, nhìn ngắm
Không ít ý kiến của giới chuyên môn thường than thở: làm sao để gia chủ hình dung được không gian như là…mình hình dung? Thời mọi thứ vẽ bằng tay, các “chuyên gia phối cảnh” được o bế rất kỹ, thậm chí nhiều người có các độc chiêu vẽ phối cảnh nhanh, bắt mắt… thì xem như làm ăn ngon lành, khỏi lo đói. Thời nay ai cũng vẽ máy, công nghệ thực tế ảo ngày càng… hơn thật, vậy mà lời than thở trên vẫn không khác bao nhiêu: khách hàng dường như vẫn xem trọng góc nhìn lung linh ảo diệu mà bỏ qua cơ cấu, cách thức và nghệ thuật xử lý không gian. Vấn đề “làm sao tìm sự đồng thuận với gia chủ” về bản chất vẫn là… chuyện hên xui. Những khách mời tham gia “gặp gỡ online” trong mục tương tác kỳ này đã đưa ra nhiều ý kiến thú vị.
Cùng xây dựng “kịch bản sống”
Chị Nguyễn Thái Khuyên - một gia chủ từng đôi ba lần xây và sửa nhà - chia sẻ: Ăn ở hết bao nhiêu trước hết là ở bản thân mình, với tôi thì chỉ gói ghém trong hai chữ cần và đủ! Nếu bản thân biết chăm chút, lo liệu cho góc sống thì mua căn hộ xây sẵn hay tự mình làm nhà không khác bao nhiêu. Nhưng khi không có thời gian, năng khiếu hoặc không đủ trải nghiệm về việc làm nhà thì cần tin tưởng sự hỗ trợ chuyên môn của người rành nghề. Mình có nhu cầu, mình hiểu mình trước, rồi chuyển hóa nhu cầu ấy, hiểu biết ấy thành nhiệm vụ, thành “đề bài” cho nhà chuyên môn họ đưa ra phương án hiệu quả. Còn nếu bản thân ưa thích chăm chút góc sống, trang trí nhà cửa thì dĩ nhiên sẽ cần thời gian và công sức để làm việc đó. Theo tôi, cần tách bạch giữa chuyện “có khả năng, phong cách, biết trang trí nhà cửa” với việc “xen vào chuyên môn sâu của người khác”, để mình làm tốt vai trò chủ đầu tư của mình.
Đồng quan điểm với chị Khuyên, KTS Trung Đông bổ sung thêm: Va chạm công việc thiết kế thực tế thời gian qua giúp tôi nhận thấy rằng nhà ở là nơi thể hiện rõ nếp sống của gia chủ, chứ không phải để bên thiết kế thể nghiệm ý tưởng hay thực thi sứ mạng gì lớn lao. Khi làm nhà, người thiết kế cần đi sâu vấn đề khách hàng sống như thế nào trong không gian đó để đưa ra quyết định tư vấn đầu tư, tư vấn thiết kế thế nào, vào đâu cho hợp lý.
Có thể thấy chuyện “ở hết bao nhiêu” luôn kèm theo điều kiện cần là ở như thế nào, và điều kiện đủ là quá trình thay đổi nhận thức của các bên làm nhà nhằm đề ra một “kịch bản sống” phù hợp, tương xứng với nhiệm vụ thiết kế cụ thể, rõ ràng.
Sân trong hoành tráng, hay giếng trời nhỏ nhắn luôn thiết yếu cho “hô hấp” của mỗi ngôi nhà
Ở thế nào để hợp xã hội?
Thực tế thị trường xây dựng nhà ở tư nhân là bức tranh đa dạng, nhưng không phải là không định hình được. Các trào lưu, kiểu mẫu nhà cửa nổi lên theo từng thời kỳ, thịnh rồi suy, với trợ giúp của truyền thông thời 4.0 cho thấy không ít vấn đề đặt ra cần tìm lời đáp.
Đối với “chuyện ăn ở” mang tính chuyên môn, giảng viên đại học kiến trúc, ThS.KTS Huỳnh Trần Uyên Thy có chút ưu tư : Ăn ở như thế nào vốn rất đa dạng, bởi vấn đề vừa nằm trong bối cảnh xã hội, lại vừa thể hiện nhu cầu riêng tư của cá thể. Chưa nói đến nhận thức phía gia chủ, không ít nhà chuyên môn hiện nay cũng hay “bung lụa” thỏa mãn phong cách riêng của mình khiến nhà của khách hàng chỉ có “một màu, một mùi, một vị” na ná nhau. Điều này gây ra hiện tượng “sao chép chính bản thân” trong sáng tạo, dẫn đến lặp lại cứng nhắc, dễ bị đào thải theo thời gian vì công trình chỉ thỏa mãn gu cá nhân, không đáp ứng toàn diện các yếu tố sử dụng, kỹ thuật lẫn kinh tế, xã hội. Tôi thấy cần có sự thay đổi tư duy thiết kế thời nay theo hướng cập nhật có chọn lọc thông tin, dự báo đúng biến chuyển đời sống để đáp ứng nhu cầu thực sự của thị trường nhà ở. Điều này cần thông qua các kênh truyền thông và giáo dục, trong đó môi trường đào tạo cần đẩy mạnh hơn khả năng lý luận, phê bình kiến trúc. Việc cung cấp một nền tảng kiến thức cơ bản, xác định những phong cách kiến trúc nhà ở phù hợp với Việt Nam về văn hóa sống và đặc trưng vùng miền sẽ giúp hình thành phương thức sáng tạo có nền tảng thực tiễn, tránh sao chép cóp nhặt.
Tiếp nối mạch về văn hóa sống tác động đến thiết kế, KTS Trung Đông mở rộng ra vấn đề nhiều nhà hiện nay na ná nhau từ không gian đến hình thức, phải chăng việc “đồng phục hóa” không gian ở là bởi lối sống của chúng ta ngày càng công nghiệp hóa và đơn điệu? “Tôi nghĩ ăn ở như thế nào nên xác định những giới hạn trong và ngoài. “Trong” là không phải mình muốn sống thế nào thì sống, mình sẽ gây ảnh hưởng đến chung quanh bởi kiểu nhà cửa, kiểu ăn ở của mình. Còn “ngoài” là mình phải có bản sắc, có cung cách mang tính bảo tồn nề nếp về mặt văn hóa, nhất là yếu tố Việt Nam, nhiệt đới, bản địa. Ví dụ như hiện tượng sao chép các mẫu mã ngoại lai, hiện tượng cóp nhặt mỗi nơi một ít của người ta đưa vào nhà mình, hay hiện tượng râu ông nọ cắm cằm bà kia trong tạo hình kiến trúc… Những vấn đề này xảy ra có một phần không nhỏ bởi hệ thống pháp lý chưa đủ mạnh để bảo vệ người hành nghề, để hạn chế du nhập các kiến trúc ngoại lai thiếu phù hợp, cũng như chưa hình thành hệ đánh giá chuẩn mực cho những giá trị sáng tạo của chất xám Việt”.
Để câu chuyện không đi xa hơn, nhà thầu Lý Minh Hải đã đóng góp ý kiến về chuyện “ăn ở bao nhiêu”, theo anh không thể nói chung chung, mà cần định lượng cụ thể. Qua kinh nghiệm thi công lâu năm, anh Hải đưa ra những thống kê cụ thể: “Đối với căn hộ, diện tích các nhu cầu cơ bản (khách, bếp - ăn, giao thông, vệ sinh) dù trong căn hộ lớn hay nhỏ thường sẽ không chênh lệch nhau quá 5%. Còn diện tích ban công sẽ phụ thuộc vào kiến trúc tòa nhà và diện tích phòng ngủ sẽ tăng tỷ lệ thuận theo diện tích căn hộ, do đó khi mua căn hộ cần hình dung nhu cầu mình “ở bao nhiêu” để tránh tình trạng quá tải hoặc ngược lại, dư thừa. Đối với nhà phố và biệt thự cũng mang đặc điểm như khu vệ sinh chiếm từ 6-10%, khu phòng khách - bếp ăn từ 15-20%, phòng ngủ từ 25-35% còn diện tích cho giao thông như cầu thang, hành lang chiếm từ 20-30%. Có thể thấy là các phòng riêng thường chiếm 1/3 diện tích khi làm nhà, diện tích cho đi lại chiếm 1/4. Trong khi đó diện tích các nhu cầu khác (phòng sinh hoạt chung, phòng thờ, phòng theo sở thích riêng như đọc sách, xem phim, karaoke…) có xu hướng gia tăng theo quy mô đất và khả năng đầu tư. Còn nếu nhà nhỏ thì các phòng hay tích hợp lại thành n trong 1 để dùng đa năng. Anh Hải chia sẻ: Nhà lớn hay nhỏ gì cũng vẫn những nhu cầu cơ bản, nhưng bao năm nay xứ mình làm nhà luôn phải giải quyết chống nóng, chống thấm, chống chói, nghĩa là “ở bao nhiêu” còn phụ thuộc rất nhiều vào xử lý kỹ thuật và môi trường, chứ không phải bao nhiêu mét vuông hết bao nhiêu tiền như nhiều người hay nghĩ đơn giản vậy! Những lúc hạn chế ra ngoài như thời điểm bệnh dịch này, hay các biến động của kinh tế, xã hội thay đổi, thậm chí chính cơ cấu gia đình thay đổi, mới thấy ngôi nhà để sống thoải mái thực sự quan trọng, còn những thứ mang tính thời thượng, khoe mẽ… sẽ chẳng bền vững.
Như để kết lại vấn đề mở ra sau các kỳ tương tác, chủ nhà Thái Khuyên khẳng định: Để chuyện xây nhà song hành với xây tổ ấm, có lẽ mỗi người, mỗi gia đình nên bắt đầu bằng cách xây dựng chất lượng sống của mình tốt hơn. Cụ thể, chủ nhà phải thực sự hiểu mình, biết mình cần và muốn gì, diễn đạt được cho người chuyên môn (tư vấn, thiết kế) thấu hiểu và chuyển hóa được thành nhiệm vụ cụ thể. Khi mỗi người có sự tôn trọng lĩnh vực và năng lực của nhau thì việc làm nhà sẽ giải đáp được các câu hỏi như thế nào, đến mức nào, để làm gì, làm ra sao… chứ không chỉ mãi loay hoay quanh chuyện nhà đổ mấy tấm, theo kiểu gì. Đó chính là quy trình chung đi từ định lượng và định tính đúng đến định hình, định dạng đầy đủ và đẹp đẽ cho không gian.
Một phòng tắm dù nhỏ vẫn đủ chỗ cho nắng gió, cây xanh thoáng đãng để nâng cao chất lượng sống trong nhà ống chật chội
Theo TC Kiến Trúc & Đời Sống số 168